کتاب ایران امروز و فردا

کتاب ایران امروز و فردا مجموعه‌ای از گفت‌وگوها با سیدجواد میری درباره‌ی شیوه‌ی شناخت مسائل ایران و اندیشیدن به آینده‌ی جامعه است. این اثر به کوشش معصومه بوذری و حامد درودیان تهیه و توسط نشر نقد فرهنگ منتشر شده است. پرسش اصلی در این سری گفت‌وگوها این است که چگونه می‌توان مسائل فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایران را در ارتباط با یکدیگر صورت‌بندی کرد. سیدجواد میری در پاسخ‌ به این پرسش‌ها، مفهوم ایران را فراتر از مرزهای سیاسی بررسی کرده است و نسبت هویت، قدرت، آموزش و فناوری را در آن به بحث گذاشته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ایران امروز و فردا

کتاب ایران امروز و فردا حاصل ۱۲ جلسه گفت‌وگو با سیدجواد میری است. مصاحبه‌گران به‌دنبال پاسخ به پرسش‌هایی درباره‌ی امکان تغییر اجتماعی، جایگاه آگاهی جمعی و شکل مطلوب مناسبات اقتصادی و اجتماعی هستند. میری نیز بحث را به پیوند میان تصور جامعه از خودش و شیوه‌ی سازمان‌یافتن نهادها می‌کشاند. قالب پرسش‌وپاسخ به بحث‌ها امکان می‌دهد که از موضوعی کلی به نمونه‌هایی در زندگی اجتماعی برسند؛ معماری شهرها، رابطه‌ی دانشگاه و اشتغال، سیاست‌گذاری فرهنگی و برداشت‌های متفاوت از دین، همگی در همین مسیر مطرح می‌شوند. جلسه‌ها با عنوان‌های ترتیبی مانند جلسه اول، جلسه دوم و جلسه سوم مشخص شده‌اند. موضوعات آغازین شامل ایران فرهنگی، مواجهه با تجدد و تحولات دینداری است. بحث کلان‌نگری و منبع قدرت نیز زمینه را برای بررسی توسعه و نظام دانایی فراهم می‌کند. دو جلسه‌ی پایانی به عدالت اجتماعی اختصاص یافته‌اند. پرسش‌های پیگیرانه‌ی مصاحبه‌گران گاهی ابهام یک پاسخ را آشکار می‌کنند تا تفاوت مفاهیمی مانند پیش‌بینی و پیشگویی روشن‌تر شود.

کتاب ایران امروز و فردا در سطح مفهومی، چند موضوع رایج را نقد کرده است که عبارت‌اند از: یکی‌گرفتن ایران با نظام سیاسی، محدودکردن هویت ایرانی به یک دین یا زبان و توضیح جامعه فقط از دریچه‌ی تقابل سنت و تجدد.

میری به‌جای دوگانه‌ی مرسوم، از سه گرایش دینی، مدرن و باستان‌گرا سخن می‌گوید. پیشنهاد او برای اندیشیدن به هم‌زیستی این گرایش‌ها، پیوند نگرش نوسهروردی با مفهوم ایران به‌مثابه‌ مِلکی مُشاع است. این پیشنهاد، حق مشارکت در سرنوشت جمعی را به تعلق فکری یا مذهبی خاصی وابسته نمی‌داند. گفت‌وگوها همچنین میان شناخت اجتماعی دین و داوری درباره‌ی حقیقت دین تمایز می‌گذارند. بحث علم و فناوری نیز صرفاً درباره‌ی ابزارها نیست. میری تأثیر این دو مؤلفه بر شیوه‌ی زیستن و فهم جهان را نیز بررسی می‌کند. لحن پاسخ‌ها شفاهی است و توضیح مفاهیم اغلب از مسیر مقایسه، مثال و ارجاع به متفکران پیش می‌رود. خواننده در این مجموعه با دیدگاه‌های یک جامعه‌شناس درباره‌ی پیوند مسائل ایران روبه‌رو می‌شود نه فهرستی از مشکلات جداافتاده یا پیشگویی قطعی درباره‌ی آینده.

خلاصه کتاب ایران امروز و فردا

پرسش مرکزی کتاب ایران امروز و فردا این است که جامعه چگونه می‌تواند تصویری فراگیر از خود بسازد تا تفاوت‌های درونی به حذف گروه‌ها منجر نشوند. میری ابتدا به تفاوت میان ایران سیاسی و ایران بزرگ فرهنگی می‌پردازد؛ سپس شکل‌گیری ملت‌-دولت را تغییری در نظم اجتماعی می‌داند که فهم حقوق شهروندان و رابطه‌ی مردم با قدرت را دگرگون می‌کند. بحث‌ها از همین نقطه به ضرورت همبستگی اجتماعی، بازاندیشی در جایگاه دین و روشن‌کردن نسبت جامعه با علم و فناوری می‌رسد. میری آینده را نتیجه‌ی گذشت زمان نمی‌بیند بلکه تصمیم‌ها، الگوهای ذهنی و سیاست‌های آموزشی را در شکل‌دادن به آینده سهیم می‌داند. ایده‌ی مشترک پاسخ‌ها این است که شناخت مشکلات به بازبینی مفاهیم نیاز دارد. سیاست‌گذاری نیز بدون توجه هم‌زمان به شرایط انسانی، تنوع فرهنگی، جغرافیا و تحولات جهانی صرفاً تصویری محدود از جامعه ترسیم می‌کند.

چرا باید کتاب ایران امروز و فردا را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ایران امروز و فردا را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• در این اثر تمایز بین ایران فرهنگی و ایران سیاسی، موضوع هویت و اشتراکات و اختلافات را روشن می‌کند.
• مفهوم ملک مشاع، مسئله‌ی حقوق برابر گرایش‌های متفاوت را به‌شکلی متفاوت توضیح می‌دهد.
• بحث نظام دانایی، رابطه‌ی آرزوهای شغلی و الگوهای ذهنی جامعه را شرح می‌دهد.
• تفکیک شناخت جامعه‌شناختی دین از داوری الهیاتی، به تشخیص تفاوت پرسش‌ها کمک می‌کند.

خواندن کتاب ایران امروز و فردا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ایران امروز و فردا به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به مطالعه درباره‌ی جامعه‌شناسی ایران و مباحث هویت جمعی.
• افرادی که مایل هستند درباره‌ی رابطه‌ی دین، قدرت و جامعه بیشتر مطالعه می‌کنند.
• پژوهشگرانی که به نقش ذهنیت‌های اجتماعی در انتخاب مسیر تحصیلی و آموزشی توجه دارند.

بخشی از کتاب ایران امروز و فردا

«اگر بخواهیم درباره نظام دانشگاهی، مدرک‌گرایی همه خانواده‌ها و نسبت آن مدرک با آینده کاری و زندگی اجتماعی افراد در ایران صحبت کنیم دو مفهوم «جهان ذهنیت‌ها» و «الگوواره‌های ذهنی» می‌تواند به ما کمک کند؛ یعنی ذهنیت‌هایی که مجموعاً در جامعه چه در سطح سیاست‌گذاری‌های اجتماعی، چه در سطح مدارس و حتی از آن پایین‌تر در کودکستان‌ها و همچنین چیزی که ما به آن تحصیلات رسمی (Formal Education) نمی‌گوییم بلکه شکل‌گیری غیررسمی (Informal In-formation) می‌گوییم به‌صورت غیرارادی وارد ذهن و زبان یک انسان می‌شود. به‌عنوان مثال باید بگویم، بسیاری از کودکان دهه ۵۰ حتی خود من دوست داشتیم خلبان شویم؛ زیرا دقیقاً در اواخر دهه ‌۴۰ و اواسط دهه ۵۰ شمسی بود که درآمدهای نفتی ایران و سرانه کشور افزایش یافت و حاکمیت آن روزگار تلاش می‌کرد اسلحه‌های زیادی را بخرد. در همان روزگار، یکی از مشاغل رده‌بالا خلبان هواپیماهای جنگی بود. ما کودکان هیچ‌کدام خبر نداشتیم و فکر می‌کردیم که این انتخاب ما است. درحالی‌که آن اقلیم یا اتمسفری که بر جامعه حاکم بود به‌صورت غیررسمی (In-formal) در ذهن و زبان ما این تفکر را ایجاد کرده بود که اگر می‌خواهید در جامعه جایگاه خوبی داشته باشید، خلبان و مهم‌تر از آن خلبان هواپیمای جنگی شوید. به این اثرپذیری‌ها «جهان ذهنیت‌ها» یا «الگوواره‌های ذهنی» می‌گویند.»