کتاب مدرک زدگی

کتاب مدرک زدگی نوشته محمد هاشمی، فاصله‌ی میان داشتن مدرک دانشگاهی و برخورداری از دانش، خلاقیت و مسئولیت اجتماعی را موضوع بحث قرار داده است. نویسنده می‌پرسد وقتی نمره و عنوان جای اندیشیدن را می‌گیرند، دانشگاه چگونه می‌تواند محل پرورش استعداد و تولید دانش باشد؟ بحث این کتاب از پایان‌نامه‌نویسی و تدریس آغاز می‌شود و به جایگاه ادبیات فارسی، رابطه‌ی استاد و دانشجو و ارزش‌گذاری فرهنگی می‌رسد. انتشارات دبیزش این کتاب را منتشر کرده است. مسئله‌ی اصلی، مخالفت با تحصیلات دانشگاهی نیست؛ نقد موقعیتی است که مدرک به‌جای نشانه‌ی توانایی، جانشین توانایی می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مدرک زدگی

کتاب مدرک زدگی نقدی اجتماعی و فرهنگی از محمد هاشمی درباره‌ی تبدیل‌شدن مدرک دانشگاهی به معیار اعتبار اشخاص است. نویسنده میان دریافت گواهی تحصیلی و رسیدن به شناخت، قدرت تحلیل و توانایی آفرینش فاصله می‌گذارد. پرسش محوری او این است که آموزش چه نسبتی با زندگی مردم و نیازهای فکری جامعه دارد. هاشمی نقد خود را از نوشتن مقاله و پایان‌نامه آغاز کرده است؛ فعالیت‌هایی که باید حاصل اندیشیدن باشند، اما ممکن است به تکلیفی برای گرفتن نمره محدود شوند. او همچنین میان انتقال مطالب و پرورش توانایی فهم تفاوت می‌گذارد. معلم در این نگاه نباید تنها بازگوکننده‌ی محتوای کتاب باشد؛ بررسی درستی مطالب، طرح پرسش و گشودن امکان برداشت‌های مختلف نیز بخشی از مسئولیت اوست. لحن نوشته انتقادی و گاه خطابی است. پرسش‌های پیاپی، تجربه‌های شخصی از کلاس درس و نقل شعر در پیشبرد بحث نقش دارند. نویسنده برای توضیح مقصودش از تشبیه‌هایی مانند ساختن بنا استفاده کرده است تا تفاوت انباشتن اطلاعات و پدیدآوردن دانشی تازه را نشان دهد.
کتاب مدرک زدگی در دو بخش، پیوند مسائل دانشگاه با اخلاق، هنر و فرهنگ را دنبال می‌کند. بخش نخست به آسیب‌های مدرک‌محوری اختصاص دارد و بخش دوم، بنا بر توضیح نویسنده، توجه بیشتری به هنر و ادبیات نشان می‌دهد. عنوان‌هایی مانند «کنکور و آزمون»، «پاس‌داشت اندیشه‌ی خودی» و «حاصل مدرک‌های بی دانش و تجربه» مسیر بحث‌ها را روشن می‌کنند. هاشمی نقش ایمان، تعهد انسانی و علاقه به آموختن را در ارزیابی آموزش برجسته کرده است. او رابطه‌ی استاد و شاگرد را نیز فراتر از حضور در کلاس و پایان نیم‌سال می‌بیند؛ رابطه‌ای که می‌تواند زمینه‌ی همکاری فکری و پیدایش آثار باشد. نمونه‌های تاریخی از همراهی دانشوران و شاگردانشان، پشتوانه‌ی این بخش از استدلال‌اند. ادبیات فارسی نیز در این بحث صرفاً یک درس دانشگاهی نیست؛ نویسنده توان نوشتن، بیان اندیشه و شناخت میراث فرهنگی را با کیفیت آموزش مرتبط می‌داند. تفسیر او از مشکلات دانشگاه به نقد سودمحوری و مناسبات قدرت نیز گسترش می‌یابد. این داوری‌ها از منظر فکری و ارزشی نویسنده مطرح شده‌اند و محور مشترکشان، دفاع از دانشی است که نسبت به انسان و جامعه بی‌اعتنا نماند.

خلاصه کتاب مدرک زدگی

محمد هاشمی در کتاب مدرک زدگی استدلال می‌کند که مدرک به‌خودی‌خود نه نشانه‌ی دانایی است و نه تضمین‌کننده‌ی تعهد اخلاقی. مسئله زمانی شکل می‌گیرد که تحصیل فقط وسیله‌ی رسیدن به شغل، درآمد یا عنوان شود و یادگیری پس از دریافت گواهی پایان یابد. نویسنده برای شرح این وضعیت، از ضعف در نوشتن، تکرار بی‌بررسی مطالب در کلاس و بی‌میلی به آموختن فراتر از امتحان مثال می‌آورد. او در برابر چنین وضعیتی، دانش‌آموخته‌ای را قرار می‌دهد که توان تحلیل دارد، پرسش می‌سازد و در تولید فکر سهیم می‌شود. بحث سپس به اهمیت ارتباط انسانی استاد و دانشجو و ضرورت حمایت از استعدادها می‌رسد. ادبیات و هنر نیز در این میان ابزار پرکردن اوقات نیستند؛ نویسنده این حوزه‌ها را با پرورش حساسیت نسبت به رنج دیگران مرتبط می‌داند. حرف اصلی، سنجیدن اعتبار علمی از روی حاصل اندیشه و اثر اجتماعی کار اشخاص است، نه صرفاً عنوان تحصیلی آنان.

چرا باید کتاب مدرک زدگی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مدرک زدگی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت میان موفقیت در امتحان و توانایی تحلیل و نوشتن را موضوع پرسش قرار می‌دهد.
• نمونه‌های مربوط به تدریس، امکان تأمل درباره‌ی مسئولیت معلم در برابر محتوای آموزشی را فراهم می‌کنند.
• بحث ادبیات، نسبت مهارت بیان اندیشه با تولید دانش را روشن می‌کند.
• نقد عنوان‌محوری، معیارهای ارزیابی اعتبار علمی اشخاص را به بحث می‌گذارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب مدرک زدگی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویانی که به هدف تحصیل و معنای موفقیت دانشگاهی فکر می‌کنند.
• مدرسانی که دغدغه‌ی کیفیت تدریس و ارتباط فکری با دانشجو دارند.
• علاقه‌مندان به نقد فرهنگی که پیوند دانشگاه، ادبیات فارسی و مسئولیت اجتماعی را دنبال می‌کنند.