کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی

کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی نوشته یداله دادگر، تفاوت اقتصاد کشورها را از مسیر قواعد مالکیت، تخصیص منابع و شیوه‌های تصمیم‌گیری بررسی می‌کند. پرسش اصلی فقط انتخاب میان سرمایه‌داری و سوسیالیسم نیست؛ ترکیب دولت، بازار و سازمان‌های اقتصادی نیز در کیفیت زندگی شهروندان نقش دارد. نویسنده توضیح می‌دهد که چرا برخورداری از منابع طبیعی به‌تنهایی پیشرفت را تضمین نمی‌کند و اعتماد، اطلاعات و قواعد کسب‌وکار چگونه بر نتیجه‌ی فعالیت‌های اقتصادی اثر می‌گذارند. نشر نی این پژوهش را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی

کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی نوشته‌ی یداله دادگر، نظام اقتصادی را مجموعه‌ای از ترتیبات نهادی معرفی می‌کند؛ ترتیباتی که مشخص می‌کنند منابع در اختیار چه کسانی باشد و چگونه به مصارف مختلف اختصاص یابد. نویسنده بحث را به تعریف مکتب‌ها محدود نکرده است. او رابطه‌ی قواعد اقتصادی با تولید، توزیع درآمد، رفاه عمومی و توانایی مقابله با بحران را بررسی می‌کند. نهاد در این بحث فقط قانون مصوب نیست؛ عادت‌های کاری، مسئولیت‌پذیری و هنجارهای تثبیت‌شده نیز بخشی از قواعد بازی اقتصادند. این نگاه، مقایسه‌ی کشورها را از سنجش سرمایه و منابع طبیعی فراتر می‌برد.

فصل اول، مفاهیم آغازین، هدف‌های نظام‌ها و پرسش‌های اساسی تولید و توزیع را توضیح می‌دهد. فصل دوم، «سازمان‌دهی‌های نظام‌های اقتصادی»، به ترتیبات تصمیم‌گیری، بازارمحوری، برنامه‌محوری و حقوق مالکیت اختصاص دارد. فصل سوم، بحث ساختار درونی اقتصاد و خاستگاه نهادها را دنبال می‌کند.

کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی، سرمایه‌داری و سوسیالیسم را دو عنوان یکدست و بدون تنوع در نظر نمی‌گیرد. الگوهای آنگلوساکسنی، اروپایی، آسیایی و اسکاندیناوی در میزان دخالت دولت، شیوه‌ی تأمین مالی و سازماندهی بازار کار تفاوت دارند. یداله دادگر همچنین میان سوسیالیسم بازارمحور و برنامه‌محور تمایز می‌گذارد. اقتصاد مختلط در این چارچوب طیفی از ترکیب‌های مالکیت و تخصیص است، نه الگویی واحد که همه‌ی کشورها عیناً از آن پیروی کنند. بحث‌های نظری درباره‌ی سازمان، عقلانیت محدود و هزینه‌ی مبادله در کنار مقایسه‌ی تجربه‌های اقتصادی کشورها آمده‌اند. نویسنده از ترکیب متعادل دولت و بازار دفاع کرده و ارزیابی خود را به پیامدهای تصمیم‌گیری برای شهروندان پیوند می‌دهد.

خلاصه کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی

کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی بحث را از کمیابی منابع آغاز می‌کند: هر جامعه باید درباره‌ی نوع و مقدار تولید، چگونگی تولید و نحوه‌ی توزیع محصول تصمیم بگیرد. پاسخ‌ها به حقوق مالکیت، سازوکار هماهنگی و انگیزه‌های کارگزاران وابسته‌اند. نویسنده سپس نشان می‌دهد که اطلاعات کامل همیشه در دسترس نیست و تصمیم‌گیری اقتصادی هزینه دارد. سازمان‌ها و بنگاه‌ها در چنین شرایطی می‌توانند هماهنگی را آسان‌تر کنند و هزینه‌ی مبادله را کاهش دهند. تعارض منافع نماینده و کارگزار اصلی، پنهان‌کردن اطلاعات و رفتار فرصت‌طلبانه نیز بر نتیجه اثر می‌گذارند.

پیام محوری این کتاب، اهمیت کیفیت نهادها در کنار منابع و سیاست‌هاست. نویسنده اصلاح قواعد، تقویت سرمایه‌ی اجتماعی و ترکیب سنجیده‌ی دولت و بازار را از عوامل پایداری اقتصاد می‌داند. او همچنین میان اصلاح جزئی یک سیستم و گذار از ویژگی‌های اساسی آن تمایز می‌گذارد.

چرا باید کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• معیارهای مقایسه‌ی نظام‌ها را فراتر از نام مکتب‌های اقتصادی توضیح می‌دهد.
• رابطه‌ی حقوق مالکیت و تخصیص منابع را روشن می‌کند.
• نقش اطلاعات ناقص و تعارض منافع را در تصمیم‌گیری شرح می‌دهد.
• زمینه‌ی بررسی تفاوت میان بزرگی اقتصاد و توسعه‌یافتگی را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان کارشناسی اقتصاد که درس نظام‌های اقتصادی را می‌گذرانند.
• علاقه‌مندان به مقایسه‌ی الگوهای سرمایه‌داری و سوسیالیستی.
• خوانندگانی که درباره‌ی نقش دولت، بازار و نهادها در توسعه سؤال دارند.

بخشی از کتاب محورهای اساسی در نظام های اقتصادی

«قرن ۱۹ تا اواسط قرن ۲۰: نظام‌های اقتصادی مربوط به قرن ۱۹ و بیستم نسبت به قرن ۲۱ تحولات کم‌تری را نشان می‌دهند. توجه به این تحولات در شناسایی و کارکرد نظام‌ها اثرگذار است. در این‌جا به برخی تحولات مربوط به سال‌های ۱۸۵۰ تا ۱۹۵۰ اشاره می‌شود. در اوایل قرن ۱۹ (۱۸۳۰) جمعیت جهان حدود یک میلیارد و تولید ناخالص جهانی حدود یک تریلیون دلار بود. در آستانهٔ سال ۲۰۱۷، جمعیت بیش از هفت برابر و تولید جهانی حدود ۱۰۷ تریلیون دلار، یعنی ۱۰۷ برابر آن زمان شد. ازاین‌رو، نظریهٔ مالتوس در مورد روند رشد جمعیت و رشد تولید تا آن زمان به اثبات نرسید. در اوایل قرن ۱۹، شاخص سطح زندگی به‌طور منحصر به فرد، تولید ناخالص سرانه بود که میانگین جهانی آن کم‌تر از ۸۰۰ دلار بود. این در حالی است که میانگین جهانی تولید سرانه در سال ۲۰۱۸ بیش از ۵۰۰, ۱۶ دلار بوده که درنتیجه، بیش از ۲۰ برابر آن زمان شد. اوایل قرن ۱۹ اکثر نیروی کار در بخش کشاورزی مشغول به کار بودند و وسایل رفاهی و ارتباطی کافی نداشتند. در سال ۲۰۱۸ مدرن‌ترین ابزارهای رفاهی و ارتباطی در اختیار گروه‌های متوسط به بالا قرار گرفت. جالب توجه است که داده‌های تاریخی نشان می‌دهد در اوایل قرن ۱۹، توزیع درآمد و ثروت در سطح بین‌المللی تقریبا عادلانه بوده است. به این شکل که تفاوت بسیاری بین سطح درآمد آسیایی‌ها و اروپایی‌ها وجود نداشت. دست‌کم تولید ناخالص سرانهٔ کشورهای مختلف وضع نسبتا هم‌ترازی داشت. گرچه سطح زندگی به‌طور کلی پایین بود، ولی این سطح برای همه تقریبا نزدیک بود.»