کتاب اتاق تاریک فیل

کتاب اتاق تاریک فیل نوشتهٔ محمدامین ضرابی است و انتشارات میلکان آن را منتشر کرده است. جستارهایی در باب زندگی انسان در این کتاب آمده است.

درباره کتاب اتاق تاریک فیل

مولانا، در دفتر سوم مثنوی معنوی، داستانی به این قرار نقل می‌کند: هندوها حیوانی به نام فیل را از کشورشان به منطقه‌ای می‌برند و آن را در اتاقی قرار می‌دهند تا مردم به دیدنش بیایند. اما چون اتاق تاریک بوده، مردم مجبور می‌شوند با لمسِ آن شکلش را در ذهن تصور کنند. شخصی به خرطوم حیوان دست می‌کشد و فیل را به‌شکل ناودان تجسم می‌کند. شخصی به گوش آن دست می‌کشد و آن را مثل بادبزن تصور می‌کند. یکی هم پشت آن را لمس می‌کند و با خود می‌اندیشد حتماً این حیوان شبیه تخت است. به‌هرحال هر کسی فیل را همان‌طور که لمس می‌کرد تصور می‌کرد.

در جهان و در جای‌جای زندگی بشر نیز اوضاع از همین قرار است. یعنی درک افراد از حقیقت و استنباط آن‌ها از واقعیت وابسته به نوع دریافتی است که از آن دارند، نه آن‌گونه که واقعاً هست. چنین چیزی شاید در بادی امر بی‌ضرر به نظر برسد، اما درواقع به‌مرور فهم افراد را از جهان هستی مخدوش و آن‌ها را در دام انواع خطاهای شناختی و اشتباهات ذهنی گرفتار می‌کند، تا جایی که این خطاها بر کیفیت زندگی آن‌ها تأثیر منفی خواهد گذاشت.

در کتاب اتاق تاریک فیل که نام آن از داستان «فیل در تاریکی» مولانا وام گرفته شده، کوشیده شده است به موضوعاتی اشاره شود که از چندین جنبه مهم و درخور توجه‌اند؛ اول از این رو که هر روز نادانسته با آن‌ها سر و کار داریم. دوم به این دلیل که این مسائل به‌نحوی در زندگی ما اثر می‌گذارند که نمی‌شود آن‌ها را برای خودمان حل و تکلیفمان را با آن‌ها روشن نکنیم. سوم از این حیث که بازنگری چنین عادات، باورها، امیال، عواطف و عقایدی از مهم‌ترین گام‌های زندگی است.

امید است باطن این کتاب نور آگاهی را بر تاریکی‌های ذهن بتاباند و دید کامل‌تری از موضوعات مهم زندگی به دست دهد. آشناشدن با دیدگاه‌های نویسندهٔ این کتاب، با تلنگرزدن به ذهن، نوع نگاه به مسائل پرتکرارِ روزمره را تغییر می‌دهد و درنهایت به زندگی بهتر، رضایتمندانه‌تر و بامعناتر اندکی یاری می‌رساند.

هفده جستار پیش رو که همگی مجزا از هم‌اند، براساس آخرین و معتبرترین مقالات، پژوهش‌ها، نشریات و کتاب‌های حوزهٔ علوم شناختی، جامعه‌شناسی و رفتارشناسی نگاشته شده‌اند. برای فهم راحت‌تر مطالب، از خرد کهن موجود در ادبیات عرفانی و آثار بزرگانی چون عطار، مولانا، سعدی، حافظ و دیگر عارفان ممتاز ایرانی بهره گرفته شده است. ترکیب پژوهش‌های مدرن و خرد کهن دید وسیع‌تری به مسائل روزمره ارائه خواهد کرد و ما را در درک حقیقت، هرچه بیشتر، یاری خواهد رساند.

خواندن کتاب اتاق تاریک فیل را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به کسانی که می‌خواهند دیدی تازه نسبت به زندگی خود پیدا کنند پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب اتاق تاریک فیل

«ما یک چیزی هستیم و یک چیزی دوست داریم باشیم. یعنی چه؟!

یادم است که سال ۱۳۹۲ بود و من در درس آناتومی سیستم عصبی بدن انسان، تازه داشتم کار مخچه را که قسمتی از مغز است یاد می‌گرفتم. مطلب خیلی جالبی دربارهٔ مخچه خوانده بودم، آن‌هم این‌که انسان وقتی می‌خواهد کار جدیدی انجام دهد، مثلاً بسکتبال بازی‌کردن را یاد بگیرد، در ابتدای کار شاید توپ‌های زیادی را در سبد نیندازد و گل نکند اما بعد از تمرین‌کردن‌های مکرر، توپ به سبد نزدیک‌تر و احتمال گل‌شدن بیشتر می‌شود و این (بهترشدن) کار مخچه است. اگر شفاف‌تر بخواهم صحبت کنم باید بگویم که وقتی شروع به یادگیری کار جدیدی می‌کنیم، هنگام انجام‌دادنش، بین کاری که می‌کنیم و آن هدفی که باید اتفاق بیفتد، فاصله وجود دارد. یا به بیان دیگر این دو، یعنی آنچه هست و آنچه باید باشد، با هم زاویه دارند و ما با تمرین و ممارست این فاصله را کم و زاویه را تنگ‌تر می‌کنیم. البته هدفم صحبت دربارهٔ اهمیت تمرین نیست؛ اما درس‌هایی که می‌خواندم به من یاد می‌داد که مخچه با تکرار کاری خاص، یاد می‌گیرد چگونه بازده را بیشتر و عملکرد را بهتر کند.

حالا از سطح ساختاری و آناتومی بدن که بیرون بیاییم و همین دیدگاهِ آنچه هست و آنچه باید باشد را به کل زندگی تعمیم دهیم، می‌بینیم که ما هروقت مسیری را برای رسیدن به هدفی شروع می‌کنیم، بین آن چیزی که هستیم با آن چیزی که می‌خواهیم باشیم اختلاف وجود دارد؛ مثلاً وقتی می‌خواهیم یاد بگیریم با وسیله‌ای الکترونیکی کار کنیم، روزهای اول، با یک سال بعد از استفاده از آن، از نظر مهارت خیلی فرق می‌کنیم. وقتی می‌خواهیم درس بخوانیم، با فرد جدیدی وارد رابطه شویم، جلساتی را مدیریت کنیم، فرزندمان را تربیت کنیم و... هم همین‌طور است. مثال‌ها زیادند و به‌طور کلی ما آدم‌ها در کل زندگی هفتاد، هشتادساله‌مان یک چیزی هستیم و یک چیزی می‌خواهیم بشویم. همیشه هم می‌دانیم که باید بهتر از چیزی که هستیم، باشیم. بنابراین می‌توان گفت توصیهٔ خودت باش که خیلی در زندگی‌های ما و مخصوصاً در فضای مجازی رایج شده است و برای برداشتن فشار و استرس از روی دوش افراد گفته می‌شود، توصیهٔ درستی نیست. خودت باش یک مشکل دارد و آن هم این ست که موتور آدمیزاد را برای حرکت از چیزی که هست به چیزی که باید باشد خاموش می‌کند؛ یعنی انگیزهٔ تغییر خود را به‌مرور از بین می‌برد. چون با یادآوری مکرر توصیهٔ خودت باش، این در ناخودآگاه و نیمه‌خودآگاه، ذخیره و ثبت می‌شود که تو هر کاری هم که بکنی، هرقدر هم احمقانه، سطحی، بی‌ربط، بی‌ادبانه، دور از شأن، اشتباه و... باشد باز خودت هستی و عیبی ندارد! همین چیزی که هستی خوب است. دائماً در ذهنت به خودت می‌گویی که من خودمم و همینم که هستم!»