کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی

کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی (گذر از شرمی که سزاوار آن نیستید) نوشته بورلی انگل، رابطه‌ی میان بدرفتاری در روابط نزدیک و شرمی را بررسی می‌کند که فرد آسیب‌دیده به دوش می‌کشد. نویسنده توضیح می‌دهد چرا شناختن سوءاستفاده همیشه برای مقابله با آن کافی نیست و خودسرزنشگری چگونه تصمیم‌گیری را دشوار می‌کند. این کتاب را کوثر شفیعی رضوانی نژاد و مروارید خدامهری شیجانی ترجمه کرده‌اند. انتشارات ارجمند این کتاب را منتشر کرده است. محور مباحث، کاهش شرم و بازیابی احساس ارزشمندی، مستقل از تأیید همسر است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی

کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی نوشته بورلی انگل، مسئله‌ی آسیب در روابط نزدیک را از مسیر شناخت شرم بررسی کرده است. نویسنده، سوءاستفاده را محدود به توهین‌های آشکار نمی‌داند؛ کنترل، منزوی‌کردن، بی‌اعتبارکردن احساسات و ترساندن نیز در تعریف او جای دارند. مسئله‌ی اصلی، الگویی تکرارشونده از رفتارهای آسیب‌رسان است، نه هر اختلاف یا رنجش گذرا میان زوج‌ها. انگل نشان می‌دهد که پیام‌های تحقیرآمیز چگونه به باورهای فرد درباره‌ی خودش تبدیل می‌شوند و اعتماد او به قضاوت و ادراکش را کاهش می‌دهند. مثال‌های جلسات درمان، پرسشنامه و تمرین‌ها، بحث را از تعریف مفاهیم به بررسی موقعیت‌های مشخص می‌رسانند. نمونه‌ها به زنان محدود نیستند و تجربه‌ی مردان و روابط گوناگون را نیز در بر می‌گیرند. نویسنده همچنین به انتخاب واژه‌ی «قربانی» توجه دارد؛ او این نام‌گذاری را راهی برای تصدیق آسیب می‌داند، نه نشانه‌ای از ضعف شخص آسیب‌دیده. این تمایز، زمینه‌ای برای بررسی مسئولیت فرد بدرفتار و کنارگذاشتن سرزنش قربانی فراهم می‌کند.
کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی برنامه‌ی کاهش شرم را در پنج بخش عمده معرفی می‌کند: بازنویسی سوءاستفاده‌ی هیجانی، ابراز خشم، خودشفقتی، بخشش خود و مهربانی به خود. بخش نخست با عنوان «ارتباط بین شرم و سوءاستفاده‌ی هیجانی» آغاز می‌شود و فصل‌هایی مانند «آیا مورد سوءاستفاده‌ی هیجانی قرار گرفته‌اید؟» و «ابزاری برای دادوستد» به تشخیص رفتارهای آسیب‌زا اختصاص دارند. مسیر بحث از شناخت پیام‌های تحریف‌شده و شیوه‌های کنترل به بازسازی رابطه‌ی فرد با خودش می‌رسد. انگل، خودشفقتی را در مرکز کاهش شرم قرار داده است؛ فرد به‌جای تکرار صدای سرزنشگر همسر، رنج و نیازهای خودش را به رسمیت می‌شناسد. نویسنده دشواری ماندن یا رفتن را نیز نادیده نمی‌گیرد و تصمیم واحدی را برای همه تجویز نمی‌کند. توجه به احساسات هنگام مطالعه و انجام تمرین‌ها، بخشی از شیوه‌ی استفاده از این کتاب است. مباحث همچنین میان شفقت نسبت به گذشته‌ی فرد سوءاستفاده‌گر و پذیرفتن رفتار آسیب‌رسان او تمایز می‌گذارند. شناخت ریشه‌های بدرفتاری در این چارچوب، حق ایستادگی در برابر آسیب را از فرد سلب نمی‌کند.

خلاصه کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی

بورلی انگل در کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی چرخه‌ای را توضیح می‌دهد که در آن تحقیر مکرر، احساس بی‌ارزشی ایجاد می‌کند و همین احساس، مقابله با بدرفتاری را دشوارتر می‌سازد. فرد ممکن است رفتار همسرش را آسیب‌زا بداند اما همچنان خودش را مسئول بداند یا باور کند که سزاوار رابطه‌ی بهتری نیست. برنامه‌ی نویسنده از بازشناسی سوءاستفاده و بررسی باورهای القاشده آغاز می‌شود. ابراز صحیح خشم، پرورش خودشفقتی، بخشیدن خود بابت ماندن و تمرین مهربانی با خود، ادامه‌ی این مسیرند. پیام محوری، جداکردن مسئولیت بدرفتاری از ارزش شخص آسیب‌دیده است. نویسنده همچنین نشان می‌دهد که شناخت پیامدهای رابطه می‌تواند به تعیین مرزها و تصمیم‌گیری کمک کند. این فرایند فقط شناخت رفتار همسر نیست؛ بازپس‌گرفتن اعتماد به احساسات و نیازهای خود نیز در آن جای دارد.

چرا باید کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نمونه‌ها، شکل‌های پنهان کنترل و بی‌اعتبارکردن احساسات را روشن می‌کنند.
• پرسشنامه، زمینه‌ای برای بررسی الگوهای تکرارشونده‌ی رابطه فراهم می‌کند.
• بحث شرم، دشواری مقابله با بدرفتاری را فراتر از ضعف اراده توضیح می‌دهد.
• تمرین‌های خودشفقتی، به بازنگری در گفت‌وگوی سرزنشگر درونی کمک می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• افرادی که درباره‌ی کنترل‌گرانه یا تحقیرآمیزبودن رابطه‌شان تردید دارند.
• کسانی که پس از بدرفتاری همسر، خود را سرزنش می‌کنند.
• نزدیکان افراد آسیب‌دیده که می‌خواهند دشواری تصمیم‌گیری آنان را بهتر بشناسند.

بخشی از کتاب رهایی از سوءاستفاده هیجانی

«سوءاستفادهٔ هیجانی یکی از دشوارترین انواع سوءاستفاده برای شناسایی است؛ زیرا بسیار پنهان، موذی و گیج‌کننده است. آسیبی که به‌واسطهٔ سوءاستفادهٔ هیجانی ایجاد می‌شود، ضمن اینکه قابل توجه است، می‌تواند به‌قدری آهسته رخ دهد که در ابتدا قربانی به‌سختی متوجه آن شود. مشابه سوءاستفاده، آسیب نیز می‌تواند بسیار نامحسوس رخ دهد که برای قربانی ساده‌تر آن است که آن را انکار کند، کم ارزش جلوه دهد یا باور کند که آن را تصور و تخیل کرده است؛ بنابراین کمک به افراد برای تشخیص اینکه از نظر هیجانی مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اند، مهم است اما این تمام راه‌حل نیست.
با گذر زمان، مشاهده کردم که حتی هنگامی که افراد متوجه می‌شوند از نظر هیجانی مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اند، الزاماً آمادهٔ خاتمه دادن به رابطهٔ آسیب‌زای خود نیستند. به این خاطر که بیشتر قربانیان سوءاستفادهٔ هیجانی از شرم ناتوان‌کننده و سهمگینی رنج می‌برند؛ شرمی که انگیزهٔ آنها را برای کُنش داشتن به غارت می‌برد و آنها را از باور اینکه سزاوار هر چیز بهتری هستند باز می‌دارد.
همان قدر که کشف اینکه از نظر هیجانی مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اید و میزان آسیبی که به شما رسانده مهم است، به همان میزان مهم است که قادر باشید از شرم خود گذر کنید. اگر درصدد شناختن شرم خود و بهبود آن نباشید، راه فرار از این رابطه بسته است. شرم باعث می‌شود چمباتمه بزنید و زمانی که باید بلند شوید و احساس توانمندی کنید، احساس حقارت می‌کنید. این موجب می‌شود که خود را به‌دلیل کارهای همسر خویش سرزنش کنید و احساس بدی نسبت به واکنش خود در زمان سوءاستفادهٔ او داشته باشید.»