کتاب دریای بی کران

دریای بی کران اثر گروه محتوایی موسسه جوانان آستان قدس رضوی، تبیین گام به گام سیر و سلوک الی الله برای جوانان است.

 درباره کتاب دریای بی کران

قال الله الحکیم فی کتابه الکریم: قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحَیٰ إِلَیَّ أَنَّمَا إِلَٰهُکُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَمَنْ کَانَ یَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا یُشْرِکْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا 

موضوع این کتاب، شیرین‌ترین و لذت‌بخش‌ترین و آرامش‌آفرین‌ترین امر نظام عالم هستی؛ یعنی حرکت به‌سوی خداوند متعال و اُنس با او و معرفت او و محوشدن و غرق‌گشتن در دریای توحید است. 

اولین بحثی که کتاب به آن می پردازد چیستی و ضرورت حرکت و سلوک الی الله است. منظور از سیر و سلوک الی الله، حرکت از این عالم دنیا به‌سوی خداوند و طی‌کردن مراحل قُرب الهی و دیدن خصوصیات و شرایط مختلف راه، تا رسیدن به خداوند متعال است. فصل دوم به شاهراه سلوک و رسیدن به معبود می‌پردازد. فصل سوم برنامه‌های سلوک را بازگو می‌کند. فصل چهارم درباره راهنمایان و همسفران سلوک است و فصل پنجم قوانین سیروسلوک الهی را بیان می‌کند.

 خواندن کتاب دریای بی کران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 جوانان علاقه‌مند به کتاب‌های اخلاق اسلامی مخاطبان این کتاب‌اند.

بخشی از کتاب دریای بی کران

اولین مرحله برای حرکت به‌سمت خداوند متعال توبه و یقظه به‌معنای بیداری است. آدمی وقتی از کودکی عبور می‌کند و وارد نوجوانی و جوانی می‌شود معمولاً غرق در دنیا شده و دیگر به‌دنبال خدا و بندگی و توحید نمی‌رود تا اینکه زمانی دست عنایت الهی از غیب بیاید و او را از خواب غفلت بیدار کند و حادثه‌ای رقم بخورد تا شخص متحول شده و به‌طرف عالم ملکوت روی بیاورد. از نقطه‌ای که انسان از خواب غفلت بیدار شده و متنبه می‌شود و تصمیم می‌گیرد که به‌سمت خداوند حرکت کند، به نقطهٔ یقظه یا بیداری تعبیر می‌کنند.

بیداری از خواب غفلت، برای هرکسی در شرایط و حال و هوای خاصی اتفاق می‌افتد. خداوند متعال این حال را گاهی بر اثر اعمال صالحی مانند ایثار و گذشت یا خدمت والدین پدید می‌آورد و شخص به تبع آن متحول شده و چشم دلش باز می‌شود و می‌فهمد که گذشته‌اش را به باطل گذرانده و از عمرش استفاده نکرده و تصمیم می‌گیرد که حرکت کند و گاهی نیز این حال در زیارت مشاهد مشرفه یا کلام و ملاقات با شخص صاحب‌نفسی به انسان دست می‌دهد و او را متحول می‌کند. به هر حال هرکسی در سلوک الی الله نقطهٔ یقظه‌ای دارد مگر برخی خواص که هیچ‌گاه به خواب غفلت فرونرفته‌اند و از آغاز کودکی پاک و طاهر بزرگ شده‌اند و همیشه به‌سمت خدا در حرکت بوده‌اند.

وقتی جرقه‌ای به قلب انسان می‌خورد و او متحول می‌شود و تصمیم می‌گیرد به‌سمت خداوند متعال حرکت کند اولین کاری که باید انجام دهد توبه است. «توبه» در زبان عربی به‌معنای بازگشت است. یعنی شخصی که از خدا دور شده است اکنون می‌خواهد به سوی خداوند برگردد. چرا می‌گوییم بازگشت؟ زیرا ما حقیقتاً از جانب خدا آمده‌ایم و در آغاز تولد و طفولیت طهارت و پاکی داشتیم و انانیت و خودخواهی در ما نبود، اما هرچه بزرگ‌تر شدیم و اطرافمان را شناختیم، کم‌کم به چیزهای اطراف تعلق پیدا کردیم. کودک پس از مدتی به اسباب‌بازی‌هایش تعلق پیدا می‌کند و سعی می‌کند آن‌ها را به دیگری ندهد و بر سر آن‌ها دعوا می‌کند و آهسته‌آهسته معنای مالکیت را می‌فهمد و سعی می‌کند از آن دفاع کرده و در برابر دیگران بایستد. این دلبستگی‌ها و تعلقات کم‌کم منشأ گناه می‌شود و ما را از خدا دورتر می‌کند. توبه یعنی به اصل خودمان که همان پاکی و طهارت و بی‌آلایشی و صفای قلبی است برگردیم و از استکبار و خودخواهی خالی شویم.

حال کسی که می‌خواهد توبه کند در واقع می‌خواهد به‌طرف خداوند متعال حرکت کند. دانستیم که رفتن به‌سوی خداوند به‌معنای اظهار عجز و عبودیت است. انسان وقتی به خدا دل می‌دهد و به‌سوی او حرکت می‌کند که در درون خود حالت انکسار داشته و ضعف خود را در برابر عظمت او بیابد. لذا رکن اول توبه، حالت انکسار است و کمترین مرتبهٔ توبه و انکسار، پشیمانی است، یعنی شخص باید خود را ناقص ببیند و به اینکه خطا کرده اعتراف کند؛ پس تا انسان خود را خطاکار نبیند و پشیمان نباشد و در درون خود نشکند بازگشتی رقم نخواهد خورد. اگر انسان گذشته را بررسی کند و از آن پشیمان شود به همان مقدار پشیمانی، برگشته و اولین قدم در توبه را برداشته است و اگر شخص خود را در دامان خدا بیندازد و با عجز و لابه رو به درگاه الهی آورد و اشک بریزد به همان مقدار اثر توبه بیشتر در وجودش محقق خواهد شد.

شناخت حقیقت گناه

برای اینکه به‌درستی توبه کنیم باید حقیقت گناه را به‌درستی بشناسیم. گاهی فکر می‌کنیم گناه کاری است که خدا بندگان را از آن منع فرموده و چون خداوند امر فرموده، این کار نام گناه به خود گرفته است. پس از ارتکاب گناه هم می‌گوییم خدایا ببخش و خدا هم اگر دلش بخواهد و اراده‌اش تعلق بگیرد می‌بخشد؛ اما گناه معنای عمیق‌تری از این دارد. کارهایی که خداوند نهی فرموده، تعارف و قرارداد نیست؛ بلکه هر کدام در وجود انسان اثر سوئی باقی می‌گذارد. در حقیقت گناه، کاری‌است که قلب انسان را تیره کرده و وجود شخص را درگیر می‌کند و به این دلیل است که خدا آن را منع فرموده است.

غذای مسموم یا ویروسی که وارد بدن می‌شود اثری واقعی بر جسم می‌گذارد، گناه نیز همین اثر منفی را بر نفس انسان می‌گذارد و مانند جراحتی است که بر روح وارد می‌شود. در مقابل، توبه تحولی واقعی در وجود انسان است که آثار پلیدی را که در نفس ظاهر شده پاک می‌کند و مانند مرهم جراحت روح را التیام می‌بخشد. لذا هرچه گناه بزرگ‌تر باشد توبهٔ از آن هم باید بزرگتر و شدیدتر باشد. انسان به مقدار گناهی که مرتکب می‌شود از خدا فاصله می‌گیرد. پس به همان مقدار که از خدا دور شده، باید اشک بریزد و زاری و انابه کند و در درگاه خدا سر به سجده بساید، تا با توجه به خداوند و اتصال قلبی با او، بار گناهش سبک شود. البته بسیاری از کارهای خیر وجود دارند که نامشان توبه نیست اما خودبه‌خود گناهان را می‌شویند. ممکن است ناخودآگاه در حق کسی ظلمی کرده باشید و کدورتی در نفستان حاصل شود، اما بعداً به کسی انفاق یا ایثار می‌کنید و او شاد می‌شود و همین شادی، کدورت و گناه قبلی شما را از بین می‌برد. یکی دیگر از کارهایی که مانند توبه خاصیت پاک‌کنندگی دارد زیارت مشاهد مشرفه است چراکه به برکت نور زیارت، آثار گناه از انسان پاک می‌گردد.