کتاب صوتی کلثوم ننه

کتاب صوتی کلثوم ننه (رساله‌ی عقاید النسا) نوشته آقا جمال خوانساری و متنی طنزآمیز از ادبیات کهن فارسی است که باورها، رسم‌ها و عادت‌های رایج میان زنان را به‌شیوه‌ای کنایه‌آمیز و اغراق‌آمیز در کنار هم قرار داده است. این کتاب صوتی با گویندگی احسان چریکی منتشر شده و انتشارات اکوپیا آن را روانه‌ی بازار کرده است. متن اثر از مقدمه، ۱۶ باب و یک خاتمه تشکیل شده و از وضو و نماز تا عروسی، زایمان، مهمانی و خواهرخواندگی را با لحنی شوخ و انتقادی در بر گرفته است. نسخه‌ی صوتی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب صوتی کلثوم ننه اثر آقا جمال خوانساری

کتاب صوتی کلثوم ننه (رساله‌ی عقاید النسا)، به قلم آقا جمال خوانساری، از آثاری است که طنز را به‌عنوان ابزاری برای نشان‌دادن خرافه، عادت‌های جاافتاده و داوری‌های جمعی به کار گرفته است. این اثر به‌صورت رساله‌ای ساختگی تنظیم شده و از همان آغاز با معرفی چند «عالم» خیالی و فهرست‌کردن باب‌ها، حال‌وهوایی به‌ظاهر جدی را ارائه کرده است. تضاد میان لحن رسمی و محتوای نامعقول، بخش مهمی از اثرگذاری این کتاب صوتی را می‌سازد. شنونده با جهانی روبه‌رو می‌شود که در آن بسیاری از رفتارهای روزمره، از حمام‌رفتن و نذرکردن تا چشم‌زخم و آداب عروسی، به‌شکل حکم و فتوا بیان می‌شود و همین شیوه است که طنز اثر را تیزتر می‌کند.

کتاب صوتی کلثوم ننه تصویری از ذهنیت جمعی و سازوکار شکل‌گرفتن باورهای عامیانه را نشان می‌دهد؛ باورهایی که گاهی از ترس، گاهی از عادت و گاه از تکرار بی‌پرسش زاده می‌شوند. فصل‌های متعدد اثر، از وضو و نماز و روزه تا نکاح، شب زفاف، زایمان، حمام، ساز، معاشرت با شوهر، تعویذ، مهمانی و خواهرخواندگی، هرکدام بخشی از این جهان را روشن می‌کنند. نثر این کتاب صوتی بیش از هر چیز بر موسیقی نثر و بازی‌های زبانی تکیه دارد.

کتاب صوتی کلثوم ننه (رساله‌ی عقاید النسا) اثر آقا جمال خوانساری فقط متنی خنده‌دار نیست؛ پشت شوخی‌های آن می‌توان رد نگاه انتقادی به رسم‌هایی را دید که بی‌آن‌که سنجیده شوند، به‌صورت حقیقت پذیرفته شده‌اند. این کتاب صوتی هم تجربه‌ای زبانی از نثر کهن است و هم مواجهه‌ای با نوعی طنز که از دل فرهنگ عامه، اغراق و وارونه‌سازی بیرون می‌آید. اثر صوتی حاضر قدیمی‌ترین کتابی است که درباره‌ی اخلاق و آداب‌ورسوم زنان عامی ایران نوشته شده است.

خلاصه کتاب صوتی کلثوم ننه

این کتاب صوتیْ رساله‌ای طنزآمیز است که مجموعه‌ای از باورها و دستورهای خیالی را در قالب باب‌های گوناگون کنار هم گذاشته است. اثر از معرفی «علمای زنان» آغاز می‌شود و بعد به سراغ موضوع‌هایی مثل وضو، نماز، روزه، نکاح، شب زفاف، زایمان، حمام، ساز، مهمانی، تعویذ و خواهرخواندگی می‌رود. در هر بخش، احکامی بیان می‌شود که از نظر ظاهری شبیه متن‌های جدی‌اند، اما با اغراق، تناقض و جزئیات عجیب، جنبه‌ی طنز آن‌ها آشکار می‌شود. دغدغه‌ی اصلی اثر نشان‌دادن سازوکار شکل‌گیری خرافه و عادت‌های بی‌پرسش است؛ آن هم از راه تقلید لحن رساله‌های کهن و برهم‌زدن مرز میان امر جدی و امر مضحک.

چرا باید کتاب صوتی کلثوم ننه را بشنویم؟

دلایل شنیدن کتاب صوتی کلثوم ننه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب صوتی نمونه‌ای از طنز در نثر کهن فارسی است.
• شنونده با فهرستی گسترده از باورها و رسم‌های عامیانه در موضوع‌های مختلف آشنا می‌شود.
• لحن رساله‌وار اثر نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از زبان جدی برای ساختن طنز استفاده کرد.
• تنوع باب‌ها، از عروسی و زایمان تا مهمانی و تعویذ، فضای اثر را متنوع کرده است.
• شنیدن اثر حاضر به درک بهتر آهنگ نثر فارسی، شوخی‌های لفظی و اغراق‌ها کمک می‌کند.
• اثر صوتی حاضر قدیمی‌ترین کتابی است که درباره‌ی اخلاق و آداب‌ورسوم زنان عامی ایران نوشته شده است.

شنیدن کتاب صوتی کلثوم ننه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی کلثوم ننه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به ادبیات کهن فارسی که می‌خواهند با نمونه‌ای طنزآمیز از نثر قدیم آشنا شوند.
• مخاطبانی که به رسم‌ها، خرافه‌ها و باورهای عامیانه در فرهنگ ایرانی توجه دارند.
• کسانی که از متن‌هایی با لحن جدی و محتوای کنایه‌دار لذت می‌برند.
• شنوندگانی که می‌خواهند نقش اغراق و وارونه‌سازی را در طنز فارسی دریابند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که به بررسی نثر کلاسیک فارسی و شیوه‌های شوخی در متون قدیم علاقه دارند.

درباره آقا جمال خوانساری

آقا جمال خوانساری (جمال‌الدین محمد بن حسین بن محمد خوانساری) از برجسته‌ترین فقیهان، متکلمان و عالمان شیعه در سده‌ی دوازدهم قمری بود. او فرزند آقا حسین خوانساری، از دانشمندان نامدار عصر صفوی، به شمار می‌رفت و دانش‌های دینی را نزد پدر خود و نیز محمدتقی مجلسی فراگرفت. در اصفهان به‌عنوان یکی از عالمان طراز اول و مدرسان برجسته‌ی حوزه‌ی علمیه شناخته می‌شد و ریاست حوزه‌ی اصفهان را بر عهده داشت.

آوازه‌ی علمی آقا جمال خوانساری سبب شد شاگردان برجسته‌ی بسیاری، ازجمله آقا محمداکمل اصفهانی، جعفر بن حسین خوانساری و ملا رفیع مشهدی، از محضر او بهره ببرند. این نویسنده آثار فراوانی در زمینه‌های فقه، کلام، حدیث، فلسفه و ترجمه‌ی متون دینی از خود بر جای گذاشت و شماری از نوشته‌هایش به زبان فارسی، نقش مهمی در گسترش معارف اسلامی میان فارسی‌زبانان داشت.

در میان آثار آقا جمال خوانساری، کتاب «کلثوم ننه» یا «عقاید النسا» بیش از همه شهرت یافته است؛ اثری طنزآمیز که با زبانی انتقادی به بررسی و نقد باورهای خرافی و آداب نادرست رایج در میان بخشی از زنان عصر صفوی می‌پردازد. این رساله بعدها به چندین زبان برگردانده شد. کلثوم ننه از جهت شیوه‌ی نگارش و نگاه انتقادیْ اثری متفاوت با تألیفات آن دوره به شمار می‌رود.

آقا جمال خوانساری در ترجمه و شرح برخی متون مهم دینی فعالیت داشت. آثاری در باب موضوعاتی مانند جبر و اختیار، شرح احادیث و مباحث اعتقادی به او نسبت داده شده است. او در میان عالمان زمان خود جایگاهی بسیار بلند داشت. از او به‌عنوان فقیهی دانشمند و استادی برجسته یاد شده است. آقا جمال خوانساری سرانجام در اصفهان درگذشت و در تکیه‌ی خاندان خوانساری در گورستان تخت فولاد، کنار مزار پدرش، به خاک سپرده شد؛ آرامگاهی که به نام این خاندان شناخته می‌شود و یادآور جایگاه علمی و فرهنگی آنان در تاریخ تشیع است.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب صوتی کلثوم ننه

صادق هدایت به اهمیت این کتاب توجه داشته است. براساس نقل‌های منتشرشده، این نویسنده کتاب کلثوم ننه را اثری کم‌نظیر درباره‌ی آداب، رسوم و باورهای عامیانه‌ی مردم دانسته و آن را از نظر شناخت فرهنگ عامه دارای ارزش ویژه‌ای قلمداد کرده است.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب صوتی کلثوم ننه منتشر شده است؟

کتاب حاضر به‌همت مترجمان و نشرهای گوناگون روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این اثر را نشان می‌دهد:

- کلثوم ننه‏‫ به‌کوشش داود محمدی‌فرد، نشر لنجوان‏‫، ۱۳۹۸.

- کلثوم ننه به‌کوشش گیسو شاکری، نشر کتاب ارزان‏‫ (سوئد).

- ک‍ل‍ث‍وم‌‌ن‍ن‍ه‌ با پژوهشی‌گری ح‍س‍ی‍ن‌ ج‍ع‍ف‍ری‌‌ زن‍ج‍ان‍ی‌، نشر آل‌ ع‍ب‍ا (ع‌) (ق‍م‌)، ۱۳۸۲.

بخشی از کتاب صوتی کلثوم ننه

۶.۱ - افضل زنان در علم

بدان که افضل علمای زنان پنج نفرند: اول، بی بی شاه زینب؛ دوم، کلثوم ننه؛ سوم، خاله جان آقا؛ چهارم، باجی یاسمن؛ پنجم، دده بزم آرا و آنچه از اقوال آن‌ها به دست بیاید، نهایت وثوق دارد و محل اعتماد است و به غیر از این پنج نفر، بسیاری نیز هستند که ذکر آن‌ها موجب طول کلام می‌شود. بدان که هر زنی که سنی داشته باشد و پیری و خرافت او را دریافته باشد، دیگران به افعال او وثوق تمام دارند و هر زنی که خلاف فرموده ایشان کند، آثم و گناه کار باشد.

۶.۲ - استثنائات وضو و غسل

بدان که اجماع فتوای علمای زنان است که وضو و غسل، واجب است، مگر در چندین موضع: وقتی که دست را حنا یا نگار بسته باشند یا ابرو گذارده باشند یا زرک بر ابرو چسبانیده باشند؛ در این صورت، ترک وضو و غسل واجب می‌شود و اکثر علمای مذکور نگار را تا سه روز ساقط می‌دانند و می‌گویند: بی بی شاه زینب، تا پنج روز یا شش روز وضو را ساقط می‌داند و هم چنان قبل از بستن نگار تا هفت روز وضو بسازند، حرام است و بعضی هم مکروه دانسته‌اند.

۶.۳ - مراسم عقد در نظر ایشان

واجب است تمام بندها را بگشاید، حتی بند زیر جامه و طشتی سرنگون گذارده، در زیر آن چراغی بسوزاند از روغن طعام و دختر بر روی زین بنشیند و باجی یاسمن گفته: هر گاه زین یافت نشود، بالشی گذارد و روی آن نشیند و قدری نبات بر بند ازار خود گذارد و بی بی شاه زینب آن را واجب و دیگران مستحب می‌دانند و کلثوم ننه گفته که هل نیز در میان دست خود بگیرد و خاله جان آقا گفته که آن نباتی که بر بند ازار گذاشته، در وقت بیرون آوردن، به دست خود به دهن داماد گذارد که در نظر داماد بسیار شیرین می‌نماید و این قول، خالی از قوت نیست و دیگر، چادری که داماد آورده در وقت عقد، باید بر سر عروس انداخت و جمیع علما اتفاق دارند که هیچ یک از لباس‌های عروس نباید گره داشته باشد، زیرا که گره به کارش می‌افتد و دده بزم آرا گفته که عروس در وقت عقد، بر آینه نظر کند...

رخت خواب داماد و عروس را باید زنی بیندازد که نیک بخت باشد؛ یعنی هوو نداشته باشد و دو شوهر نکرده باشد و شوهردوست باشد.