کتاب شرق اندوه: جلد ۴ از مجموعه نگاه ناب؛ تفسیر «هشت کتاب» سهراب سپهری

محمد ابراهیم ضرابیها( -۱۳۳۷) پژوهشگر ادبی است. «نگاه ناب» مجموعه هشت کتاب در تفسیر عرفانی و نمادین «هشت کتاب» سهراب سپهری است. «شرق اندوه» چهارمین بخش از هشت‌کتاب سپهری و موضوع جلد چهارم این مجموعه است. در بخشی از تفسیر سروده «تا گل هیچ» از این کتاب می‌خوانیم: «"گل" مظهر گسترش در عالم متعین است. ادامۀ زندگی در جهانی دیگر. جان و خورشید و شکوفایی معنوی است. و گاهی نیز ناپایداری زندگی را معنا می‌دهد و "هیچ" به معنی ناچیز، معدوم، بیهوده و اندک است. "گل هیچ" ترکیب وصفی است که عالم متعین را معدوم می‌داند یعنی ناپایداری بیهوده. این عنوان از عبارت دوم گرفته شده است، اما در حقیقت مضمون اصلی آن در بیت آخر نهفته است. می‌رفتیم، و درختان چه بلند و تماشا چه سیاه! در این شعر از ابتدا تا انتها، شاعر به همراه کس یا کسانی بوده است و فضای سلوک و رهروی خودشان را توصیف می‌کند. به همین دلیل از ضمیر جمع استفاده می‌کند اما به هیچ وجه مشخص نیست که همراه یا همراهان او چه کسانی هستند. ولی آن طور که از محتوای این شعر برمی‌آید، همراه او فردی است معنوی و باطن‌دار که چشمانش به افق دوردست پیوند خورده است. به هر صورت حکایت را از این جا آغاز می‌کند: ما با هم می‌رفتیم، این می‌رفتیم می‌تواند سلوک عرفانی باشد و ریاضت‌ها و خودسازی‌هایی که به عنوان راه و یا طریق مطرح است. یعنی ما با هم سلوک می‌کردیم. حال چه سلوک طریقی و چه طی مسافتی. و درختان چه بلند.»