کتاب تولد تمدن در خاور نزدیک

«تولد تمدن در خاور نزدیک» نوشته هنری فرانکفورت(۱۹۵۴-۱۸۹۷)، باستان‌شناس هلندی است. این کتاب به ابعاد کمتر شناخته شده‌ای می‌پردازد و جنبه‌های انسان‌شناسانه‌ای دارد که نویسنده با دقت بسیار و بررسی مدارک متعدد پیش رویمان قرار می‌دهد. مطالعه این کتاب به آنچه پیشتر درباره این تمدن‌ها می‌دانستیم، رنگ و بو و عمق تازه‌ای می‌بخشد و مسائلی فراتر از صرفا تاریخ و سیمای فرهنگی این مناطق را آشکار می‌سازد. او در این کتاب با نگاهی نقادانه و موشکافانه، نخست، نظریه‌های رایج درباره تمدن‌ها را بررسی می‌کند. نویسنده با بررسی تاریخ و زوال تمدن غرب، می‌کوشد نکته اصلی نظریه‌اش یعنی همان «فرم» تمدن‌ها را تبیین کند. وی ارزش این آثار را تایید می‌کند، اما ضمنا می‌کوشد کاستی‌ها و باورهای پیش پنداشته نادرست را آشکار کند و نوری تازه بر مطالعه تاریخ تمدن بتاباند. سپس فرانکفورت با نتیجه‌ای که از فصل نخست حاصل شده به سراغ تمدن‌های بین‌النهرین و مصر ـ ‌به عنوان پدیده‌هایی کاملا خودجوش و خودکفا، وابسته به طبیعت خاور نزدیک و مقاوم در برابر نفوذ خارجی‌ها‌ـ می‌رود و دوره پیش تاریخ در هر دو کشور، موقعیت جغرافیایی، ظهور کشاورزی و نظام اقتصادی این دو تمدن را بررسی می‌کند. در فصل سوم به شاخصه‌های تمدن بین‌النهرین (چگونگی شکل‌گیری جامعه معبد به عنوان اساس دولت ـ‌ شهرهای این ناحیه، ویژگی‌های دولت‌ـ شهرها و اداره آنها به مثابه یک نظام سیاسی واحد، معماری، هنر و البته نوشتار) می‌پردازد. در فصل چهارم، به چگونگی شکل‌گیری کشور مصر و اتحاد مصر سفلی و علیا و بنیان نگرش انسان مصری نسبت به هستی و کاینات ـ ‌باورهای عمیقا مذهبی، اعتقاد به فرعون در جایگاه خداوند، حیات پس از مرگ و تمایل به جاودانگی که در معماری و هنر ایستا و ابدیت‌گرای آنان به خوبی مشاهده می‌شود‌ـ می‌پردازد و در پایان، تاثیرپذیری فرهنگ مصری از بین‌النهرین را با ارائه مدارک توضیح می‌دهد.