دانلود و خرید کتاب صوتی فصلنامه پشت‌ بام ـ شماره ۵

کتاب صوتی مجله صوتی پشت بام؛ شماره 05؛ گروه آزاد اثری از گروه نویسندگان است که نشر شرکت توسعه محتوای لحن دیگر آن را منتشر کرده است و کتاب با گویندگی گروه گویندگان در دسترس مخاطبان قرار گرفته است. این شماره از مجله صوتی پشت بام به‌طور کامل به گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان و زمینه‌های تاریخی و هنری شکل‌گیری آن اختصاص دارد؛ گروهی که در میانه دهه ۱۳۵۰ با حضور هفت هنرمند شاخص، در فضای هنرهای تجسمی ایران موجی تازه از تجربه‌گرایی و نقد ساختارهای مسلط بازار هنر به راه انداخت. این کتاب صوتی در قالب مجموعه‌ای از متن‌های پژوهشی، تاریخ‌نگارانه و گفت‌وگو محور، شنونده را از بسترهای جهانی مدرنیسم و هنر مفهومی تا شکل‌گیری هنر مدرن در ایران و در نهایت تولد و فعالیت‌های گروه آزاد همراهی می‌کند. از بررسی انقلاب صنعتی و مدرسه باهاوس و جنبش دادا و هنر مفهومی در غرب گرفته تا روند نوگرایی در ایران، نقش نهادهایی چون هنرکده هنرهای زیبا، هنرستان هنرهای زیبا، بینال تهران، جنبش سقاخانه، جشن هنر شیراز و موزه هنرهای معاصر تهران، همگی در این شماره به‌تفصیل روایت شده‌اند. در ادامه نیز تاریخ‌نگاری دقیق نمایشگاه‌های گروه آزاد، حضور بین‌المللی آنان و گفت‌وگوی مفصل با غلامحسین نامی، یکی از دو عضو زنده گروه، شنونده را به درون فضای فکری و عملی این هنرمندان می‌برد.

درباره کتاب مجله صوتی پشت بام؛ شماره 05؛ گروه آزاد

کتاب صوتی مجله صوتی پشت بام؛ شماره 05؛ گروه آزاد با تمرکز بر گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان، ساختاری شبیه یک پرونده‌ ویژه پژوهشی دارد که در آن چند متن طولانی و به‌هم‌پیوسته، تاریخ هنر مدرن و پسامدرن را از سطح جهانی تا بستر ایرانی دنبال کرده‌اند. در بخش‌های آغازین، نویسندگان با مرور انقلاب صنعتی، دگرگونی‌های اجتماعی قرن نوزدهم، شکل‌گیری مدرنیسم، نقش مدرسه باهاوس و سپس جنگ جهانی اول و جنبش دادا، زمینه‌های فکری و هنری ظهور هنر مفهومی را توضیح داده‌اند. سپس با تمرکز بر چهره‌هایی مانند مارسل دوشان و ایده «حاضرآماده» و تقدم مفهوم بر شیء هنری، مسیر به‌سوی هنر مفهومی در دهه ۱۹۶۰ و شکل‌گیری گروه‌هایی چون هنر و زبان و هنرمندانی مانند جوزف کاسوت ترسیم شده است. در ادامه، کتاب به‌تفصیل به نفوذ مدرنیسم در ایران، از دوره قاجار و مشروطه تا حکومت پهلوی، گسترش آموزش هنر، تأسیس هنرکده هنرهای زیبا و هنرستان هنرهای زیبا، انجمن خروس جنگی، نخستین گالری‌ها، بینال تهران، هنرکده هنرهای تزیینی و سپس جنبش سقاخانه و جشن هنر شیراز و موزه هنرهای معاصر می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه این نهادها و جریان‌ها بستر ظهور گروه آزاد را فراهم کردند. در بخش میانی و پایانی کتاب صوتی مجله صوتی پشت بام؛ شماره 05؛ گروه آزاد تمرکز از تاریخ عمومی هنر به تاریخ‌نگاری دقیق خود گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان منتقل می‌شود. ابتدا شکل‌گیری گروه در سال ۱۳۵۳ با هفت عضو اصلی مارکو گریگوریان، مرتضی ممیز، غلامحسین نامی، غلامحسین نامی، مسعود عربشاهی، میرعبدالرضا دریابیگی، فرامرز پیلارام و سیراک ملکونیان شرح داده شده و سپس هفت برنامه نمایشگاهی گروه، از نمایشگاه هنری بین‌المللی تهران تا نمایشگاه‌های گالری مس، نمایشگاه آبی، گنج و گستره ۱ و ۲ و حضور در آرت بازل و واشنگتن باش آرت ۷۷، یکی‌یکی معرفی و تحلیل شده‌اند؛ همراه با نام هنرمندان مهمان، بیانیه‌ها، واکنش‌ها و نقدهای آن دوره. در ادامه، متن تاریخ‌نگارانه گروه پژوهش پشت بام، جایگاه گروه آزاد را در نسبت با هنر مفهومی و هنر پسامدرن بررسی کرده و سپس گفت‌وگوی بلند توکا ملکی و فرشید پارسی‌کیا با غلامحسین نامی، لایه‌های درونی‌تری از انگیزه‌های شکل‌گیری گروه، نقد «شبه‌مدرنیسم» و ابتذال بازار، جلسات داخلی، اختلاف‌نظرها، تجربه‌های کانسپچوال، حواشی نمایشگاه‌ها و مواجهه با نهادهای رسمی و امنیتی را آشکار می‌کند. این ترکیب متن‌های تحلیلی و گفت‌وگومحور، آن کتاب را به نوعی پرونده جامع شنیداری درباره یک گروه هنری تأثیرگذار در دهه ۱۳۵۰ تبدیل کرده است.

خلاصه کتاب مجله صوتی پشت بام؛ شماره 05؛ گروه آزاد

در این کتاب صوتی، ایده اصلی بر محور پیوند سه سطح مختلف شکل گرفته است: تاریخ جهانی مدرنیسم و هنر مفهومی، روند نوگرایی در هنر ایران و در نهایت تجربه خاص گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان. متن‌ها ابتدا نشان می‌دهند که چگونه انقلاب صنعتی، شهرنشینی، دگرگونی‌های طبقاتی و ظهور نهادهایی مانند باهاوس، زمینه را برای مدرنیسم و سپس برای جنبش‌های اعتراضی چون دادا فراهم کرد؛ جنبشی که با نفی «امر زیبا»، استفاده از اشیای روزمره، طنز، ویرانگری و تأکید بر ایده، راه را برای هنر مفهومی گشود. در این میان، نقش مارسل دوشان و «حاضرآماده»‌های او به‌عنوان نقطه عطفی که مفهوم را از شیء جدا کرد و ایده را مهم‌تر از محصول نهایی دانست، به‌تفصیل شرح داده می‌شود. سپس با ورود به دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، هنر مفهومی به‌عنوان جریانی معرفی شده که در آن متن، عکس، نقشه، نمودار، ویدیو و چیدمان، همگی می‌توانند حامل ایده باشند و اثر هنری دیگر لزوماً شیء ماندگار و موزه‌ای نیست. در ادامه، کتاب صوتی نشان می‌دهد که در ایران، نوگرایی هنری از آشنایی با غرب در دوره صفوی و قاجار آغاز شد، با سفرهای شاهان و دانش‌آموختگان فرنگ، با کمال‌الملک و سپس با مشروطه و اصلاحات پهلوی گسترش یافت و در نهادهایی چون مدرسه صنایع مستظرفه، هنرکده هنرهای زیبا، هنرستان هنرهای زیبا، انجمن خروس جنگی، گالری آپادانا، بینال تهران و هنرکده هنرهای تزیینی تثبیت شد. جنبش سقاخانه و گفتمان «نو سنت‌گرایی» نیز به‌عنوان تلاشی برای پیوند مدرنیسم با هویت ایرانی معرفی شده است. بر این بستر، گروه آزاد در سال ۱۳۵۳ شکل می‌گیرد؛ گروهی با رویکردی ضدبازار و منتقد «شبه‌مدرنیسم» رایج، که می‌خواهد تجربه‌های تازه و مفهومی را در هنرهای تجسمی ایران پیش ببرد. کتاب، نمایشگاه‌های گروه را یکی‌یکی مرور می‌کند: از حضور در نمایشگاه هنری بین‌المللی تهران تا نمایشگاه آبی که در آن رنگ آبی تم مشترک آثار بود، و دو نمایشگاه گنج و گستره که در آنها چیدمان‌ها و حجم‌های مفهومی با استفاده از اشیای روزمره، فضا، نور و متن شکل گرفتند. در این بخش، نمونه‌های متعددی از آثار اعضا و مهمانان توصیف شده‌اند؛ از چاقوهای آویزان مرتضی ممیز و حجم‌های فومی غلامحسین نامی تا کارهای مارکو گریگوریان با صندلی شکسته، خشت‌ها و اشیای بومی. بخش گفت‌وگو با غلامحسین نامی، لایه تفسیری تازه‌ای به این روایت می‌افزاید. او از فضای فرهنگی و اجتماعی اوایل دهه ۱۳۵۰، گسترش «نوگرایی مبتذل» و نقش گالری‌ها در ترویج کارهای سطحی، و از جلسه‌های طولانی شکل‌گیری گروه آزاد در خانه‌ها و گالری مس می‌گوید. در این گفت‌وگو، هدف اولیه گروه «ارائه درست هنر مدرن» و سپس آشنایی با آخرین تحولات مانند مینیمالیسم و کانسپچوال آرت عنوان شده است. نامی توضیح می‌دهد که چگونه برخی اعضا در ابتدا با هنر مفهومی آشنا نبودند و از طریق بحث‌های گروهی و مطالعه به آن نزدیک شدند، چگونه بیانیه‌ها نوشته شد، چرا در هر نمایشگاه هنرمندان مهمان دعوت شدند و چگونه حواشی‌ای مانند سانسور برخی آثار، سوءظن نهادهای رسمی، درگیری با منتقدان و اختلاف‌نظرهای درونی، بر مسیر گروه تأثیر گذاشت. در نهایت، کتاب صوتی نشان می‌دهد که هرچند فعالیت گروه آزاد تنها چند سال ادامه یافت، اما تجربه‌های مفهومی، نقد بازار هنر و ولوله‌ای که در «شهر مرده هنرهای تجسمی» ایجاد کرد، در حافظه هنر معاصر ایران ماندگار شده است.

چرا باید کتاب مجله صوتی پشت بام؛ شماره 05؛ گروه آزاد را بشنویم؟

شنیدن کتاب صوتی مجله صوتی پشت بام؛ شماره 05؛ گروه آزاد برای کسانی که به درک عمیق‌تری از تاریخ هنر معاصر ایران و نسبت آن با جریان‌های جهانی علاقه‌مند هستند، فرصتی کم‌نظیر فراهم کرده است. این کتاب صوتی به‌جای ارائه روایتی کلی و پراکنده، یک موضوع مشخص را انتخاب کرده و آن را از سه زاویه تاریخی، تحلیلی و تجربی دنبال کرده است: از مدرنیسم و هنر مفهومی در غرب، تا روند نوگرایی در ایران و در نهایت تجربه گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان. ویژگی مهم این کتاب صوتی، ترکیب متن‌های پژوهشی با روایت‌های دست‌اول است. شنونده هم با مفاهیم نظری مانند هنر مفهومی، حاضرآماده، نو سنت‌گرایی و نقش نهادهای هنری آشنا می‌شود و هم در گفت‌وگو با غلامحسین نامی، فضای واقعی گالری‌ها، جلسات گروه، دغدغه‌ها، اختلاف‌ها و شوک‌هایی را که آثار گروه در جامعه هنری ایجاد کرده‌اند، می‌شنود. این هم‌نشینی نظریه و خاطره، تصویر زنده‌تری از دهه ۱۳۵۰ و کشمکش میان بازار هنر، نهادهای رسمی و هنرمندان تجربه‌گرا ارائه کرده است. برای مخاطبانی که امکان دسترسی به نسخه چاپی یا دیدن آثار را ندارند، قالب صوتی این مجله مزیت دیگری هم دارد: توضیح‌های دقیق درباره هر نمایشگاه، توصیف آثار، نقل بیانیه‌ها و بازخوانی نقدها و واکنش‌ها، نوعی «بازسازی شنیداری» از فضا و حال‌وهوای آن سال‌ها ایجاد کرده است. همچنین، تمرکز کتاب صوتی بر پیوند میان هنر و شرایط اجتماعی و سیاسی، به شنونده کمک می‌کند هنر مفهومی و تجربه‌های گروه آزاد را نه به‌عنوان حرکتی صرفاً فرمال، بلکه به‌عنوان پاسخی انتقادی به وضعیت زمانه درک کند.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی مجله صوتی پشت بام؛ شماره 05؛ گروه آزاد به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های هنرهای تجسمی، تاریخ هنر و مطالعات فرهنگی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال منبعی مفصل درباره مدرنیسم، هنر مفهومی و تاریخ هنر معاصر ایران هستند. همچنین به هنرمندان جوانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه نسبت میان ایده، فرم و بازار هنر را دارند و می‌خواهند تجربه یک گروه هنری منتقد و تجربه‌گرا در دهه ۱۳۵۰ را بشناسند. به علاقه‌مندان تاریخ فرهنگی و شنوندگانی که می‌خواهند از خلال روایت شکل‌گیری نهادها، گالری‌ها، بینال‌ها و جشنواره‌ها، تصویری روشن‌تر از تحولات هنر و فرهنگ در ایران معاصر به دست آورند نیز این کتاب صوتی پیشنهاد می‌شود.