کتاب صد مانیفست

کتاب صد مانیفست نوشته‌ی آلکس دانچف و با ترجمه‌ی مهدی امیرخانلو مجموعه‌ای از متن‌های مانیفستی هنرمندان آوان‌گارد است که نشر هنوز آن را منتشر کرده است. این کتاب از فوتوریسم آغاز می‌کند و تا استاکیسم پیش می‌آید و در کنار هر مانیفست، مقدمه‌ها و توضیحاتی درباره‌ی زمینه‌ی تاریخی و هنری آن ارائه شده است. مترجم در سپاسگزاری و توضیح خود از فرایند یک‌ساله‌ی ترجمه، مسئله‌ی ضبط نام‌های خاص، و نسبت ترجمه با «امر نو» سخن گفته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب صد مانیفست

کتاب صد مانیفست مجموعه‌ای است که آلکس دانچف در آن مهم‌ترین مانیفست‌های هنری حدود یک سده‌ی اخیر را گرد آورده است؛ از «بنیان‌گذاری و مانیفست فوتوریسم» مارینتّی تا مانیفست‌های دادائیست‌ها، سوررئالیست‌ها، سیتواسیونیست‌ها و استاکیست‌ها. در مقدمه‌ی کتاب صد مانیفست مانیفست به‌عنوان ژانری معرفی شده که از مانیفست‌های سلطنتی و سیاسی به‌ویژه مانیفست کمونیسم آغاز می‌شود و در قرن بیستم به دست هنرمندان آوان‌گارد به ابزاری برای اعلام «آغاز» بدل می‌شود؛ آغازی که علیه سنت، موزه، گذشته و نظم مستقر قد علم می‌کند. کتاب صد مانیفست ساختاری مبتنی‌بر ترتیب تاریخی دارد و مانیفست‌ها را نه بر اساس ایسم‌ها که بر اساس زمان نخستین انتشارشان کنار هم می‌نشاند تا «گفت‌وگو» و ارجاع متقابل میان آن‌ها دیده شود. هر مانیفست با توضیحی درباره‌ی خاستگاه، زمان و مکان انتشار و نویسندگانش همراه است و در مواردی که متن اصلی طولانی بوده بخش‌هایی با نشانه‌گذاری مشخص حذف شده است. در این کتاب صد مانیفست هنری، سیاسی، معماری، فمینیستی و حتی مانیفست آشپزی فوتوریستی کنار هم قرار گرفته‌اند و نشان می‌دهند که چگونه آوان‌گاردها هنر را به زندگی، انقلاب، شهر مدرن، تکنولوژی و بدن پیوند زده‌اند. در مقدمه‌ی فارسی، مهدی امیرخانلو بر این نکته تأکید کرده است که کتاب صد مانیفست نه مرجع دایره‌المعارفی نام‌ها بلکه کتاب «نام‌های خاص هنر انقلابی آوان‌گارد» است؛ نام کسانی که به‌قول بدیو «زمان حال هنری» را با خشونت اعلام کرده‌اند. او از دشواری ضبط نام‌ها، استفاده از فرهنگ تلفظ نام‌های خاص فریبرز مجیدی، و آگاهانه حفظ‌کردن برخی استثناها در برابر یک‌دست‌سازی زبانی سخن گفته است.

خلاصه کتاب صد مانیفست

کتاب صد مانیفست مجموعه‌ای از متن‌هایی است که در آن‌ها هنرمندان، نویسندگان، معماران و گروه‌های آوان‌گارد قرن بیستم و پس از آن، برنامه‌ی فکری و هنری خود را در قالب اعلامیه‌هایی تند، قطبی و اغلب ستیزه‌جو بیان کرده‌اند. مقدمه‌ی کتاب نشان می‌دهد که چگونه مانیفست کمونیسم به‌عنوان «شعر انقلاب» الگوی بلاغی و تخیلی بسیاری از این متن‌ها شده و فوتوریست‌ها با مانیفست مارینتّی مانیفست‌نویسی هنری را به اوج رسانده‌اند. در این کتاب، مانیفست‌ها هم‌زمان ژانر ادبی، ابزار سازمان‌دهی جنبش، و اجرا تلقی شده‌اند؛ از «کلمات رهاشده» فوتوریستی و بازی‌های تایپوگرافیک تا مانیفست‌های دادائیستی، سوررئالیستی و سیتواسیونیستی که مرز هنر و سیاست، فرم و زندگی روزمره را جابه‌جا کرده‌اند. کتاب صد مانیفست نشان می‌دهد که این متن‌ها چگونه علیه گذشته، نهادهای هنری، اخلاق مسلط و حتی خود هنر قد علم کرده‌اند و در عین حال چشم‌اندازهایی اتوپیایی برای مدرنیته و پسامدرنیته ترسیم کرده‌اند.

چرا باید کتاب صد مانیفست را بخوانیم؟

این کتاب چشم‌اندازی فشرده اما گسترده از تاریخ آوان‌گارد هنری از دل متن‌های اصلی خود جنبش‌ها ارائه می‌کند. خواننده با منطق درونی مانیفست‌نویسی، زبان اغراق‌آمیز و ستیزه‌جوی آن، و نسبتش با انقلاب، شهر مدرن، تکنولوژی و سیاست آشنا می‌شود و می‌تواند تحول ایده‌ی «امر نو» را در کنار هم‌نشینی نامنتظر هنرمندان و جریان‌های مختلف دنبال کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران هنر، معماری، ادبیات و مطالعات فرهنگی پیشنهاد می‌شود؛ همچنین به کسانی که به تاریخ آوان‌گارد، مانیفست‌نویسی، نسبت هنر و سیاست و شکل‌گیری جنبش‌های هنری مدرن و معاصر علاقه‌مند هستند.

بخشی از کتاب صد مانیفست

«اهمیت این کتاب در گردآوری مهم‌ترین مانیفست‌های هنری صد سال اخیر است، از مانیفست بنیان‌گذاری فوتوریسم گرفته تا مانیفست‌های دادائیست‌ها، سوررئالیست‌ها، سیتواسیونیست‌ها و غیره. بعضی از این‌ها به‌طور پراکنده در متن‌های مختلف قبلاً به فارسی ترجمه شده‌اند (از جمله بخش‌هایی از مانیفست فوتوریسم و سوررئالیسم)، اکنون در این کتاب ترجمهٔ کامل‌شان یک‌جا گرد آمدهاست. این نوع گردآوری یا مجموعه ساختن، هم‌نشینی‌های عجیبی را به ارمغان آورده که در کتاب‌های مرسوم تاریخ هنر یا هنر مدرن به‌ندرت دیده می‌شود، مثلاً هم‌نشینی مارینتّی، مایاکوفسکی، مالِویچ و ژیگا ورتوف، یا هم‌نشینی برتون، تروتسکی، کولهاس و فون‌تریه. از این منظومه‌ها در این کتاب به‌کرات می‌توان ساخت و این صد مانیفست را از این‌که صرفاً یک تاریخِ دیگر هنر مدرن باشد بازمی‌دارد. عنوان کتاب در زبان فارسی چند باری دستخوش تغییر شد. نامی که مترجم در آغاز به‌جای عنوان اصلی کتاب برگزیده بود «صد مانیفست هنری» بود. این عنوان در زبان فارسی عنوان طبیعی‌تری به نظر می‌رسید، با این حال، به سه دلیل به نامی دیگر تغییر کرد: «صد مانیفست هنرمندان»، ترجمهٔ تحت‌اللفظ عنوان اصلی. نخست به این دلیل که همهٔ این مانیفست‌ها «هنری» نیستند، در میان‌شان «مانیفست فمینیسم» و «مانیفست آشپزی فوتوریستی» نیز دیده می‌شود. در واقع این‌ها مانیفست‌هایی هستند که نه فقط برای دگرگونی هنر که برای دگرگونی زندگی نیز نوشته شده‌اند، بنابراین موضوعات وسیعی نظیر سیاست، جنسیت، دین، تاریخ، و البته هنر را در بر می‌گیرند.»