کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی

کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی (Systems Thinking For Social Change) نوشته دیوید پیتر استرو و ترجمه علیرضا خاکساران است. این کتاب نشان می‌دهد که چرا بسیاری از اقدام‌های خیرخواهانه در سازمان‌ها و مسائل اجتماعی، با وجود نیت درست، به نتیجه‌ی پایدار نمی‌رسند. نویسنده با تمرکز بر روابط علت‌ومعلولی، نقش ذی‌نفعان، کهن‌الگوهای سیستمی و فرایند تغییر توضیح می‌دهد که برای فهم ریشه‌ی مسئله باید از نگاه خطی فاصله گرفت. این کتاب را انتشارات آریانا قلم منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی اثر دیوید پیتر استرو

کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی، نوشته‌ی دیوید پیتر استرو، به مسئله‌ای می‌پردازد که در بسیاری از برنامه‌های اجتماعی، سازمانی و عمومی دیده می‌شود: چرا تلاش‌های پرهزینه و خیرخواهانه گاهی همان مشکلی را تکرار می‌کنند که قرار بوده است، حل شود؟ نویسنده توضیح می‌دهد که سیستم‌های اجتماعی فقط مجموعه‌ای از اجزای جدا از هم نیستند؛ بلکه از رابطه‌ها، بازخوردها، تأخیرهای زمانی و منافع پنهانی شکل می‌گیرند. فهم یک مسئله فقط با دیدن نشانه‌های ظاهری آن ممکن نیست. آنچه در این اثر برجسته می‌شود، اهمیت ساختن فهم مشترک میان ذی‌نفعان، دیدن تصویر کلان و تشخیص نیروهایی است که تغییر را جلو می‌برند یا متوقف می‌کنند.

کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی در سه بخش تنظیم شده و از معرفی مبانی تفکر سیستمی تا کاربرد آن در مدیریت تغییر، برنامه‌ریزی و ارزیابی را در بر گرفته است. در فصل‌های آغازین، تفاوت تفکر خطی و تفکر سیستمی، استعاره‌ی کوه یخ، نمودارهای علت‌ومعلولی، کهن‌الگوهای سیستمی و نقش داستان‌هایی که افراد درباره‌ی مسئله‌ها می‌سازند، توضیح داده می‌شود. در بخش میانی فرایند چهارمرحله‌ای تغییر مطرح می‌شود؛ ایجاد بستری برای تغییر، شفاف‌تردیدن واقعیت موجود، انتخاب صریح مهم‌ترین هدف و کاهش فاصله‌ی میان آرمان‌ها و وضعیت موجود. بخش پایانی نیز به کاربرد این نگاه اختصاص دارد؛ ازجمله برنامه‌ریزی استراتژیک، ارزیابی سیستمی و پرورش توانایی تفکر سیستمی در عمل.

کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی اثر دیوید پیتر استرو از نمونه‌های متنوعی مثل بی‌خانمانی، آموزش‌وپرورش، سلامت عمومی، عدالت کیفری و همکاری میان نهادها استفاده می‌کند تا نشان دهد که مسئله‌های پیچیده چطور در عمل کار می‌کنند. تمرکز کتاب حاضر بر کاربرد نرم تفکر سیستمی است؛ یعنی بدون ورود به مدل‌سازی ریاضی، راهی برای دیدن الگوها، گفت‌وگو میان ذی‌نفعان و یافتن مداخله‌های اثرگذار پیشنهاد می‌کند.

خلاصه کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی

نتیجه‌ها در مسئله‌های پیچیده از تصمیم‌های جداگانه به وجود نمی‌آیند؛ بلکه محصول شبکه‌ای از رابطه‌ها، بازخوردها و تأخیرهای زمانی‌اند. نویسنده نشان می‌دهد که چرا راه‌حل‌های فوری و ظاهراً منطقی ممکن است در بلندمدت به تداوم همان مشکل بینجامند؛ سپس با معرفی ابزارهایی مثل کوه یخ، نمودارهای علت‌ومعلولی و کهن‌الگوهای سیستمی، راهی برای دیدن ریشه‌های پنهان مسئله‌ها مطرح می‌شود. بخش مهمی از کتاب به این موضوع اختصاص دارد که ذی‌نفعان چگونه می‌توانند به درک مشترک برسند، نقش خود را در وضعیت موجود ببینند و برای تغییر، هدفی روشن و آگاهانه انتخاب کنند.

چرا باید کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت نگاه خطی و نگاه سیستمی را با مثال بیان می‌کند.
• این کتاب خواننده را با ابزارهایی مثل کوه یخ، نمودار علت‌ومعلولی و کهن‌الگوهای سیستمی آشنا می‌کند.
• این کتاب نشان می‌دهد که چرا بعضی راه‌حل‌های فوری در بلندمدت مسئله را پیچیده‌تر می‌کنند.
• این کتاب به فهم نقش ذی‌نفعان و ضرورت ساختن درک مشترک در فرایند تغییر کمک می‌کند.
• این کتاب فرایند چهارمرحله‌ای تغییر را برای تحلیل وضعیت موجود و انتخاب مداخله‌های اثرگذار شرح می‌دهد.
• این کتاب برای کسانی که با مسائل سازمانی، اجتماعی یا سیاست‌گذاری سروکار دارند، چارچوبی برای دیدن تصویر کلان فراهم می‌کند.

خواندن کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• مدیران و افرادی که می‌خواهند ریشه‌ی مسئله‌های مزمن را تشخیص دهند.
• فعالان اجتماعی و اعضای نهادهای عمومی یا غیرانتفاعی که با تغییرات جمعی سروکار دارند.
• مشاوران حوزه‌ی توسعه‌ی سازمانی و تسهیلگرانی که با ذی‌نفعان متعدد کار می‌کنند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که به مفاهیم تفکر سیستمی و کاربرد آن در مسائل اجتماعی علاقه دارند.
• سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزانی که می‌خواهند عواقب بلندمدت تصمیم‌ها را بشناسند.

درباره دیوید پیتر استرو

دیوید پیتر استرو (David Peter Stroh)، متولد ۱۹۵۰ در نیویورک، در خانواده‌ی دارای پیشینه‌ی قویِ بشردوستانه و متعهد به تغییرات اجتماعی رشد کرد. او یکی از بنیان‌گذاران Innovation Associates بود؛ شرکت مشاوره‌ی پیشگامی در زمینه‌ی یادگیری سازمانی که فعالیت‌هایش زمینه‌ساز شکل‌گیری کتاب کلاسیک مدیریتی The Fifth Discipline اثر پیتر سنگه شد.

این نویسنده از بنیان‌گذاران Bridgeway Partners و یکی از مدیران بنیان‌گذار Applied Systems Thinking بوده و کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی را در سال ۲۰۱۵ منتشر کرده است. حوزه‌ی اصلی فعالیت دیوید پیتر استرو به‌کارگیری تفکر سیستمی برای حل مسائل پیچیده و مزمن، ایجاد تغییرات اجتماعی و بهبود عملکرد کل سیستم‌هاست. او در این زمینه با سازمان‌هایی مانند بنیاد W.K. Kellogg، بانک جهانی، مرکز کنترل بیماری‌ها و شرکت‌هایی مانند Johnson & Johnson و Hewlett-Packard همکاری داشته است.

دیوید پیتر استرو بیش از ۳۰ مقاله و فصل کتاب نیز نوشته و عضو رسمی Society for Organizational Learning بوده است. او فارغ‌التحصیل MIT و دانشگاه میشیگان در رشته‌های برنامه‌ریزی شهری و مهندسی عمران است.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی

نشریه‌ی پابلیشرز ویکلی (Publishers Weekly): این کتاب مفصل و فشرده برای بسیاری از افراد در دنیای سازمان‌های غیرانتفاعی واقعاً سودمند خواهد بود. دیوید پیتر استرو نکته‌ی ارزشمندی را مطرح می‌کند؛ تبدیل‌شدن به متفکری کارآمدتر در زمینه‌ی تفکر سیستمی صرفاً کاری تحلیلی نیست؛ بلکه کاری عاطفی، جسمانی و در نهایت معنوی نیز هست. اثر حاضر برای کسانی که به‌اندازه‌ی کافی به پیام نویسنده پایبند باشند و آن را تا پایان دنبال کنند، نقطه‌ی شروعی سودمند است.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی منتشر شده است؟

این کتاب با عنوان تفکر سیستمی برای تغییر اجتماعی: راهنمای کاربردی برای حل مسایل پیچیده، جلوگیری از عواقب ناخواسته و دستیابی به نتایج پایدار با ترجمه‌ی علی‌اصغر سعدآبادی و ندا آرامی‌پور و با ویراستاری ادبی محمد روشنی توسط نشر دانشگاه امام صادق (ع) در سال ۱۳۹۹ منتشر شده است.

بخشی از کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی

«۸. مواجهه با واقعیت موجود: جلب حمایت با جان بخشیدن به سیستم

با اینکه نقشه‌های سیستمی ما را به درکی از مسئله می‌رسانند، افراد لزوماً از بینش‌های به‌دست‌آمده از این نقشه‌ها استقبال نمی‌کنند. برای نمونه، برخی مشارکت‌کنندگان در طرح بازگشت به زندگی در خصوص ارزش این نقشه تردید داشتند، چون کسانی که از نظر آنها باید تغییر می‌کردند، یعنی سیاست‌گذاران حامی حبس انبوه، در جلسه حاضر نبودند. در طرح «شروعِ درست» و دیگر موقعیت‌ها، افراد می‌خواهند بدانند که چطور می‌توان این بینش‌ها را به دیگران منتقل کرد، چون در قالب زبان بصری‌اند و زبان بصری برای کسانی که با این مفهوم آشنایی ندارند ناآشناست.»