کتاب برنامه ریزی در ایران

کتاب برنامه‌ ریزی در ایران نوشته‌ تاس اچ. مک‌ لئود و همکاران گروه مشاوران دانشگاه هاروارد گزارشی تحلیلی از تجربه‌ی این گروه در مشارکت در تهیه‌ی برنامه‌ی عمرانی سوم ایران است. علی‌ اعظم محمدبیگی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده و نشر نی آن را منتشر کرده است. نویسنده به‌عنوان سرپرست اجرایی گروه مشاوران هاروارد، روند همکاری با سازمان برنامه، فضای سیاسی و اداری آن دوره و چگونگی شکل‌گیری برنامه‌ی سوم را از درون روایت کرده است. متن کتاب بر پایه‌ی گزارش‌ها، یادداشت‌ها و جمع‌بندی‌های مشاوران در سال‌های حضورشان در ایران تنظیم شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب برنامه ریزی در ایران

کتاب برنامه‌ریزی در ایران گزارشی مفصل از تجربه‌ی گروه مشاوران دانشگاه هاروارد در همکاری با سازمان برنامه برای تهیه‌ی برنامه‌ی عمرانی سوم است. تاس اچ. مک‌لئود در مقام سخنگو و جمع‌بندی‌کننده‌ی تجربه‌ی جمعی گروه، روند ورود مشاوران، شکل‌گیری دفتر اقتصادی، رابطه‌ی آن با دفتر فنی و جایگاه ابوالحسن ابتهاج و دیگر مدیران سازمان برنامه را بازسازی کرده است. در این کتاب، برنامه‌ریزی جامع، نقش مشاور خارجی و نسبت سازمان برنامه با دستگاه‌های اجرایی دولت در مرکز بحث قرار گرفته است.

کتاب برنامه‌ریزی در ایران در چند فصل اصلی و چند ضمیمه تنظیم شده است. در فصل اول با عنوان طرح کلان ــ برنامه یا مدل؟ نویسنده به این پرسش پرداخته است که محصول کار چندساله‌ی سازمان برنامه و مشاوران، واقعاً برنامه بوده یا بیشتر یک مدل تحلیلی از اقتصاد و جامعه‌ی ایران. در فصل دوم با عنوان برنامه‌ریزان سازمان برنامه به ترکیب نیروی انسانی، اقتصاددانان تحصیل‌کرده‌ی داخل و خارج و فاصله‌ی فرهنگی و اداری میان آنان و بدنه‌ی سنتی دولت پرداخته شده است.

فصل سوم به تشکیلات سازمان برنامه و منازعه بر سر جایگاه آن در کنار سایر نهادهای بودجه‌ریزی می‌پردازد. در ضمیمه‌ها، متن قوانین برنامه‌های عمرانی اول و دوم، ساختار حقوقی و نهادی آن‌ها و کتاب‌شناسی گزیده‌ای از اسناد و مطالعات مربوط به برنامه‌های عمرانی ۱۳۲۷ تا ۱۳۴۶ آمده است. کتاب برنامه‌ریزی در ایران در مقدمه‌ی مترجم و پیشگفتارهای آغازین، تجربه‌ی برنامه‌ریزی در ایران را در پرتو بحث‌های اقتصاد توسعه، نظریه‌ی وابستگی، نقش نفت و سرمایه‌ی انسانی و رفتار دولت در جوامع توسعه‌نیافته بازخوانی کرده است.

خلاصه کتاب برنامه ریزی در ایران

کتاب برنامه‌ریزی در ایران تجربه‌ی حضور گروه مشاوران دانشگاه هاروارد به سرپرستی تاس اچ مک‌ لئود در سازمان برنامه را به‌عنوان نمونه‌ای برای فهم چرایی ناکامی برنامه‌ریزی توسعه در ایران بررسی کرده است. متن از پیشگفتار مترجم آغاز می‌شود که در آن، فاصله‌ی میان سرمایه‌گذاری‌های عظیم فیزیکی و انسانی و نتایج محدود توسعه‌ای توضیح داده شده و دو قرائت رایج از شکست برنامه‌ریزی ‌‌ــ‌خطاهای فنی و نظریه‌ی وابستگی‌ــ مرور شده است. سپس گزارش مشاوران هاروارد دیدگاه سومی را طرح می‌کند که بر رفتار دولت، ساختار دیوان‌سالاری، شخصی‌شدن سیاست و نبود نهادهای پایدار رقابت سیاسی تأکید دارد.

در ادامه، کتاب برنامه‌ریزی در ایران روند تهیه‌ی برنامه‌ی عمرانی سوم، فشارهای فکری و نهادی به‌سوی برنامه‌ریزی جامع، کمبود داده‌ها، اتکای گسترده به فروض ذهنی و تبدیل برنامه به یک مدل تحلیلی را شرح داده است. فصل‌های بعدی به ترکیب نیروی انسانی سازمان برنامه، فاصله‌ی فرهنگی اقتصاددانان تحصیل‌کرده‌ی خارج با جامعه‌ی ایران، شکاف میان سازمان برنامه و دستگاه‌های اجرایی و نقش دوگانه‌ی مشاوران خارجی میان مشاوره و اجرا می‌پردازد.

چرا باید کتاب برنامه ریزی در ایران را بخوانیم؟

کتاب برنامه‌ریزی در ایران امکان مشاهده‌ی تجربه‌ی برنامه‌ریزی توسعه در ایران را از زاویه‌ی یک گروه مشاور خارجی در دل سازمان برنامه فراهم کرده است. خواننده با متن گزارش‌های درونی، تردیدها، اختلاف‌نظرها و جمع‌بندی‌های مشاوران روبه‌رو می‌شود و می‌تواند نسبت میان برنامه‌ریزی جامع، ساختار سیاسی، دیوان‌سالاری و فرهنگ اداری ایران را در یک دوره‌ی تاریخی مشخص دنبال کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب برنامه‌ریزی در ایران به دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد توسعه، برنامه‌ریزی، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی ایران پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر مطالعه‌ی تاریخ سازمان برنامه، سیاست‌گذاری عمومی و نقد تجربه‌ی برنامه‌های عمرانی در ایران هستند و به‌دنبال متن‌های تحلیلی مبتنی بر اسناد و تجربه‌ی میدانی‌اند.