کتاب وقتی زمان نبود؟!

کتاب وقتی زمان نبود؟! (تأملی فلسفی ـ دینی درباره جهان و زمان با الهام از علم فیزیک) نوشته زینب محمدی، پرسشی ظاهراً ساده را دنبال می‌کند: اگر زمان همراه جهان پدید آمده باشد، سخن‌گفتن از پیش از آفرینش چه معنایی دارد؟ نویسنده از همین دشواری برای بررسی نسبت زمان، مکان، تغییر و آفرینش استفاده کرده است. بحث‌های این کتاب میان مفاهیم فلسفی، برداشت‌های دینی و ایده‌های برگرفته از فیزیک حرکت می‌کنند. انتشارات حکمت و عرفان این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب وقتی زمان نبود؟!

کتاب وقتی زمان نبود؟! نوشته زینب محمدی، درباره‌ی محدودیت تصور انسان در مواجهه با جهانی بدون زمان و مکان است. نویسنده بحث را از فاصله‌ی میان تجربه و شناخت آغاز می‌کند: ذهن چگونه می‌تواند نبود چیزی را تصور کند که همه‌ی تجربه‌هایش در حضور همان چیز شکل گرفته‌اند؟ نمونه‌ی اصلی این مسئله، تفاوت خلأ و عدم است؛ فضای خالی هنوز مکان دارد، اما عدم را نمی‌توان صرفاً فضایی بدون جسم دانست. نویسنده سپس زمان را در پیوند با حرکت و تغییر توضیح می‌دهد و از همین تعریف به مسئله‌ی خارج‌بودن خداوند از زمان می‌رسد. متن، استدلال‌های فلسفی را کنار آیات قرآن، عبارت‌هایی از نهج‌البلاغه و شعرهای مولوی قرار داده است. مثال‌های هندسی و موقعیت‌های فرضی نیز برای توضیح موضوعاتی به کار رفته‌اند که تصورشان بدون چنین مقایسه‌هایی دشوار است. مقدمه، دامنه‌ی بحث را فرضیه‌هایی برای تأمل معرفی می‌کند و احتمال واردبودن ایراد به بعضی از آن‌ها را می‌پذیرد.
کتاب وقتی زمان نبود؟! پس از مقدمه، ۱۲ مبحث اصلی و سخن پایانی دارد. عنوان‌هایی مانند زمان چیست؟، محدود اما بی‌نهایت!، جهان و زمان، حادث هستند یا قدیم؟، ابعاد زمان و ابداع یا تکوین؟ مسیر پرسش‌ها را نشان می‌دهند. بخش‌های مربوط به فضا و ابعاد بالاتر، از نقطه، خط، صفحه و حجم برای تصور موقعیت ناظری فراتر از فضای سه‌بعدی کمک می‌گیرند. بحث زمان چندبعدی نیز به‌صورت فرضی، امکان سفر زمانی و دشواری‌های مربوط به علیت را بررسی کرده است. بخش‌های دیگر، چیستی ماده، پیدایش جهان، پایستگی اطلاعات و مفهوم تضاد را به پرسش‌های الهیاتی پیوند می‌دهند. ویژگی تعیین‌کننده‌ی متن، استفاده از مفاهیم فیزیک برای صورت‌بندی تأملات دینی است؛ بنابراین فرض‌های خیالی، مدل‌های مطرح‌شده و برداشت‌های نویسنده باید در جایگاه خودشان خوانده شوند، نه همگی به‌عنوان نتایج قطعی فیزیک. تجربه‌ی مطالعه‌ی این کتاب بیشتر حول بازکردن معنای پرسش‌ها شکل می‌گیرد: آیا واژه‌هایی مثل قبل، بیرون و همیشه در بحث آغاز جهان همان معنای روزمره را دارند؟

خلاصه کتاب وقتی زمان نبود؟!

کتاب وقتی زمان نبود؟! زمان را وابسته به تغییر در نظر می‌گیرد و سپس می‌پرسد آیا می‌توان برای پیدایش خود زمان، لحظه‌ای پیشین تصور کرد. نویسنده برای توضیح این دشواری، تفاوت حدوث ذاتی و حدوث زمانی را پیش می‌کشد: وابستگی هستی جهان به علت، الزاماً همان داشتن آغاز زمانی نیست. بحث مکان نیز پرسش مشابهی دارد؛ بیرون جهان تنها هنگامی معنا پیدا می‌کند که مکانی برای آن فرض شود. متن سپس از تصور ابعاد بیشتر به سراغ ماده، مهبانگ و تفاوت آفرینش از عدم با شکل‌گیری از ماده می‌رود. بخش پایستگی اطلاعات، زمینه‌ی طرح مسئله‌ی آگاهی خداوند از اعمال انسان را فراهم می‌کند. دغدغه‌ی اصلی نویسنده، توضیح امکان جمع‌شدن این آگاهی با قدرت انتخاب انسان و وابستگی جهان به آفریننده است.

چرا باید کتاب وقتی زمان نبود؟! را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب وقتی زمان نبود؟! را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت خلأ و عدم را به مسئله‌ی تصور آغاز جهان پیوند می‌دهد.
• خواننده با تمایز حدوث ذاتی و زمانی در بحث آفرینش آشنا می‌شود.
• مثال‌های هندسی، زمینه‌ای برای تأمل درباره‌ی محدودیت ادراک مکان فراهم می‌کنند.
• بحث اختیار، نسبت آگاهی پیشین خداوند و انتخاب انسان را پیش می‌کشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب وقتی زمان نبود؟! به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که به پرسش‌های فلسفی درباره‌ی آغاز جهان علاقه دارند.
• علاقه‌مندانی که پیوند مفاهیم فیزیک و برداشت‌های دینی را دنبال می‌کنند.
• کسانی که درباره‌ی زمان، آفرینش و اختیار انسان پرسش دارند.