کتاب درس های زندگی کی یر کگور

کتاب درس های زندگی کی یر کگور (Life Lessons from Kierkegaard) نوشته رابرت فرگوسن و ترجمه صالح نجفی، اندیشه‌های سورن کی یر کگور را از دلِ نوشته‌ها، دفترها و آثار متنوع او بیرون می‌کشد و نشان می‌دهد که چگونه زندگی و فکر این فیلسوف دانمارکی به هم گره خورده بود. فرگوسن با تکیه بر متون کی یر کگور موضوع‌هایی مثل ملال، خودفریبی، ایمان، انتخاب، تکرار، خوشبختی، حسد، و زیاده‌فکرکردن را دنبال کرده و آن را در بستر زندگی و زمانه‌ی او توضیح می‌دهد و از این می‌گوید که این ایده‌ها چطور می‌توانند به تجربه‌های عادی و امروزی ما نزدیک شوند. این مجموعه جستار، محصول موسسه مدرسه زندگی است و نشر هنوز آن را به انتشار رسانده. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درس های زندگی کی یر کگور

کتاب درس های زندگی کی یر کگور با تمرکز بر زندگی و نوشته‌های سورن کی یر کگور، ساختاری شبیه مجموعه‌ای از جستارهای موضوع‌محور دارد که هر کدام حول یک سؤال یا گره وجودی شکل گرفته است. رابرت فرگوسن در آغاز کتاب، از مسیر شخصی خودش برای رسیدن به کی یر کگور می‌گوید: از تحقیق درباره‌ی هنریک ایبسن و نمایش‌نامه‌ی «بِراند» او تا کشف این‌که پشت آن جو فکری اسکاندیناوی، حضور پررنگ اندیشه‌ی کی یر کگور قرار داشته است. سپس به‌تدریج زندگی فیلسوف را باز می‌کند: کودکی در خانواده‌ای مذهبی و ثروتمند، تجربه‌ی مرگ زودهنگام خواهران و برادران، احساس گناه پدر، ارثی که او را از کار معاش بی‌نیاز کرد، نامزدی و جدایی از رگینه، و در نهایت مرگ در ۴۲ سالگی در بیمارستانی در کپنهاگ. در این میان، فرگوسن نشان می‌دهد چگونه این زندگی پراضطراب به تولید حجم عظیمی از نوشته‌ها در فاصله‌ی حدود پانزده سال انجامیده است؛ تا جایی که کی یر کگور در یک روز سه کتاب منتشر می‌کند. 

کتاب درس های زندگی کی یر کگور در چندین فصل نسبتاً بلند پیش می‌رود که هر کدام عنوانی پرسشی یا راهنمایانه دارند؛ از جمله: چگونه از خواب بیدار شویم؟، چگونه به دروغ بودن چیزها پی ببریم؟، یا چگونه از زندگی کردن در گذشته بپرهیزیم؟ در هر فصل، نویسنده ابتدا قطعه‌هایی مفصل از آثار مختلف کی یر کگور می‌آورد؛ از یا این یا آن، تکرار، ترس و لرز، دفتر اوراق و خاطرات روزانه، تعلیقه‌ی غیرعلمی نهایی بر خرده‌نان‌های فلسفی و رساله‌ی دو عصر. سپس این قطعه‌ها را در کنار هم می‌نشاند تا نشان دهد کی یر کگور چگونه با طنز، اغراق، آیرونی و اعتراف‌نویسی، مفاهیمی مثل خوابگردی در زندگی، ملال، خودفریبی، ایمان، انتخاب، حسد، و فلج‌شدن در اثر تأمل بیش از حد را می‌کاود. کتاب در عین وفاداری به متن‌های اصلی، آن‌ها را به موقعیت‌های روزمره‌ای مثل کار، ازدواج، موفقیت شغلی، مصرف‌زدگی، خستگی از شفقت و عادت‌های فکری امروز پیوند می‌زند و نشان می‌دهد چگونه می‌توان از دل نوشته‌های قرن نوزدهمی کی یر کگور، سؤالات زنده‌ای برای اکنون بیرون کشید.

خلاصه کتاب درس های زندگی کی یر کگور

در جستارهای درس های زندگی کی یر کگور، رابرت فرگوسن از دل نوشته‌های گوناگون کی یر کگور چند محور اصلی بیرون می‌کشد و هر کدام را در قالب یک درس دنبال می‌کند. در فصل اول نقطه‌ی آغاز این است که بیشتر آدم‌ها زندگی را مثل خوابگرد طی می‌کنند؛ ممکن است صاحب قدرت، ثروت یا مقام باشند اما در حیاتی که هرگز آگاهانه انتخاب نکرده‌اند غوطه‌ورند. کی یر کگور با نقل‌قول‌هایی از دفتر خاطرات، و یا این یا آن، این خواب‌زدگی را به سخره می‌گیرد. در ادامه، ملال به‌عنوان دشمن پنهان معرفی می‌شود؛ نیرویی که ما را به پرکردن زندگی با فعالیت‌های بی‌وقفه وامی‌دارد. کی یر کگور با طنز، از هنر خودسر بودن حرف می‌زند؛ این‌که چگونه می‌توان حتی در مواجهه با یک آدم ملال‌آور، تمرکز را روی جزئی حاشیه‌ای مثل قطره‌ی عرق روی بینی او گذاشت و از این جابه‌جایی نگاه، نوعی آزادی و بازیگوشی بیرون کشید. 

در جستاری دیگر، کی یر کگور از این می‌گوید که چگونه پوچی بسیاری از پاسخ‌های آماده درباره‌ی معنای زندگی را افشا می‌کند؛ از شعارهای خودیاری تا وعده‌ی اشراق ناگهانی. او با حکایت‌هایی از یا این یا آن و دفتر خاطرات، توضیح می‌دهد چگونه می‌توان در میان خنده و شوخی، به بن‌بست رسید. در جستاری دیگر، مفهوم تکرار محور بحث است. کی یر کگور در تکرار، سفر خود به برلین را روایت می‌کند؛ تلاشی برای بازسازی لحظه‌های خوش گذشته: همان شهر، همان تماشاخانه، همان کافه و رستوران. اما هر بار چیزی جابه‌جا شده است؛ صاحبخانه ازدواج کرده، قهوه دیگر مزه‌ی سابق را ندارد، نوازنده‌ی نابینا پالتوی دیگری پوشیده است. نتیجه این است که تکرارِ مکانیکی ناممکن است و چسبیدن به گذشته، زندگی را به وردی جادویی و یکنواخت بدل می‌کند. در فصلی که به زیاد از حد فکر نکردن اختصاص یافته، کی یر کگور نشان می‌دهد چگونه تأملِ بی‌عمل می‌تواند فلج‌کننده باشد؛ از لاوی‌ای که در داستان سامری نیکوکار، آن‌قدر به خطرات احتمالی کمک‌کردن فکر می‌کند که در نهایت هیچ نمی‌کند، تا انسانی که آن‌قدر درباره‌ی خودکشی می‌اندیشد که در واقع فکر کردن او را می‌کشد. او عصری را توصیف می‌کند که در آن همه‌چیز به نمایش، تبلیغ و شهرت بدل می‌شود، قهرمانی به مهارت اسکیت‌بازی روی یخ امن تقلیل می‌یابد و تحسین جمعی، جای تصمیم شخصی را می‌گیرد.

چرا باید کتاب درس های زندگی کی یر کگور را بخوانیم؟

خواندن این کتاب کمک می‌کند تا چهره‌ی کی یر کگور نه‌فقط به‌عنوان نامی در تاریخ فلسفه، بلکه به‌عنوان کسی که با ملال، ترس، عشق، شکست عاطفی، بیماری و مرگ دست‌وپنجه نرم کرده دیده شود. کتاب به‌جای ارائه‌ی نسخه‌های آماده برای خوشبختی، خواننده را با این واقعیت روبه‌رو می‌کند که خوشبختی، معنا، ایمان یا بی‌ایمانی، و حتی انتخاب‌های روزمره، بدون عبور از اضطراب، نارضایتی و تردید شکل نمی‌گیرند. برای کسانی که با حجم و پیچیدگی آثار خود کی یر کگور رودررو شده‌اند و از پراکندگی نام‌های مستعار، سبک‌های مختلف و ارجاعات او سرگیجه گرفته‌اند، این کتاب نوعی نقشه‌ی راه فراهم می‌کند: نشان می‌دهد هر اثر در کجای زندگی او قرار می‌گیرد و چگونه مضمون‌هایی مثل ملال، تکرار، حسد، و زیاد فکرکردن در نوشته‌های مختلف او تکرار و دگرگون می‌شوند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن درس های زندگی کی یر کگور به کسانی پیشنهاد می‌شود که به فلسفه‌ی وجودی، معنای زندگی، ایمان و تردید، و مسئله‌هایی مثل ملال، پوچی، حسرت گذشته و نارضایتی از خود فکر می‌کنند؛ همچنین به دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه و الهیات که می‌خواهند با کی یر کگور آشنا شوند اما ورود مستقیم به آثار اصلی او برایشان دشوار است.

درباره مدرسه زندگی

موسسه مدرسه زندگی (The School of Life)، نهادی آموزشی و رسانه‌ای است که در سال ۲۰۰۸ توسط آلن دو باتن، فیلسوف و نویسنده‌ی بریتانیایی، با هدف کاربردی کردن دانش در زندگی روزمره بنیان نهاده شد. این مجموعه با همکاری تیمی از روان‌درمانگران، هنرمندان و اندیشمندان، بر حوزه‌هایی چون هوش هیجانی، مدیریت اضطراب، بهبود روابط انسانی و معنای کار تمرکز دارد. موسسه مدرسه زندگی از طریق انتشارات اختصاصی خود، آثاری پرمخاطب همچون «متفکران بزرگ»، «اضطراب موقعیت» و «آنچه در مدرسه به شما یاد نمی‌دهند» را روانه بازار کرده است تا پلی میان فلسفه‌ی کلاسیک و چالش‌های روان‌شناختی مدرن برقرار کند. اگرچه رویکرد این موسسه در ساده‌سازی مفاهیم پیچیده‌ی فکری با انتقاداتی از سوی برخی محافل آکادمیک روبه‌رو شده، اما به دلیل تلاش برای ترویج خودشناسی و نقد نگاه‌های رمانتیک به زندگی، محبوبیت گسترده‌ای در سطح جهانی یافته و به یکی از مراجع مهم آموزش‌های غیررسمی در قرن بیست‌ویکم تبدیل شده است.

درباره صالح نجفی

صالح نجفی (متولد ۱۳۵۴)، نویسنده، پژوهشگر، مدرس و مترجم حوزه‌ی فلسفه و هنر است. نجفی که دانش‌آموخته‌ی رشته‌های معماری و ادبیات فارسی است، از چهره‌های فکری سرشناس دهه‌های اخیر ایران به حساب می‌آید. او که فرزند محمدعلی نجفی، کارگردان نام‌آشنای سینمای ایران است، با تألیف مجموعه‌ی ده جلدی «فیلم به‌مثابه‌ی فلسفه» که درسگفتارهایی در باب پیوند فلسفه و سینماست، موفق به دریافت جایزه‌ی بهترین اثر تألیفی در هشتمین دوره‌ی کتاب سال سینمای ایران شد. نجفی که در سال‌های فعالیتش ده‌ها اثر تألیف و ترجمه کرده، با برگردان آثار دشوار و کلیدی از متفکرانی چون کی یر کگور، فروید، ژیژک، آگامبن و بدیو به فارسی، نقش مهمی در معرفی نحله‌های مدرن فلسفی به مخاطبان ایرانی داشته است.

بخشی از کتاب درس های زندگی کی یر کگور

«در دبیرستان‌های ما غالباً کلاس فلسفه وجود ندارد و به همین سبب وقتی بزرگ می‌شویم تصور می‌کنیم فلسفه یک جور علم پرمهابت و تحکم‌آمیز راجع به زندگی است که ــ اگر بتوانیم منظورش را درک کنیم ــ می‌تواند به ما بگوید دقیقاً کیستیم، از کجا آمده‌ایم، از بهر چه آمده‌ایم و به کجا می‌رویم آخر. اما نظری اجمالی به یک صفحه از کتاب اصول ریاضیات برتراند راسل یا رسالۀ منطقی-فلسفی ویتگنشتاین حالیِ‌مان می‌کند که فلسفۀ غرب در عصر جدید پیشه‌ای رمزآمیز است که ربط چندانی به زندگی هر روزۀ واقعی ما ندارد. پس به این دلیل ساده که به نظرم رسید می‌توانم منظور دکارت را از کوگیتو ارگو سوم («فکر می‌کنم پس هستم») درک کنم، این جمله برای من که در آن زمان جوانی جویای حقیقت بودم اهمیت بسیار زیادی یافت. این عبارت مختصر و مفید و مطلق از قرار معلوم، بر پایۀ حد بسنده‌ای از فکر کردن، وعدۀ بصیرت‌هایی وسیع و تسلّی‌بخش راجع به معنای زندگی می‌داد. من به همان دلایل، سخت مجذوب ایدۀ ساتوری [= "اشراق ناگهانی"] در آیین بودا شدم: ساتوری از قرار معلوم لحظۀ اعجاب‌انگیزی نامنتظر بود که در آن زنجیرهای ذهن آدم پاره می‌شوند و همه چیز روشنِ روشن می‌گردد. پس از آن، شخصِ اشراق‌یافته مانند نسیم به گذران زندگی ادامه می‌دهد.»