کتاب نقش و تأثیرگذاری فرهنگی مساجد در ایران و جهان اسلام

نقش و تأثیرگذاری فرهنگی مساجد در ایران و جهان اسلام پژوهشی در زمینه نقش فرهنگی مساجد از دکتر محمدحسین ریاحی است که در انتشارات ستاد هماهنگی کانون‌های فرهگی هنری مساجد کشور به چاپ رسیده است.

 درباره کتاب نقش و تأثیرگذاری فرهنگی مساجد در ایران و جهان اسلام

در طول تاريخ اجتماعيِ مسلمانان، مساجدبـه عنـوان مهـم‌ترين نهادهـای عبـادی و اصلی‌ترين پايگاه معنوی در جوامع اسلامی مبرّز و مشهود بوده اسـت. از همـان روزهـای نخستين بنيان مسجد مدينه در زمان رسول خدا (ص) ديگر كاربری‌های مسجد در ابعـاد مختلف نيز بروز و ظهور كرد. تدبير در امور سياسی، اتخاذ تصميمات مربوط به معاهـدات، جنگ و صلح، حضور دسته‌ها و ها گروهی سران و قبايل، تعليم مسـائل مربـوط بـه قـرآن به ويـژه آمـوزش احكـام و نيـز داوری امـور قضـايی و مسـائل مهـم اجتمـاعی از جملـه موضوعاتی بود كه در آن زمان در مسجد آشكار و معلوم بود. مسجد به عنوان نخستين نهاد آموزشی در اين جنبش و در نقاط مختلـف اقـاليم قبلـه مؤثر بود به طوری كه حلقه‌های درس و بحث و شكل‌گيری محافل در زمينه‌های مختلـف و رشته‌های متعدد، ايجاد كتاب و يا كتابخانه‌ها و يا ساير كاركردهـای فرهنگـی در مسجد كمک شايانی به بسط و تعميم فرهنگ و دانش در بين مسـلمانان نمـود چـرا كـه مساجد به خصوص در سده‌های اوليه هجری، كانون مراجعات مردمی شده بود. با توجه به مستندات تاريخی، مساجد قرن‌ها مركز تبادلات علمی گشته و به عنوان پايگاهی تمام عيار و قابل اعتنا در تحولات فرهنگی مطرح شد به نحوی كه منشأ و مولـد بعضـی دانـش‌هـا مكاتب و محل رشد دانشمندان گرديد.

مؤلف در اين پژوهش بر آن بوده است تا عليرغم برخی محـدوديت‌هـا و نارسـايی‌هـا مانند کم بودن اخبار، آگاهی از آنها را که چه در اخذ از منابع و چه در بهره‌گيری از آن‌هـا امكـان پـذير بوده احصاء کند تا اثر حاضر مبنايی برای نوشتن آثار بعدی گردد.

مطالب كتاب در سه بخش تنظيم شده است، در نخستين بخش علاوه بر واژه مسجد، به كاربری‌های تعليماتی آن در تـاريخ اسـلام بـه ويـژه نقـش آموزشـی مسـاجد از جملـه جامع‌ها اشاره رفته است.

بخش دوم؛ زمينه‌های شكل‌گيری كتابخانه و معرفی تعـدادی از كتابخانـه‌هـای مهـم مساجد مورد بررسی قرار گرفته است و ضمن تبيين معنـا و مفهـوم كتابخانـه بـه پيشـينه كتاب و كتابت و انواع كتابخانه‌ها در تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامی پرداخته شـده اسـت، همچنين عوامل تأثيرگذار مانند وقف در رونـق كتابخانـه‌هـا توضـيح و از ويژگـی متنـوع فضاهای ساختاری و معماری كتابخانه‌های مساجد هم سخن رفته و نيز كتابخانه‌هـايی از مساجد جهان اسلام بيان گرديده است. 

سومين بخش بيان ديگر كاركردهای فرهنگي مسجد است، چـرا كـه مسـاجد در گذشته و حال كانونها‌يی براي تبليغ، انتشارات، امـور فرهنگـی، جاذبـه‌هـای معمـاری و گردشگری، فضاهای بحث و فحص و انديشـه ، مراكـز بيـدارگری نسـبت بـه شـگردهای استعماری و توطئه‌های استكبار جهانی و يا ساير عوامل دخيل در ارتقاء فكـری و معنـوی مسلمين بوده و هست. 

خواندن کتاب نقش و تأثیرگذاری فرهنگی مساجد در ایران و جهان اسلام را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 پژوهشگران و علاقه‌مندان به حوزه فرهنگ و تمدن اسلامی مخاطبان این کتاب‌اند.