کتاب تاریخ فلسفه

کتاب تاریخ فلسفه، نوشته خولیان ماریاس، سیر اندیشه‌ی فلسفی غرب را از پرسش‌های نخستین متفکران یونانی تا فلسفه‌ی اورتگا دنبال کرده است. نویسنده اندیشه‌ی هر فیلسوف را در پیوند با زندگی، موقعیت تاریخی و میراث فکری پیشینیان آن توضیح می‌دهد. سیدمحمدتقی شاکری این کتاب را از انگلیسی به پارسی ترجمه و انتشارات دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی آن را منتشر کرده است. پرسش اصلی کتاب حاضر در رابطه با نسبت میان فلسفه به‌عنوان معرفت و فلسفه به‌عنوان راه زندگی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ فلسفه

کتاب تاریخ فلسفه، به قلم خولیان ماریاس، تاریخ اندیشه را بخشی از خود فلسفه می‌داند؛ نه صرفاً گزارشی درباره‌ی عقاید گذشتگان. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که هر فیلسوف مسئله‌هایش را در موقعیتی مشخص طرح می‌کند؛ موقعیتی که هم زندگی شخصی او و هم سنت فکری پیش از او در شکل‌گیری‌ آن نقش دارند. بنابراین فهم یک اندیشه فقط شناخت نتیجه‌های آن نیست. پرسش مهم این است که چرا آن فیلسوف به چنین مسئله‌ای رسیده و پاسخ او چگونه از خلال پرسش‌های پیشین پدید آمده است.

خولیان ماریاس، متأثر از مفهوم عقل تاریخی اورتگا، گذشته‌ی فلسفه را مجموعه‌ای از خطاهای کنار گذاشته‌ شده تلقی نمی‌کند. او می‌کوشد دلیل پیدایش دیدگاه‌ها و سهم هریک در شناختن واقعیت را روشن کند. دیباچه‌ی نویسنده ریشه‌های آموزشی این نگاه را شرح می‌دهد: کلاس‌هایی که شرکت‌کنندگانشان توضیح روشن و دلیل موجه می‌خواستند و اعتبار گوینده را جایگزین استدلال نمی‌کردند. کتاب تاریخ فلسفه مسیر بررسی خود را در پنج حوزه‌ی عمده پیش می‌برد؛ فلسفه‌ی یونان، فلسفه‌ی قرون‌وسطی، فلسفه‌ی جدید، فلسفه‌ی سده‌ی ۱۹ و فلسفه‌ی معاصر.

فصل‌ها و عنوان‌های فرعی کتاب تاریخ فلسفه، از مکتب ملطی و فیثاغوریان تا سقراط، افلاطون و ارسطو گسترده‌اند. خولیان ماریاس به مکاتب اخلاقی، اندیشه‌ی مسیحی و فلسفه‌ی قرون‌وسطی می‌پردازد؛ فلسفه‌ی عربی یا اسلامی نیز در همین مسیر جای گرفته است. بخش‌های بعدی این کتاب دکارت، لایب‌نیتس، روشنگری، کانت و ایدئالیسم آلمانی را در بر می‌گیرد. پوزیتیویسم، پدیدارشناسی، فلسفه‌ی اگزیستانسیال هایدگر و عقل حیاتی اورتگا نیز از موضوع‌های دیگرند. مقدمه نیز نسبت فلسفه با علم، دین و هنر را بررسی کرده و مسئله‌ی حقیقت را در کنار تاریخی‌بودن اندیشه قرار داده است.

خولیان ماریاس میان وابستگی هر دیدگاه به چشم‌انداز تاریخی خود و ادعای حقیقت آن تمایز می‌گذارد. از نظر او یک نظام فلسفی می‌تواند بخشی از واقعیت را بی‌آنکه تمامی واقعیت را در اختیار داشته باشد، آشکار کند. این تمایز، مبنای فهم اختلاف میان مکاتب است و اجازه می‌دهد تفاوت پاسخ‌ها به حذف شتاب‌زده‌ی پرسش‌های گذشته نینجامد.

خلاصه کتاب تاریخ فلسفه

خولیان ماریاس این کتاب را از دو معنای فلسفه آغاز می‌کند؛ معرفتی خاص و شیوه‌ای برای زندگی. چرا انسان فلسفه‌ورزی را آغاز کرده است. نویسنده در شرح اندیشه‌ی یونانی، حیرت در برابر جهان و تغییرپذیری اشیا را سرچشمه‌ی پرسش فلسفی معرفی می‌کند. متفکران نخستین می‌خواهند بدانند پشت صورت‌های گوناگون و دگرگونی‌های طبیعت چه اصل پایداری وجود دارد. طالس آب را اصل نخستین می‌داند، آناکسیمندر از امر نامحدود سخن می‌گوید و آناکسیمنس هوا را مبدأ اشیا معرفی می‌کند. اهمیت این پاسخ‌ها فقط در محتوایشان نیست؛ شیوه‌ی پرسش‌کردن و طلب توضیح عقلانی نیز اهمیت دارد. نویسنده معتقد است که اندیشه‌ها را باید در پیوند با یکدیگر و شرایط پیدایششان دریافت. تاریخ اندیشه، در این برداشت، بخشی از کوشش فلسفی برای شناختن واقعیت و روشن‌کردن نسبت معرفت با زندگی است.

چرا باید کتاب تاریخ فلسفه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ فلسفه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری پیوسته از مکاتب فلسفی غرب و مسئله‌های اصلی آن‌ها ارائه می‌دهد.
• بررسی زمینه‌ی پیدایش اندیشه‌ها، درک دلیل اختلاف فیلسوفان را ممکن می‌کند.
• موضوع معرفت و راه زندگی، نسبت فلسفه با تجربه‌ی انسانی را تبیین می‌کند.
• معرفی عقل حیاتی اورتگا، فرصتی برای آشنایی با بخشی از سنت فلسفی اسپانیایی فراهم می‌آورد.

خواندن کتاب تاریخ فلسفه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

تاریخ فلسفه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویانی که به دانستن تصویری کلی از سیر فلسفه‌ی غرب نیاز دارند.
• علاقه‌مندانی که می‌خواهند ارتباط مکاتب و پرسش‌های فلسفی را درک کنند.
• خوانندگانی که به نسبت اندیشه با زندگی و تاریخ علاقه دارند.
• مخاطبانی که خواهان آشنایی با زمینه‌ی فکری اورتگا هستند.

درباره خولیان ماریاس

خولیان ماریاس (Julian Marias) ۱۷ ژوئن ۱۹۱۴ به دنیا آمد و ۱۵ دسامبر ۲۰۰۵ درگذشت. او فیلسوف اسپانیایی وابسته به جنبش «نسل ۳۶»، شاگرد خوسه اورتگا ای گاست و عضو مکتب مادرید بود. این نویسنده پس از تولد در وایادولید و انتقال به مادرید در پنج‌سالگی، تحصیلات خود را در دانشگاه کومپلوتنسه مادرید گذراند و در سال ۱۹۳۶ فارغ‌التحصیل شد. او با آغاز جنگ داخلی اسپانیا در سمت جمهوری‌خواهان قرار گرفت و فعالیت‌هایش به نگارش مقالات تبلیغاتی و پخش برنامه‌ها محدود بود. پس از پایان جنگ در سال ۱۹۳۹ چند ماه به اتهامات واهی زندانی شد و به‌دلیل شاگردی اورتگا و خصومت کمیته، رساله‌ی دکتری‌اش رد شد.

ماریاس به‌دلیل منع تدریس در دانشگاه‌های اسپانیا توسط رژیم فرانکوی، پس از انتشار کتاب «تاریخ فلسفه» (۱۹۴۰) (Historia de la filosofía/ History of philosophy) دوره‌ای از مشکلات مالی را با تدریس خصوصی و ترجمه سپری کرد و سپس به تدریس در دانشگاه‌های آمریکا ازجمله هاروارد، یل، ولزلی، اوکلاهما و یوسی‌ال‌ای پرداخت. این نویسنده که در سال ۱۹۴۸ با همکاری اورتگا «مؤسسه‌ی علوم انسانی» را پایه‌گذاری کرد و پس از مرگ اورتگا در سال ۱۹۵۵ ریاست آن را بر عهده گرفت، آثار متعددی پیرامون موضوعات گوناگون به‌ویژه «دون کیشوت» اثر میگل د سروانتس به نگارش درآورد.

خولیان ماریاس پدر خاویر ماریاس (رمان‌نویس) و فرناندو ماریاس (تاریخ‌نگار هنر) و همسر خواهر خوسس فرانکو (کارگردان) بود.

جوایز و افتخارات نویسنده

خولیان ماریاس در سال ۱۹۶۴ به عضویت آکادمی سلطنتی اسپانیا درآمد و در سال ۱۹۹۶ برنده‌ی جایزه‌ی شاهزاده‌ی آستوریاس شد.