کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران

کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران (مخالفت، اعتراض و شورش) نوشته استفانی کرونین، شکل‌گیری قدرت در آغاز حکومت پهلوی را از منظر گروه‌هایی بررسی می‌کند که معمولاً در حاشیه‌ی تاریخ سیاسی قرار می‌گیرند. سربازان، کارگران، تهیدستان شهری و مخالفان محلی در این بررسی، تماشاگر تصمیم‌های دولت نیستند؛ هریک مطالبات و شیوه‌های اعتراض خود را دارند. محمود مقدس این کتاب را ترجمه کرده و انتشارات شیرازه کتاب ما این کتاب را منتشر کرده است. پرسش محوری نویسنده این است که نوسازی اقتدارگرایانه چگونه در میان مقاومت‌ها، رقابت‌ها و گزینه‌های سیاسی متفاوت پیش رفت. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران

کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران پژوهشی درباره‌ی کشمکش بر سر قدرت، میراث انقلاب مشروطه و مناسبات جامعه با دولت نوپای پهلوی است. استفانی کرونین کانون بررسی را از تصمیم‌های شاه و حلقه‌ی حامیانش به گروه‌های اجتماعی بیرون از این حلقه منتقل کرده است. نویسنده، فرودستان را جمعیتی یکدست و بی‌نام نمی‌بیند؛ کارگران نفت، نظامیان رده‌پایین، تهیدستان شهر و روستا و افسران مخالف، موقعیت‌ها و خواسته‌های متفاوتی دارند. مسئله‌ی اصلی، شناخت سهم این گروه‌ها در تعیین مسیر تحولات سیاسی است. ارتش نیز در این بررسی فقط ابزار اعمال قدرت نیست، بلکه محل بروز نارضایتی، رقابت و گرایش‌های سیاسی گوناگون است. نویسنده همچنین تقسیم‌بندی ثابت نیروها به سنتی و مدرن یا مرتجع و اصلاح‌طلب را زیر سؤال می‌برد. برخی مخالفان حکومت، خود مدافع اصلاحات و استقلال کشور بودند، اما درباره‌ی شیوه‌ی اداره‌ی کشور و حدود قدرت دولت دیدگاه دیگری داشتند. این تمایز، امکان بررسی مخالفت‌ها را فراتر از دوگانه‌ی حمایت از پیشرفت یا دشمنی با پیشرفت فراهم می‌کند.
کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران در دو بخش و هفت فصل تنظیم شده است. بخش نخست، از مشروطه تا دیکتاتوری، پس از دیباچه به شورش محمدتقی خان پسیان در مشهد، شورش ابوالقاسم لاهوتی در تبریز و نقش جمعیت تهران در ظهور رضاخان اختصاص دارد. بخش دوم، نظم جدید و مخالفان آن، مقاومت در برابر اصلاحات از بالا، اعتصاب پالایشگاه نفت آبادان و گروه جهانسوز در ارتش را بررسی می‌کند. عنوان‌هایی مانند اصلاحات از بالا و مقاومت از پایین و سیاست مردمی، دولت جدید و پیدایش طبقه‌ی کارگر در ایران، گستره‌ی موضوعات را نشان می‌دهند. نویسنده در کنار شرح رویدادها، ابزارهای مشارکت سیاسی را نیز دنبال کرده است: بست‌نشینی، تعطیلی بازار، عریضه‌نویسی، تظاهرات و اعتصاب. مجلس و ژاندارمری در این میان، نهادهایی هستند که پیوند میان مشروطه و تحولات پس از کودتا را آشکار می‌کنند. بحث درباره‌ی انتخابات و مقایسه‌ی حکومت رضاشاه با حکومت مصطفی کمال نیز به روشن‌شدن تفاوت میان تمرکز قدرت، کسب حمایت اجتماعی و سرکوب مخالفان کمک کرده است.

خلاصه کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران

کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران بر این استدلال استوار است که استقرار حکومت اقتدارگرای پهلوی، نتیجه‌ای ازپیش‌تعیین‌شده و بی‌رقیب نبود. کرونین نشان می‌دهد که میراث مشروطه در خواسته‌های مردم، فعالیت مجلس و مواضع بخشی از نظامیان ادامه داشت. دولت جدید برای تثبیت خود، هم با مقاومت روبه‌رو بود و هم از شعارها و شیوه‌های بسیج مردمی بهره می‌گرفت. اعتراض‌ها نیز همیشه به‌معنای مخالفت با اصلاحات نبودند؛ مسئله گاه مشارکت سیاسی، حقوق معوقه، فشار اقتصادی یا تحمیل تصمیم‌های مرکز بود. بررسی شورش‌های ایالتی، اعتراض‌های شهری و نارضایتی‌های ارتش، تصویری از قدرتی ارائه می‌دهد که باید پیوسته برای مشروعیت و کنترل جامعه رقابت می‌کرد. حرف اصلی نویسنده این است که تاریخ دولت‌سازی بدون شناخت نیروهای اجتماعی مخالف و امکانات سیاسی کنارزده‌شده، توضیح کافی پیدا نمی‌کند.

چرا باید کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نویسنده سهم سربازان، کارگران و تهیدستان را در کشمکش‌های سیاسی بررسی کرده است.
• مطالعه‌های موردی، تفاوت انگیزه‌ها و شیوه‌های اعتراض را روشن می‌کنند.
• بحث درباره‌ی مجلس و ژاندارمری، تداوم میراث مشروطه را نشان می‌دهد.
• خواننده می‌تواند رابطه‌ی اصلاحات، مشارکت اجتماعی و تمرکز قدرت را دقیق‌تر دنبال کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب سربازان، شاهان و فرودستان در ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در آغاز حکومت پهلوی.
• پژوهشگران جنبش‌های اعتراضی، تاریخ کارگری و مناسبات ارتش با جامعه.
• خوانندگانی که درباره‌ی سرنوشت میراث مشروطه و شکل‌گیری اقتدارگرایی سؤال دارند.