کتاب نیایش

کتاب نیایش (پژوهشی جامع در سنت‌ها، حکمت و کارکردها) نوشته حسین علی جعفری و احمدرضا امری کاظمی، رابطه‌ی انسان با امر قدسی را فراتر از درخواست‌کردن بررسی می‌کند. نویسندگان، دعا، نماز، ذکر، سکوت و سپاسگزاری را صورت‌های متفاوت این ارتباط می‌دانند و نسبت نیایش با رنج، امید و مسئولیت اخلاقی را دنبال کرده‌اند. انتشارات حکمت و عرفان این کتاب را منتشر کرده است. پرسش مهم این پژوهش آن است که آیا اجابت همیشه به معنای برآورده‌شدن همان خواسته‌ی انسان است یا معنای گسترده‌تری دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نیایش

کتاب نیایش نوشته حسین علی جعفری و احمدرضا امری کاظمی، پژوهشی در تاریخ ادیان، متون دینی، سنت‌های معنوی و ادبیات است. نویسندگان، موضوع را از تمایز میان سه مفهوم آغاز می‌کنند: نیایش به‌عنوان گستره‌ی ارتباط با امر قدسی، دعا به‌عنوان بیان طلب و نماز به‌عنوان صورت منظم و آیینی بندگی. این تفکیک، مبنای بررسی تجربه‌هایی است که گاهی در کلمات و گاهی در سکوت و توجه درونی شکل می‌گیرند. فصل‌ها و بخش‌های متعدد پژوهش، عنوان‌هایی مانند تعریف و مفهوم نیایش، شرایط و موانع استجابت، مباحث کلامی و شبهات پیرامون نیایش و دعا و آداب باطنی و آداب ظاهری نیایش دارند. بحث‌های روان‌شناختی نیز موضوعاتی چون تنظیم هیجان، آرام‌سازی ذهن و پیوندهای اجتماعی را دربرمی‌گیرند. نویسندگان در طرح این مباحث، معنای دینی نیایش را به پیامدهای روانی آن محدود نمی‌کنند.
کتاب نیایش در بررسی سنت‌های گوناگون، هم به مضامین مشترک توجه دارد و هم تفاوت زمینه‌های دینی و فرهنگی را حفظ می‌کند. دعاهای پیامبران در قرآن و کتاب مقدس، سروده‌های گاهان و آیین‌های سنت‌هایی چون بودیسم، شینتو، تائوئیسم و آیین ایزدی در این گستره جای دارند. مقایسه‌ها قرار نیست همه‌ی این تجربه‌ها را یکسان معرفی کنند؛ پرسش اصلی، چگونگی مواجهه‌ی انسان‌ها با نیاز، محدودیت، انتخاب و حقیقت است. بخش‌های ادبی، نمونه‌هایی از حضور نیایش در آثار ناصر خسرو، سنایی، عطار، سعدی، مولوی و دیگر شاعران را بررسی کرده‌اند. فصل‌های مربوط به عارفان و صوفیان نیز مفاهیمی مانند محبت، فقر، حیرت و معرفت را در کنار دعا قرار می‌دهند. پژوهش در بحث تسبیح و سجود موجودات، میان بیان قرآن و برداشت‌های تفسیری، فلسفی و عرفانی تمایز می‌گذارد. بررسی سحر، فال‌گیری و آیین‌های سلطه‌جویانه نیز وجه انتقادی دیگری به مباحث می‌دهد. نویسندگان، گزارش یک باور را با تأیید توانایی‌های ادعاشده‌ی آن برابر نمی‌دانند و پیامدهایی مانند بدگمانی، اضطراب و گریز از مسئولیت را مطرح می‌کنند. حاصل این دامنه‌ی موضوعی، آشنایی با نیایش هم در قالب متن و مناسک است و هم در پیوند با اخلاق، فرهنگ و زندگی انسان.

خلاصه کتاب نیایش

کتاب نیایش بر این ایده استوار است که ارتباط با امر قدسی، فقط هنگام نیاز و برای تغییر شرایط بیرونی شکل نمی‌گیرد. ستایش، اعتراف به خطا، طلب شناخت و بازنگری در خواسته‌ها نیز در این تجربه سهم دارند. نویسندگان پس از توضیح مفاهیم، گونه‌های فردی و جمعی، مأثور و خودانگیخته و زمان‌مند نیایش را بررسی می‌کنند. بحث استجابت، رابطه‌ی دعا با کوشش، توکل، قضا و قدر و نظام علّی جهان را پیش می‌کشد. نمونه‌های دینی و ادبی نیز نشان می‌دهند که نیایش می‌تواند بیان سپاس، جست‌وجوی حکمت یا پذیرش مسئولیت باشد. پیام محوری پژوهش، همراه‌بودن خواستن با اصلاح رفتار و احترام به اختیار دیگران است. دعا برای خیر دیگری، با کوشش برای تحمیل عشق، اطاعت یا تصمیمی مشخص به او یکسان نیست؛ همان‌طور که امید به گشایش، مسئولیت تصمیم‌ها و اعمال انسان را از میان نمی‌برد.

چرا باید کتاب نیایش را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نیایش را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تمایز دعا، نماز، مناجات و دیگر صورت‌های ارتباط با امر قدسی را توضیح می‌دهد.
• پرسش اجابت را در کنار تلاش، عقل و مسئولیت انسانی بررسی می‌کند.
• نمونه‌های دینی و ادبی را برای شناخت تنوع تجربه‌های نیایشی کنار هم می‌آورد.
• مرز خیرخواهی در دعا با سلطه‌جویی و سوءاستفاده از باورها را روشن می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب نیایش به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ ادیان و مقایسه‌ی سنت‌های معنوی.
• خوانندگانی که درباره‌ی استجابت و نسبت دعا با عمل سؤال دارند.
• پژوهشگران ادبیات فارسی که حضور نیایش در شعر و متون عرفانی را دنبال می‌کنند.