کتاب جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ

کتاب الکترونیکی «جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ» نوشتهٔ مریم خسروآبادی و کیوان کریمی الوار در انتشارات کنکاش چاپ شده است.

درباره کتاب جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ

شرق و شمال شرق ایران (فرارودان: ماوراءالنهر یا آسیای میانه) ذیل مفهوم خراسان بزرگ یکی از نواحی یاد شده است. شهرها و ولایاتی که علیرغم پراکنش جغرافیایی (در جمهوری‌های تازه تاسیس) در کوران حوادث طبیعی و انسانی سرنوشتی نسبتا مشابه یافته‌اند از جمله: مهاجرت تاریخی آریایی‌ها، رویارویی ایرانیان باستان با اقوام عمدتاً صحراگرد شرق ایران، هجوم عرب و ورود اسلام، شکل‌گیری سلسله‌های ایرانی(به‌ویژه طاهریان و سامانیان) و ترک، هجوم مغول و غیره.

پیامدهای مرزی بودن مناطق یاد شده را ذیل مفهوم جبر جغرافیایی می‌توان مختصراً چنین برشمرد: رواج نیافتن و در واقع نهادینه نشدن برخی از مباحث فرهنگ ایرانی، رسوخ نکردن و تثبیت مذهب زردشتی و سپس اسلام در برخی از نواحی آسیای مرکزی و به همین میزان ایجاد  نوعی پلورالیسم مذهبی، قومی و فرهنگی و جولانگاه مبارزات اقوام شرقی از جمله کوشان‌ها، هیاطله و ترکان.

کتاب جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به مطالعهٔ تاریخ و جغرافیای گذشتهٔ ایران پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ

غزنویان به رهبری محمود غزنوی، سامانیان را «بر در مرو» بسال ۳۸۹ هـ شکست دادند و خراسان را تصاحب کردند. پس از آن سلطان محمود غزنوی به قصد استفاده از توانایی نظامی و اقتصادی غزانی که تا اوایل قرن چهارم هجری از سرحدات چین به نواحی خراسان رسیده بودند خواست که از ولایت خراسان در هر یورتى که مناسب دانند نزول کنند. ترکمانان سلجوقی نیز بدلیل تنگی معیشت مرورا از غزنویان طلب کردند اما چون با مخالفت غزنویان مواجه شدند، حوالی و حواشی شهر را غارت کرده آن را در محاصره گرفتند. کار بر اهل مرو تنگ شد و به سبب قحطى حاضر به تسلیم شهر شدند. بدین ترتیب مرویان در آغازین آدینه رجب سال ۴۲۸ یا ۴۲۹ هـ در مرو بهنام جقربک بن داوود سلجوقی خطبه خواندند. سوباشى سردار غزنوی جهت پس گرفتن شهر راهى مرو شد. اما مرویان اطاعت و وفاداری خود را به چغری اعلام نمودند با این وجود، اوباش مرو با او به جنگ برآمدند و هفت ماه تمام درهاى شهر را بستند. ملک جغریبک مرو را حصار و آنان را مجبور به فرار نمود. سلطان مسعود پس از شنیدن خبر مرو، بدان سو لشکر کشید در حالی که همه ارکان دولت به وی گفتند که «صواب نیست سوى مرو رفتن که خشک سال است و در راه آب و علف یافت نمیشود». اما مسعود در پاسخ گفت پدر ما سلطان محمود، سلطنت خراسان را در سپاه مسعود غزنوی از ترکمانان مرو بدست آورد و هم خراسان را از اینجا از دست دادیم.