کتاب ژاک دریدا؛ ایده آلیست یا واقع گرا؟

کتاب الکترونیکی ژاک دریدا؛ ایده آلیست یا واقع‌گرا؟ نوشتهٔ تیموتی مونی و کوین مولیگن با ترجمهٔ مهدی پارسا در انتشارات شوند به چاپ رسیده است. دو مکتب فلسفی بسیار مهم از اواخر قرن هفدهم در برابر هم قرار گرفتند و یکی در آلمان و دیگری در انگلیس رشد کردند. ایدئالیسم و واقع‌گرایی. ایدئالیست‌ها به اصالت ایده‌ها اعتقاد دارند و آن را اصل می‌دانند اما واقع‌گرایان برای خودِ اشیاء هویتی مستقل قائل هستند و ذهن را ابزاری برای کشف حقایق می‌دانند نه ساخت آن. معرفت حقیقی در نظر ایدئالیست‌ها چیزی است که درون ذهن ما قرار دارد و از دید واقع‌گرایان چیزی است که تا آن لحظه از جهان بیرون کشف کرده‌ایم. این تفاوت نظر دو جهان متفاوت فلسفی را به وجود آورده و فیلسوفان معتقد به هر یک را برابر هم قرار داده است. اما در این میان معدود فیلسوفانی هم بودند که در مرز میان این دو حرکت می‌کردند. از آن جمله ژاک دریداست؛ فیلسوف ساختارشکن فرانسوی و یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان دوران معاصر.

درباره کتاب ژاک دریدا؛ ایده آلیست یا واقع گرا؟

پدیدآورندگان این کتاب، فلاسفه جوانی هستند که به گفت‌وگویی غیرمستقیم حول نظریات دریدا، به‌ویژه خوانش او از هوسرل در کتاب "آوار و پدیدار" پرداخته‌اند. مطالعه این کتاب به فهم آراء هوسرل، دریدا و مؤلفان کتاب به طور هم‌زمان کمک می‌کند و جدا از این‌ها حاوی یک بحث فلسفی جدی است که نمایانگر فضای فکری سال‌های اخیر دانشکده‌های فلسفه اروپاست.

عناوین فصول کتاب به این شرح است:

واقع‌گرایی تجربی دریدا / تیموتی مونی

ناخوانش: دریدا دربارهٔ هوسرل / کوین مولیگن

بازخوانش: دریدا دربارهی هوسرل / تیموتی مونی

و دو ضمیمه که در آن به توضیح چند اصطلاح مهم پرداخته‌اند.

درباره کوین مولیگن

کوین مولیگن، فیلسوف بریتانیایی/ ایرلندی در حال حاضر در دپارتمان فلسفه دانشگاه ژنو مشغول کار است. سابقه او بیشتر در فلسفه ذهن و فلسفه منطق است. "تیموتی مونی" استاد ارشد فلسفه در دانشگاه دوبلین است که حوزه تخصصی او فلسفه قاره‌ای و پدیدارشناسی ادراک است. او مؤلف آثاری چون "قرائت پدیدارشناسانه" و "دریدا و شالوده‌شکنی" است.

درباره ژاک دریدا

ژاک دریدا متولد سال ۱۹۳۰ در الجزایر و متوفی به سال ۲۰۰۴ در فرانسه بود. او مؤسس فلسفهٔ واسازی به شما می‌رود و نظرات زیادی در حوزهٔ پست‌مدرنیسم و نقد ادبی دارد. ژاک دریدا هیچ‌گاه خود را ایدئالیسم یا واقع‌گرا معرفی نکرد و کتاب "ژاک دریدا: ایدئالیسم یا واقع‌گرا؟" از خلال نظرات تلاش دارد تعیین کند که این فیلسوف بزرگ در کدام جبهه قرار دارد و به این وسیله فهم آثار فلسفی او را تسهیل کند

کتاب ژاک دریدا؛ ایده آلیست یا واقع‌گرا؟ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوست‌داران و پژوهش‌گران حوزهٔ فلسفه پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب ژاک دریدا؛ ایده آلیست یا واقع‌گرا؟

هوسرل همچنین میان ادراک و معنا تمایز ایجاد می‌کند و جایگاه ادراک را نیز، همچون اعمال معنایی، از جایگاه معنا جدا می‌داند. پس این تز نیز نادرست است که معنا همان ادراکات مجتمع است. بدین‌ترتیب هوسرل کارکردی را در نظر می‌گیرد که مختصِ جایگاه معناست. او این کارکرد را بیان می‌نامد. بیان در تقابل با اخبار تعریف می‌شود. وقتی با اخبار سروکار داریم که یک طرفِ صحبت در میان باشد و خبری با سخن گفتن به آن طرفِ صحبت منتقل شود، یا به‌ طور ضمنی رسانده شود. اما بیان در غیاب طرفِ صحبت هم وجود دارد. بیان بی‌زمان و افلاطونی و اخبار زمان‌مند و موقتی (گذرا) است. در هر عملِ کلامی این بیانِ بی‌زمان در ظرف زمان ریخته شده و به مصداق درمی‌آید و بدین‌ترتیب اخباری می‌شود. هوسرل بروز کارکرد بیان به‌ طور محض و خالص را صرفاً در تک‌گوییِ درونی و هنگامی که کلمات ادا نمی‌شوند - بلکه صرفاً تصور می‌شوند - ممکن می‌داند. اما کارکرد بیان در گفتگوهای روزمره نیز وجود دارد و با انتزاع دست‌یافتنی است. برای هوسرل این کارکرد مستلزم خودآگاهی است. او با توجهی خاص به دکارت این نظر را مطرح می‌کند که بدون خودآگاهی تجربه‌ی ما از جهان نمی‌تواند وجود داشته باشد، زیرا انسجام محتوایی خود را از دست می‌دهد. نتیجه‌ی این وضعیت از نظر هوسرل نیست‌انگاری است. درواقع هوسرل امکان ادراک را نه در وحدتِ شیء، که در وحدتِ نیتِ سوژه، یعنی وحدتِ منِ استعلایی می‌بیند. همین وحدت است که باعث می شود تجربه فهم‌پذیر شود.