کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم؛ تندباد و موج خیز حادثه)

کتاب تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم) نوشته ناصرالدین پروین، سرگذشت مطبوعات را در پیوند با بحران‌های سیاسی، دگرگونی‌های اجتماعی و مسئله‌ی آزادی قلم بررسی می‌کند. این مجلد با عنوان تندباد و موج‌خیز حادثه، از مشروطه‌ی دوم تا آغاز پادشاهی رضاشاه را در بر می‌گیرد. نویسنده روزنامه‌ها را فقط حامل خبر نمی‌بیند؛ شیوه‌ی اداره، منابع درآمد، گرایش‌های فکری و مناسباتشان با قدرت نیز موضوع بررسی اوست. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. دامنه‌ی پژوهش از ایران فراتر می‌رود و مطبوعات فارسی در افغانستان، فرارود و دیگر سرزمین‌ها را نیز شامل می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم؛ تندباد و موج خیز حادثه)

کتاب تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم) پژوهشی تاریخی درباره‌ی مطبوعات در روزگار جنگ، رقابت قدرت‌های خارجی و کشمکش بر سر مشروطیت است. ناصرالدین پروین در پیشگفتار، مقصود خود را بازشناختن فضای رسانه‌ای این دوره، دور از شعار و داوری‌های ازپیش‌ساخته معرفی کرده است. نویسنده برای توضیح وضعیت روزنامه‌ها، ابتدا زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ارتباطی را شرح می‌دهد. این زمینه‌سازی روشن می‌کند که انتشار یک نشریه چگونه به وضعیت دولت، نهادهای قضایی، شبکه‌ی ارتباطات و مناسبات اجتماعی وابسته بوده است. این مجلد سه بخش اصلی دارد: «گفتارهای آغازین»، «روزنامه‌نگاری در ایران از مشروطه‌ی دوم تا پادشاهی رضاشاه» و «دیگر کشورها». بخش نخست شامل دو گفتار درباره‌ی ایران و جهان و وضع عمومی ارتباط‌هاست. فصل‌های شماره‌گذاری‌شده نیز تا فصل ۲۴ ادامه دارند. نویسنده در بررسی ایران، هم پایتخت و هم شهرهایی مانند تبریز، رشت، مشهد، اصفهان و شیراز را در نظر گرفته است. این پراکندگی جغرافیایی اجازه می‌دهد تفاوت شرایط فعالیت مطبوعاتی در مرکز و بیرون از مرکز دیده شود.
کتاب تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم) به ثبت نام نشریه‌ها و گردانندگانشان محدود نیست. فصل‌هایی مانند «خبر و روزنامه‌نگاری خبری»، «طنز، فکاهه و کاریکاتور»، «نظام مطبوعاتی» و «پیگرد و پادافره، توقیف و ممیزی» جنبه‌های مختلف کار رسانه را بررسی می‌کنند. منابع خبر، شیوه‌ی خبرنویسی، سرمقاله‌ها، اخلاق حرفه‌ای و روابط روزنامه‌ها با یکدیگر، کنار موضوعاتی مانند توزیع، فروش و درآمد آگهی قرار گرفته‌اند. نویسنده همچنین نشریه‌های فرهنگی، مذهبی، تخصصی و عنوان‌ها و ستون‌های مربوط به زنان را بررسی کرده است. فصل نیروی انسانی، پیشینه و مسئولیت روزنامه‌نگاران و ورود زنان به این عرصه را دنبال می‌کند. بخش جغرافیایی پژوهش نیز مطبوعات افغانستان، فرارود، قفقاز و چند حوزه‌ی دیگر را در بر می‌گیرد. خواننده از کنار هم قرارگرفتن این مباحث، تصویری از روزنامه به‌عنوان محل برخورد اندیشه‌ها و نهادی وابسته به امکانات مادی به دست می‌آورد. نمونه‌های خبری، آگهی‌ها و کاریکاتورها نیز امکان آشنایی با شکل بیان و دغدغه‌های مطبوعات را فراهم می‌کنند.

خلاصه کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم؛ تندباد و موج خیز حادثه)

کتاب تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم) نشان می‌دهد که تاریخ مطبوعات از تاریخ قدرت، جامعه و ابزارهای ارتباطی جدا نیست. روزنامه‌ها در فضای پس از استبداد صغیر، محل طرح خواسته‌های سیاسی، تجددخواهی، ایران‌خواهی و بحث درباره‌ی مذهب و عدالت بودند. جنگ، دخالت خارجی، ضعف نهادهای قانونی و افزایش قدرت نظامیان، شرایط انتشار و حدود آزادی قلم را تغییر می‌دادند. نویسنده این کشمکش را در کنار زندگی حرفه‌ای مطبوعات دنبال می‌کند: خبر از کجا می‌رسید، محتوا چگونه تنظیم می‌شد، نشریه چه منابع درآمدی داشت و نسخه‌ها چگونه به مخاطبان می‌رسیدند. پژوهش سپس به حوزه‌های بیرون از ایران گسترش می‌یابد؛ جایی که موضوعاتی مانند استقلال، هویت ملی و پاسداری از فارسی بر محتوای نشریه‌ها اثر می‌گذاشتند. حاصل این بررسی، شناخت رابطه‌ی میان آرمان‌های اعلام‌شده‌ی رسانه‌ها، عملکردشان و محدودیت‌های حقوقی و اقتصادی فعالیت مطبوعاتی است.

چرا باید کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم؛ تندباد و موج خیز حادثه) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• پیوند آزادی قلم با قوانین، دادگاه‌ها و نیروهای فشار را شرح می‌دهد.
• جنبه‌های اقتصادی و اجرایی روزنامه‌داری را کنار محتوای نشریه‌ها بررسی می‌کند.
• حضور زنان و مطبوعات تخصصی را در تاریخ رسانه نشان می‌دهد.
• امکان مقایسه‌ی مسائل مطبوعات ایران، افغانستان و فرارود را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد سوم) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان ارتباطات که به تاریخ حرفه‌ی روزنامه‌نگاری علاقه دارند.
• پژوهشگران مشروطیت و مناسبات مطبوعات و قدرت.
• علاقه‌مندان به تاریخ فرهنگی حوزه‌ی فارسی و مسئله‌ی آزادی قلم.