کتاب فونتامارا

کتاب فونتامارا نوشته‌ی اینیاتسیو سیلونه با ترجمه‌ی محمد کرام‌الدینی روایتی از روستایی دورافتاده در جنوب ایتالیاست که در آن فقر، بی‌عدالتی و سلطه‌ی زمین‌داران و مقامات بر زندگی کشاورزان سایه انداخته است. این کتاب با پیشگفتاری از مالکوم کاولی و یادداشت مفصل نویسنده درباره‌ی بازنویسی اثر، تصویری از شکل‌گیری و دگرگونی رمان در تبعید ارائه می‌دهد. سیلونه در این اثر سرگذشت کافون‌ها، مناسبات قدرت، دین، دولت و سرمایه و نیز پرسش اخلاقی «چه باید کرد؟» را دنبال کرده است. نشر سنجاق آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فونتامارا

کتاب فونتامارا داستان روستایی خیالی در جنوب ایتالیاست که نویسنده نام آن را بر روستایی واقعی در منطقه‌ی مارسیکا گذاشته است. اینیاتسیو سیلونه در پیشگفتار خود توضیح داده است که چگونه در تبعید و زیر تعقیب پلیس فاشیست، در داووس سوئیس، این رمان را در سال ۱۹۳۰ نوشته و بعد از سقوط فاشیسم آن را به‌طور اساسی بازنویسی کرده است. او می‌گوید رابطه‌اش با داستان چنان زنده بوده که کتاب در درونش به رشد و تغییر ادامه داده و به همین دلیل «کل بوم را دوباره روی همان قاب قدیمی» نقاشی کرده است. در کتاب فونتامارا روستا در دره‌ای خشک و محصور میان کوه‌ها تصویر شده که در آن کافون‌ها، یعنی کشاورزان بی‌چیز، نسل‌اندرنسل در چرخه‌ای تکراری از کاشت، وجین، برداشت و بدهی گرفتارند. نویسنده در مقدمه‌ی داستان، هم جغرافیای روستا و هم ساختار طبقاتی آن را شرح می‌دهد: نردبانی با دو پله، کافون‌ها و خرده‌مالکان، و در پس‌زمینه، خاندان شاهزادگان تورلونیا که مالک هزاران هکتار زمین حاصلخیز فوچینو هستند. کتاب فونتامارا در ادامه با فصل‌هایی پیوسته، از قطع برق روستا، ماجرای برگه‌های امضا، انحراف آب جویبار و رویارویی زنان و مردان روستا با مقامات شهری پیش می‌رود. سیلونه در یادداشت «درباره‌ی بازنویسی فونتامارا» از پیوند این رمان با آثار بعدی خود مانند نان و شراب و راز لوکا می‌گوید و نشان می‌دهد که چگونه شخصیت «غریبه» و مضمون رنج، فداکاری و معنویت رادیکال مسیحی در مرکز جهان داستانی او قرار گرفته است.

خلاصه داستان فونتامارا

کتاب فونتامارا سرگذشت روستایی است که در هیچ نقشه‌ای دیده نمی‌شود، اما برای ساکنانش «همه‌ی جهان» است. راوی که بیست سال نخست زندگی خود را در آنجا گذرانده، از فقر موروثی، نردبان اجتماعی دوپله‌ای، بدهی‌های پایان‌ناپذیر و دعواهای حقوقی بی‌ثمر می‌گوید. در این جهان بسته، بی‌عدالتی چنان ریشه‌دار است که مانند باد و باران طبیعی به نظر می‌رسد. با قطع ناگهانی برق و ورود مردی شهری که برای جمع‌آوری امضا آمده، و سپس تلاش برای منحرف‌کردن آب جویبار روستا به سوی تاکستان‌های یک زمین‌دار، نظم کهنه ترک برمی‌دارد. کافون‌ها که زبان و منطق مقامات را نمی‌فهمند، به‌تدریج با چهره‌ی واقعی قدرت، دولت، کلیسا و سرمایه روبه‌رو می‌شوند. در پس روایت طنزآمیز و تلخ، پرسش پایانی کشاورز «چه باید کرد؟» به پرسشی اخلاقی درباره‌ی کرامت انسان تبدیل می‌شود.

چرا باید کتاب فونتامارا را بخوانیم؟

خواندن فونتامارا فرصتی است برای دیدن سازوکار ستم، فقر و تحقیر از زاویه‌ی کسانی که معمولاً در حاشیه می‌مانند. این کتاب نشان می‌دهد چگونه زبان، دین، قانون و اقتصاد درهم تنیده می‌شوند تا وضعیتی ظالمانه را طبیعی جلوه دهند و در عین حال، رگه‌های مقاومت، همبستگی و پرسش‌گری اخلاقی را دنبال می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن فونتامارا به علاقه‌مندان ادبیات اجتماعی، تاریخ فاشیسم و مناسبات روستا و شهر پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که در پی درک عمیق‌تری از فقر ساختاری، قدرت سیاسی و نقش دین و دولت در زندگی فرودستان هستند.

بخشی از کتاب فونتامارا

«مسیر دسترسی به فونتامارا هم مانند دیگر روستاهای جنوب ایتالیا دشوار است. روستای فونتامارا بین دشت‌ها و کوه‌ها قرار دارد و دور از دسترس است. از این رو کمی عقب‌مانده‌تر، بدبخت‌تر و رهاشده‌تر از روستاهای مجاور است. اما فونتامارا ویژگی‌های خاص خود را نیز دارد. کشاورزان آن مانند کشاورزان همهٔ کشورهای دیگر، بی‌چیزند، زمین را بارور می‌کنند، ولی خود از گرسنگی دررنج‌اند. این نوع کشاورزان در مناطق مختلف جهان نام‌های مختلف دارند، مانند فلاح، کولبَر، غلام، نوکر، موژیک، رعیت و کافون. همه از یک ملت‌اند، یک نژاد را تشکیل می‌دهند و یک نوع پرستشگاه دارند، اما در عین حال، هرگز دو فردِ کاملاً یکسان در میانِ آن‌ها نیست. اگر از دشت فوچینو به سوی فونتامارا بالا برویم، روستا را برهنه و بی‌جان می‌بینیم، شامل ردیف‌هایی از پله‌های سنگی بر دامنهٔ کوهی خاکستری. درها و پنجره‌های بیشتر خانه‌ها از دشت به وضوح قابل مشاهده‌اند: حدود صد کلبهٔ هم‌سطح، ناهمسان و نامنظم دارد که گذرِ زمان آن‌ها را سیاه کرده، از باد، باران و آتش فرسوده شده‌اند و سقف‌های خرابِ آن‌ها با کاشی‌های شکسته و تکه‌های چوب پوشانده شده است. بیشترِ این کلبه‌ها تنها یک دهانه دارند که هم درِ کلبه است، هم پنجره است و هم دودکش! درون فضای کلبه، در میان دیوارهای خشکه‌چین آن، بر کف زمین که معمولاً برهنه است، مردها، زن‌ها، بچه‌ها با بزها، مرغ‌ها و خروس‌ها، خوک‌ها و خرها، همه با هم در یک گوشه زندگی می‌کنند، می‌خورند، می‌خوابند و می‌زایند. تنها خانه‌های استثنایی آنجا، حدود ده خانهٔ متعلق به خرده‌مالکان و یک خانهٔ اربابی قدیمی است که اکنون خالی، متروکه و رو به ویرانی‌اند.»