کتاب بحران ها و اطلاعات جعلی

کتاب بحران‌ها و اطلاعات جعلی نوشته ملیحه باغبان، رابطه‌ی میان انتشار محتوای نادرست، شکل‌گیری بحران و دشوارشدن تصمیم‌گیری را بررسی می‌کند. نویسنده تفاوت میان بازنشر ناآگاهانه‌ی اطلاعات غلط و تولید عمدی محتوای گمراه‌کننده را مبنای بحث قرار داده است؛ تفاوتی که برای شناخت انگیزه‌های انتشار یک پیام اهمیت دارد. انتشارات دبیزش این کتاب را منتشر کرده است. مباحث از تعریف اطلاعات و آلودگی اطلاعاتی آغاز می‌شوند و به عوامل پذیرش خبرهای جعلی، پیامدهای اجتماعی و معیارهای ارزیابی منابع می‌رسند. یکی از پرسش‌های محوری، نقش باورهای قبلی افراد در پذیرفتن ادعاهای تأییدنشده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بحران ها و اطلاعات جعلی

کتاب بحران‌ها و اطلاعات جعلی، نوشته ملیحه باغبان، موضوع اعتبار اطلاعات را در پیوند با رفتار کاربران و ویژگی‌های رسانه‌های اجتماعی بررسی کرده است. مسئله‌ی اصلی فقط وجود خبرهای دروغ نیست؛ سرعت گردش پیام‌ها، حجم محتوای دریافتی و دشواری تشخیص منابع معتبر نیز در مرکز بحث قرار دارند. نویسنده ابتدا میان داده و اطلاعات تمایز می‌گذارد و تعریف‌های مختلف اطلاعات را مرور می‌کند. این مقدمه نشان می‌دهد که معنا، زمینه و شیوه‌ی دریافت یک پیام چگونه بر برداشت مخاطب اثر دارند. بحث سپس به آلودگی اطلاعاتی، اضافه‌بار اطلاعاتی و همه‌گیری اطلاعات می‌رسد؛ سه مفهومی که هریک بخشی از اختلال در دریافت و استفاده از اطلاعات را توضیح می‌دهند. اطلاعات بیشتر لزوماً تصمیم بهتر نمی‌سازد، زیرا حجم پیام‌ها ممکن است از توان پردازش فرد فراتر برود. نویسنده همچنین روش‌هایی مانند حذف، وارونه‌سازی، تأخیر در انتشار و ترکیب مطالب درست و نادرست را شرح می‌دهد. این مباحث، توجه را از دروغ آشکار به تغییرهایی جلب می‌کنند که ممکن است ظاهر یک پیام را معتبر نگه دارند اما معنای دریافتی را عوض کنند.
کتاب بحران‌ها و اطلاعات جعلی در چهار فصل تنظیم شده است. فصل نخست به مفهوم اطلاعات اختصاص دارد. فصل‌های بعدی با عنوان‌های مفهوم اطلاعات جعلی، بحران‌های ناشی از نشر اطلاعات جعلی و معیارهای ارزیابی اطلاعات، مسیر بحث را ادامه می‌دهند. نویسنده در دسته‌بندی محتواها، نمونه‌هایی مانند محتوای ساختگی، ارتباط نامعتبر میان تیتر و متن، استفاده از تصویر واقعی در زمینه‌ای متفاوت و دستکاری متن یا تصویر را از هم جدا کرده است. بحث پذیرش اطلاعات نیز به موضوعاتی مانند سبک شناختی، اعتماد به شهود، خودکارآمدی و سوگیری تأییدی می‌رسد. این بخش، نقش دریافت‌کننده را در کنار نقش تولیدکننده‌ی محتوا قرار می‌دهد. ارجاع به پژوهش‌ها و مثال‌های رسانه‌ای، مبنای توضیح مفاهیم است. فصل پایانی نیز معیارها و ابزارهای ارزیابی اطلاعات، تأیید هویت، مکان و تصویر و راستی‌آزمایی را معرفی می‌کند. دامنه‌ی موضوعات، اعتبارسنجی را به بررسی متن محدود نمی‌کند؛ هویت منتشرکننده، منشأ تصویر و تناسب محتوا با موقعیت ادعاشده نیز اهمیت پیدا می‌کنند.

خلاصه کتاب بحران ها و اطلاعات جعلی

کتاب بحران‌ها و اطلاعات جعلی، گردش محتوای نادرست را حاصل پیوند میان انگیزه‌های انتشار، امکانات رسانه‌ها و شیوه‌ی قضاوت افراد می‌داند. یک کاربر ممکن است خبری را بدون آگاهی از نادرستی بازنشر کند، اما تولیدکننده‌ای دیگر همان محتوا را برای کسب منفعت یا اثرگذاری بر افکار عمومی بسازد. باورهای قبلی و تکرار پیام در گروه‌های همفکر نیز می‌توانند پذیرش ادعاها را آسان‌تر کنند. پیامدها از سردرگمی و اضطراب فردی فراتر می‌روند و اعتماد عمومی، سلامت و تصمیم‌های اقتصادی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. نویسنده در برابر این وضعیت، ارزیابی چندجانبه‌ی محتوا را مطرح کرده است: شناخت منبع و نویسنده، مراجعه به مدارک پشتیبان، بررسی تاریخ، تشخیص طنز از گزارش جدی و سنجش تصویر و ویدئو. پیام اصلی این است که ظاهر مستند، محبوبیت یا همخوانی یک ادعا با باور شخصی، جای بررسی شواهد را نمی‌گیرد.

چرا باید کتاب بحران ها و اطلاعات جعلی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بحران‌ها و اطلاعات جعلی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تمایز میان خطای ناخواسته و فریب عمدی، شناخت انگیزه‌های انتشار محتوا را آسان‌تر می‌کند.
• بحث عوامل شناختی، نقش باورها و احساسات را در پذیرش ادعاها روشن می‌کند.
• معیارهای اعتبارسنجی، مبنایی برای بررسی منبع، شواهد و تصاویر فراهم می‌کنند.
• بررسی اضافه‌بار اطلاعاتی، رابطه‌ی حجم پیام‌ها و اختلال در تصمیم‌گیری را توضیح می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بحران‌ها و اطلاعات جعلی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• کاربران شبکه‌های اجتماعی که دغدغه‌ی اعتبار خبرها را دارند.
• دانشجویان ارتباطات و علم اطلاعات که مفاهیم آلودگی اطلاعاتی را مطالعه می‌کنند.
• تولیدکنندگان محتوا که به شناخت شیوه‌های تحریف و ارزیابی منابع نیاز دارند.