کتاب ریشه ها

کتاب ریشه ها (Roots‬) نوشته الکس هیلی و ترجمه علیرضا فرهمند است. این رمان آمریکایی را انتشارات امیرکبیر منتشر کرده است. اثر حاضر سرگذشت چند نسل از یک خانواده را از دهکده‌ای در گامبیا تا زندگی سیاهان در آمریکا دنبال کرده و به پرسش‌هایی درباره‌ی هویت، حافظه و رنج تاریخی پرداخته است. این رمان از زندگی کونتا کینته آغاز می‌شود؛ جوانی که از بستر فرهنگ و سنت‌های قبیله‌ی خود جدا می‌شود و سرنوشتش به تاریخ بردگی گره می‌خورد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ریشه ها اثر الکس هیلی

کتاب ریشه ها، به قلم الکس هیلی، رمانی در باب تبار، حافظه و گسست است؛ داستانی که از یک زندگی شخصی فراتر می‌رود و به تاریخ جمعی سیاهان در آمریکا می‌پردازد. نویسنده با ارائه‌ی تصویرهایی روشن از دهکده‌ی ژوفوره در گامبیا آغاز می‌کند؛ جایی که آداب نام‌گذاری، آموزش، کار، دعا، پیوندهای خانوادگی و نظم اجتماعی قبیله با جزئیات فراوان ترسیم شده است. او پیش از پرداختن به خشونت، جهانی کامل و زنده را نشان می‌دهد که بنیان هویت شخصیت اصلی را می‌سازد.

رمان ریشه ها مسیر ربوده‌شدن کونتا کینته، انتقال او به کشتی بردگان، زندگی اجباری در مزارع و کوشش مداومش برای حفظ نام، زبان و خاطره‌ی گذشته را دنبال می‌کند. نویسنده سپس به نسل‌های بعدی می‌پردازد و نشان می‌دهد که بردگی فقط یک وضعیت اقتصادی یا حقوقی نیست؛ زخمی است که در خانواده، زبان، بدن و حافظه باقی می‌ماند. نام‌ها، قصه‌های خانوادگی و یادآوری زادگاه در این اثر به ابزار مقاومت تبدیل می‌شود. گستردگی زمانی رمان نیز باعث شده است که خواننده فقط با سرگذشت یک فرد روبه‌رو نباشد و دگرگونی چند نسل را ببیند؛ از کسی که آزادی را به چشم دیده است تا کسانی که در نظام برده‌داری به دنیا آمده‌اند و باید گذشته‌ی خود را از خلال روایت‌های شفاهی بازسازی کنند.

ریشه ها علاوه‌بر خط اصلی داستان، تصویری از سازوکار تحقیر، خشونت و سلطه نیز به دست می‌دهد. کتاب حاضر در برابر این تاریکی بر ماندگاری فرهنگ، پیوند خانوادگی و به‌یادآوردن تکیه می‌کند. فضای اثر گاه تلخ و سنگین است، اما فقط بر رنج متمرکز نمی‌ماند و نشان می‌دهد که یک خاطره‌ی به‌ظاهر کوچک چگونه می‌تواند به رشته‌ای برای بازگشت به گذشته و بازشناسی خویش بدل شود. رمان ریشه ها در سال ۱۹۷۶ میلادی به قلم آلکس هیلی نوشته شد. داستان در سده‌ی هجدهم میلادی می‌گذرد.

عرضه‌ی رمان ریشه ها در سال ۲۰۲۶ در مدارس عمومیِ شهرستان ناکس در ایالت تنسیِ آمریکا ممنوع شد.

خلاصه داستان ریشه ها

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کونتا کینته در دهکده‌ی ژوفوره متولد می‌شود؛ پسری که در سنت‌های قبیله‌ی مندینکا بزرگ می‌شود و جهان را از خلال خانواده، آیین‌ها و آموزش‌های بومی می‌شناسد. زندگی او زمانی دگرگون می‌شود که به‌دست برده‌گیران ربوده و از آفریقا جدا می‌شود. رمان مسیر فرساینده‌ی بردگی و تلاش او برای حفظ هویت را دنبال می‌کند. کونتا کینته در سرزمینی بیگانه می‌کوشد نام، خاطره و ریشه‌ی خود را حفظ کند. این پافشاری به نسل‌های بعد از او نیز منتقل می‌شود. داستان با دنبال‌کردن فرزندان و نوادگان او، پیوند گذشته‌ی ازدست‌رفته و حافظه‌ی خانوادگی را به موضوع اصلی خود تبدیل می‌کند.

چرا باید کتاب ریشه ها را بخوانیم؟

دلایل خواندن رمان ریشه ها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این رمان تاریخ بردگی را از مسیر زندگی یک خانواده نشان می‌دهد و آن را از سطح آمار و گزارش به تجربه‌ای انسانی نزدیک می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این رمان می‌تواند نقش حافظه، نام و روایت خانوادگی را در حفظ هویت درک کند.
• این کتاب تصویری از زندگی پیش از اسارت در آفریقا ارائه می‌دهد و فقط به دوران بردگی محدود نمی‌ماند.
• اثر نشان می‌دهد که خشونت تاریخی چگونه در چند نسل ادامه پیدا می‌کند و فقط به یک دوره یا فرد ختم نمی‌شود.

خواندن کتاب ریشه ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ریشه ها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به ادبیات داستانی قرن ۲۰ آمریکا و قالب رمان‌های تاریخی که به سرگذشت انسان‌ها در بستر تحولات اجتماعی می‌پردازند.
• خوانندگانی که به موضوع هویت، تبار و حافظه‌ی خانوادگی در ادبیات داستانی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی تجربه‌ی بردگی و پیامدهای آن در چند نسل بدانند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درمورد تاریخ سیاهان، نژادپرستی و فرهنگ آفریقایی‌ـ‌آمریکایی مطالعه می‌کنند.

درباره الکس هیلی

الکس هیلی (Alex Haley) یا الکساندر موری پالمر هیلی (زاده‌ی ۱۱ اوت ۱۹۲۱ و درگذشته‌ی ۱۰ فوریه‌ی ۱۹۹۲)، نویسنده‌ای آمریکایی، آفریقایی‌تبار و فرزند سیمون هیلی (استاد کشاورزی) و برتا جورج هیلی بود. او که ریشه‌های تبارشناختی‌اش از سمت مادری به جوفوره در گامبیا می‌رسید و اصالت‌های دیگری ازجمله ماندینکا، چروکی، اسکاتلندی و اسکاتلندی‌ـ‌ایرلندی داشت، پس از تحصیل در دانشگاه ایالتی آلکورن و سپس دانشگاه ایالتی الیزابت سیتی، به توصیه و اصرار پدرش، برای کسب نظم و رشد در ۲۴ می ۱۹۳۹ وارد گارد ساحلی ایالات متحده شد و کارنامه‌ای ۲۰ساله را در آنجا آغاز کرد.

نخستین کتاب این نویسنده «اتوبیوگرافی مالکوم ایکس» بود که در سال ۱۹۶۵ بر پایه‌ی مصاحبه‌های متعدد و طولانی با مالکوم ایکس به چاپ رسید. الکس هیلی با نگارش رمان «ریشه ها» در سال ۱۹۷۶ به شهرت رسید؛ کتابی که با تصویرکردن زندگی خانواده و نیاکان او، رنج‌های برده‌داری و وضعیت نابه‌سامان آمریکاییانِ آفریقایی‌تبار را نشان می‌دهد. هیلی هنگام مرگ مشغول کار بر روی رمان دوم تاریخچه‌ی خانوادگی‌اش بود که به درخواست او توسط دیوید استیونس تکمیل و با نام «ملکه: داستان یک خانواده‌ی آمریکایی» منتشر شد و در سال ۱۹۹۳ سریالی با اقتباس از آن به روی آنتن رفت.

جوایز و افتخارات کتاب ریشه ها و نویسنده

ریشه ها نشان پولیتزر (جایزه‌ی ویژه‌ی پولیتزر) را در سال ۱۹۷۷ میلادی دریافت کرد، مدال اسپینگارد را از سوی NAACP گرفت و لوح طلایی آکادمی دستاوردهای آمریکا را از آن خود ساخت. مینی‌سریال تلویزیونیِ اقتباس‌شده از این رمان نیز افتخارات فراوانی ازجمله ۹ جایزه‌ی امی و یک جایزه‌ی پیبادی را به دست آورد. با توجه به هفته‌های متوالیِ حضور این کتاب در فهرست پرفروش‌ترین کتاب‌های نیویورک تایمز، این اثر را پدیده‌ای بزرگ در عرصه‌ی نشر و فرهنگ به شمار آورده‌اند. در شهر هنینگ، لوح یادبود تاریخی و رسمی ایالت تنسی در محل خانه و آرامگاه الکس هیلی نصب شده که نشان‌دهنده‌ی میزان اثرگذاری کتاب حاضر است.

به پاس خدمات الکس هیلی، ساختمان خدمات غذایی مرکز آموزش گارد ساحلی در پتالوما «تالار هیلی» نامیده شد و در سال ۱۹۹۹ شناور USCGC Alex Haley به نام او نام‌گذاری گردید. همچنین گارد ساحلی آمریکا سالانه «جایزه‌ی سرفرماندار خبرنگار آلکس هیلی» را به یاد او که نخستین خبرنگار ارشد این نهاد بود، به نویسندگان و عکاسان اعطا می‌کند. در سال ۲۰۰۲ دولت کره‌ی جنوبی مدال خدمت جنگ کره را پس از درگذشت الکس هیلی به این نویسنده اهدا کرد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب ریشه ها و نویسنده

نشریه‌ی گاردین (theguardian.com): کتاب ریشه ها اثری بسیار تأثیرگذار بر ادبیات داستانی و فرهنگ عامه است که مسیر را برای نویسندگانی چون تونی موریسون هموار کرد. موفقیت توأمانِ این رمان و اقتباس تلویزیونی سال ۱۹۷۷ آن، موجی بزرگ از اشتیاق به حوزه‌ی نسب‌شناسی و پژوهش در تاریخچه‌های خانوادگی ایجاد کرد.

اقتباس‌ها از کتاب ریشه ها

فهرست برخی از اقتباس‌ها از رمان حاضر عبارت است از:

• مینی‌سریال ریشه‌ها (۱۹۷۷): مجموعه‌ی هشت‌قسمتیِ شبکه‌ی ABC با بازی لوار بارتون در نقش شخصیت اصلی که قسمت پایانی آن سومین برنامه‌ی پربیننده‌ی تاریخ تلویزیون آمریکا شد.
• مینی‌سریال ریشه‌ها: نسل‌های بعدی (۱۹۷۹): دنباله‌ی ۱۴ساعته‌ی مینی‌سریال یادشده با حضور برجسته‌ترین بازیگران سیاهپوست آن دهه.
• نسخه‌ی بلوری سریال اصلی (۲۰۱۶): بازنشر باکیفیت مینی‌سریالِ تولیدشده در سال ۱۹۷۷ که در مه‌ی ۲۰۱۶ همزمان با پخش نسخه‌ی بازسازی‌شده عرضه شد.
• فیلم تلویزیونی ریشه‌ها: هدیه (۱۹۸۸): فیلمی دوساعته بر اساس شخصیت‌های کتاب با بازی لوار بارتون و اوری بروکس (همراه با سه بازیگر دیگر که بعداً در مجموعه‌ی استار ترک به شهرت رسیدند).
• ترانه‌ای با عنوان ماندینکا اثر سینید اوکانر که در سال ۱۹۸۸ با الهام از این کتاب خلق شد.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب ریشه ها منتشر شده است؟

کتاب حاضر توسط مترجمان و ناشران متفاوت در سال‌های مختلف ترجمه و منتشر شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این کتاب را نشان می‌دهد:

• ت‍رج‍م‍ه‌‌ی ع‍ل‍ی‍رض‍ا ف‍ره‍م‍ن‍د، نشر خوارزمی‌‫، ۱۳۵۷.‮‬
• ت‍رج‍م‍ه‌‌ی م‍ح‍م‍دت‍ق‍ی‌ ک‍رب‍اس‍ی‌ و ح‍س‍ن‌ م‍روی‌، نشر ج‍اوی‍دان‌، ۱۳۶۶.‬

بخشی از کتاب ریشه ها

«جرج به شش‌سالگی رسیده بود - و می‌بایست وارد مزرعه شود - و مالیزی خانم از اینکه دیگر نمی‌توانست او را در آشپزخانه در کنار خود داشت باشد، ناراحت بود، اما کیزی و خواهرسارا از اینکه می‌دیدند سرانجام دوباره جرج در کنار آن‌هاست، غرق شادی بودند. از همان نخستین روزی که جرج وارد مزرعه شد، مثل این بود که دنیای دیگری از ماجراها به رویش بازشده است. درحالی‌که نگاه‌های عاشقانۀ کیزی و خواهرسارا به دنبالش بود، این‌سو و آن‌سو می‌رفت و قلوه‌سنگ‌هایی را که ممکن بود بعداً نوک بیل عموپمپی را بشکند، جمع‌آوری می‌کرد. این‌سو و آن‌سو جست‌وخیز می‌کرد و با زحمت بسیار برایشان از چشمۀ آن‌سوی مزرعه سطلی آب خنک می‌آورد. حتی در کاشتن ذرت و پنبه به آن‌ها کمک می‌کرد و دست‌کم بعضی از دانه‌ها را در میان کرت‌ها، تقریباً همان‌ جا که می‌بایست، می‌پاشید. وقتی می‌دیدند که عزمش را جزم کرده تا کج‌بیلی را که دسته‌اش از خود او بلندتر است به دست بگیرد، به خنده می‌افتادند و خود جرج هم با خنده‌اش خوش‌خلقی خود را نشان می‌داد. وقتی جرج با اصرار می‌خواست به عموپمپی بقبولاند که او نیز می‌تواند شخم بزند، همه از خنده روده‌بر می‌شدند، چون جرج که دید حتی قدش نمی‌رسد دستۀ خیش را بگیرد، فوراً هر دو دستش را دور خیش جفت کرد و سر قاطر داد کشید که «بلن شو!»»ری