کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه های عمومی

کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه‌های عمومی (چارچوب‌ها، شاخص‌ها و روش‌های سنجش عملکرد) نوشته سعید غفاری و سیدابوالفضل هاشمی، سنجش عملکرد کتابخانه را فراتر از شمارش اعضا و امانت‌ها بررسی می‌کند. مسئله‌ی اصلی این کتاب، تشخیص تفاوت میان حجم خدمات و تغییراتی است که خدمات در مهارت‌ها، نگرش‌ها و زندگی اجتماعی کاربران ایجاد می‌کنند. نویسندگان، مدل‌های ارزشیابی، شاخص‌های عملکرد و روش‌های گردآوری داده را در ارتباط با مسائل کتابخانه‌های عمومی توضیح داده‌اند. انتشارات دبیزش این کتاب را منتشر کرده است. مباحث این کتاب از تعریف مفاهیم آغاز می‌شود و به گزارش‌دهی و استفاده از یافته‌ها برای بهبود خدمات می‌رسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه های عمومی

کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه‌های عمومی: چارچوب‌ها، شاخص‌ها و روش‌های سنجش عملکرد، کتابخانه را مجموعه‌ای از بخش‌های مرتبط می‌بیند که کیفیت عملکردشان به هماهنگی مدیریت، منابع، فناوری، کارکنان و خدمات وابسته است. سعید غفاری و سیدابوالفضل هاشمی، ارزشیابی را فرایندی برای قضاوت مبتنی بر معیار و بهبود تصمیم‌گیری معرفی کرده‌اند؛ بنابراین ثبت آمار، کنترل انطباق با مقررات یا تعیین رتبه‌ی کتابخانه‌ها، معادل ارزشیابی نیست. نویسندگان در هشت فصل، مسیر شناخت مفاهیم تا استفاده از نتایج را دنبال می‌کنند. فصل‌های «مبانی و مفاهیم ارزشیابی در کتابخانه‌های عمومی»، «مبانی نظری و مدل‌های ارزشیابی» و «شاخص‌های ارزشیابی در کتابخانه‌های عمومی» پایه‌ی بحث را شکل می‌دهند. مدل بافت، درونداد، فرایند و برونداد، مدل تعالی سازمانی، لوجیک فریم و ارزشیابی پاسخگو، چهار چارچوب اصلی این مباحث هستند. نویسندگان، انتخاب مدل را تابع هدف پژوهش، امکانات کتابخانه و نیاز ذی‌نفعان می‌دانند. مباحث مربوط به ایران نیز موانعی مانند اهداف سنجش‌ناپذیر، غلبه‌ی آمارهای سنتی، محدودیت منابع و مقاومت کارکنان را بررسی کرده‌اند.
کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه‌های عمومی: چارچوب‌ها، شاخص‌ها و روش‌های سنجش عملکرد در ادامه، روش‌های کمی و کیفی را کنار یکدیگر قرار می‌دهد. طراحی پرسشنامه، سنجش شکاف کیفیت خدمات، تحلیل کارایی و استفاده از داده‌های ثبت‌شده، بخشی از مباحث کمی هستند. مصاحبه، مشاهده، گروه متمرکز، تحلیل اسناد، دلفی و مطالعه‌ی موردی نیز امکان بررسی تجربه‌ها و دیدگاه‌های کاربران را فراهم می‌کنند. فصل‌های بعدی، موضوع ارزشیابی را به خدمات مرجع، بخش کودک و نوجوان، سواد دیجیتال، فضاهای یادگیری، دسترس‌پذیری و خدمات مبتنی بر فناوری گسترش می‌دهند. نویسندگان همچنین ساختار مدیریتی، مجموعه‌سازی، گردش منابع و فرایندهای پشتیبانی را موضوع سنجش قرار داده‌اند. فصل پایانی، گزارش‌دهی، تحلیل شکاف، مدیریت تغییر، اثر اجتماعی و اخلاق ارزشیابی را در بر می‌گیرد. اهداف یادگیری، تمرین‌های تحلیلی و پرسش‌های خودآزمایی، مباحث را به فعالیت‌های درسی و پژوهشی پیوند می‌دهند. تمرین‌ها از مخاطب انتظار دارند برای موقعیت‌های مشخص، شاخص تعریف کند، پرسش ارزشیابی بسازد و مدل مناسب برگزیند. توجه به حریم خصوصی و بومی‌سازی ابزارها نیز نشان می‌دهد که انتخاب روش، تنها یک تصمیم فنی نیست.

خلاصه کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه های عمومی

کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه‌های عمومی: چارچوب‌ها، شاخص‌ها و روش‌های سنجش عملکرد بر تفاوت میان منابع مصرف‌شده، فعالیت‌های انجام‌شده، خدمات تولیدشده و تغییرات حاصل در کاربران بنا شده است. بودجه و تجهیزات، درونداد هستند؛ سرعت پاسخ‌گویی به فرایند مربوط است؛ تعداد برنامه‌ها برونداد محسوب می‌شود؛ افزایش مهارت یا تغییر نگرش، برون‌آمد است. اثر اجتماعی نیز به تغییرات گسترده‌تر و بلندمدت مربوط می‌شود. نویسندگان توضیح می‌دهند که آمار بالای استفاده، به‌تنهایی اثربخشی کتابخانه را ثابت نمی‌کند. ارزشیابی باید پرسش مشخص، معیار متناسب و شواهد کافی داشته باشد. پژوهشگر برای شناخت نتایج خدمات، می‌تواند داده‌های آماری را در کنار مصاحبه، مشاهده و بررسی اسناد قرار دهد. مشارکت ذی‌نفعان، ثبت وضعیت اولیه و توجه به عوامل مداخله‌گر، به تفسیر دقیق‌تر یافته‌ها کمک می‌کند. پیام محوری این کتاب، تبدیل گزارش عملکرد به مبنایی برای اصلاح خدمات و پاسخ‌گویی درباره‌ی منابع عمومی است.

چرا باید کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه های عمومی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه‌های عمومی: چارچوب‌ها، شاخص‌ها و روش‌های سنجش عملکرد را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تمایز میان حجم فعالیت و اثربخشی خدمات را روشن می‌کند.
• معیارهایی برای انتخاب مدل متناسب با هدف و امکانات پژوهش ارائه می‌دهد.
• روش‌های آماری را کنار بررسی تجربه‌ی کاربران قرار می‌دهد.
• تمرین‌های طراحی شاخص و مدل، زمینه‌ی تدوین طرح ارزشیابی را فراهم می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ارزشیابی نظام و خدمات کتابخانه‌های عمومی: چارچوب‌ها، شاخص‌ها و روش‌های سنجش عملکرد به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان علم اطلاعات و دانش‌شناسی که پژوهش ارزشیابی طراحی می‌کنند.
• مدیران و کتابداران مسئول سنجش کیفیت خدمات.
• پژوهشگران خدمات عمومی و سیاست‌گذاران فرهنگی علاقه‌مند به سنجش اثر اجتماعی کتابخانه‌ها.