کتاب فرم در موسیقی بین‌الملل

علیرضا مشایخی( -۱۳۱۸)، آهنگساز و استاد دانشگاه تهران است. در پیشگفتار کتاب می‌خوانیم: «ضبط تفکرات موسیقی که هم‌زمان در زمان جریان دارند، مشکلی است که در حوزه‌ای وسیع، موسیقی‌دانان را به چالش کشیده‌ است. ابعاد وسیع و در عین حال ظریف مادة مورد بحث (صوت) باعث شد که «فرم‌شناسی» در موسیقی بیش از هنرهای دیگر با وسواس بررسی شود و در نتیجه گسترش یابد. به طوری که موسیقی کلاسیک، دنیای «فرم شناسی» خود را تجربه کرد. «فرم‌شناسی» اروپا تأثیر به‌سزایی در موسیقی «بین‌المللی» داشته است، ولی طبیعی است که نمی‌تواند پاسخ همه مسائل «فرم‌شناسی» جهان را در بر داشته‌ باشد. به نظر نگارنده از آنجا که شکل‌بندی موسیقی در «موسیقی کلاسیک» در گستره‌ای بسیار وسیع تحلیل شده‌ است، مطالعة آن می‌تواند بسیار الهام‌بخش باشد. در کتاب‌های «فرم‌شناسی»، فرم‌های گوناگون بر اساس ضوابط متفاوتی دسته‌بندی شده‌اند. آنچه در این کتاب مورد نظر نگارنده بوده، جنبة کاربردی فرم در آهنگسازی است، آن هم بر طبق نتیجه‌گیری‌هایی مبتنی بر بیش از چهل سال تدریس آهنگسازی. با وجود اینکه اصولاً «فرم» را در مکتب اروین راتز فراگرفته‌ام، معذالک با در نظر گرفتن جنبه کاربردی، در چند مورد به تلخیصی از متون اشتور رجوع کرده‌ام. به اختصار باید بگویم که در کلاس‌های آهنگسازی نگارنده پس از مطالعة مقدمه‌ای درباره مصالح اصلی‌ی آهنگسازی، فرم‌های انوانسیون، فوگ و سونات بحث می‌شود. در پیوست جدول جامعی از تحلیل‌های رودولف کلوی‌بر(Rodolf Kloiber)، تلخیص شده‌ است، همچنین در مورد بحث تداوم سونات کلاسیک در فضای انتزاعی موسیقی نگارنده می‌توانید مقدمه‌ای بر نه سمفونی از آثار نگارنده، را مطالعه کنید که در نهایت ارتباطی با سونات کلاسیک پیدا نمی‌کند، ولی جنبه هگلی سونات کلاسیک ـ رومانتیک را حفظ می‌کند. به نوبه خود امید است این مطالب برای هنرجوی علاقه‌مند مفید واقع شود.»