کتاب سیاست از نظر افلاطون

کتاب سیاست از نظر افلاطون نوشته آلکساندر کویره، پیوند میان فلسفه، عدالت و اداره‌ی جامعه را در اندیشه‌ی افلاطون بررسی می‌کند. نویسنده از مرگ سقراط آغاز می‌کند تا نشان دهد چرا پرسش از حکومت، برای افلاطون از پرسش درباره‌ی زندگی شایسته جدا نیست. امیرحسین جهانبگلو این کتاب را ترجمه کرده است و انتشارات خوارزمی این کتاب را منتشر کرده است. محور بحث، جامعه‌ای است که انسان عادل بتواند در آن زندگی کند، نه حکومتی که فقط قدرت و ثروت بیشتری داشته باشد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیاست از نظر افلاطون

کتاب سیاست از نظر افلاطون، اثر آلکساندر کویره، اندیشه‌ی سیاسی افلاطون را در ارتباط با اخلاق، شناخت و تربیت بررسی کرده است. نویسنده محکومیت سقراط را صرفاً حادثه‌ای شخصی یا حاصل یک توطئه نمی‌داند؛ تفسیر او بر تعارض میان فیلسوف و جامعه‌ای استوار است که حقیقت‌جویی را تحمل نمی‌کند. مسئله‌ی اصلی از همین تعارض شکل می‌گیرد: فیلسوف چگونه می‌تواند در جامعه زندگی کند، بدون اینکه از حقیقت چشم بپوشد یا به انزوا پناه ببرد؟ کویره پاسخ افلاطون را در اصلاح مدینه جست‌وجو می‌کند. نویسنده سپس توضیح می‌دهد که این اصلاح، پیش از هر چیز، به پرورش کسانی وابسته است که مسئولیت اداره‌ی جامعه را بر عهده خواهند گرفت. بحث‌ها از تحلیل گفت‌وگوهای افلاطون و سنجیدن معنای فضیلت، شجاعت، خویشتن‌داری و عدالت پیش می‌روند. رساله‌های منون، گرگیاس، اتیفرون، لاخس و خارمیدس در این بررسی جای دارند. کویره از خلال این نمونه‌ها، فاصله‌ی میان داشتن صفات پسندیده و شناختن مبنای آن صفات را روشن می‌سازد. متن، اختلاف سقراط و سوفسطائیان را نیز به‌عنوان اختلافی درباره‌ی حقیقت و هدف سیاست مطرح می‌کند، نه صرفاً رقابت دو شیوه‌ی آموزش.
کتاب سیاست از نظر افلاطون در متن ارائه‌شده، سه بخش با عنوان‌های سیاست و فلسفه، مدینه‌ی فاضله و مدینه‌های غیرفاضله دارد. پیشگفتار مترجم نیز از افزوده‌شدن فصلی از اخلاق ناصری برای آشنایی با نفوذ افکار سیاسی افلاطون در سرزمین‌های اسلامی خبر می‌دهد. بخش مربوط به مدینه‌ی فاضله، کتاب جمهوری را مبنای توضیح رابطه‌ی انسان و جامعه قرار می‌دهد. تقسیم کار، تربیت نگهبانان، جایگاه زنان در خدمت اجتماعی، محدودیت مالکیت نگهبانان و مسئولیت فرمانروایان از موضوعات این بخش هستند. کویره همچنین توضیح داده است که طرح مدینه، گزارش تاریخی پیدایش شهرها نیست؛ افلاطون الگویی فکری می‌سازد تا ماهیت جامعه و جایگاه عدالت را بشناسد. آغاز بخش سوم نیز معیار دسته‌بندی مدینه‌های غیرفاضله را ارزش‌های حاکم بر آن‌ها معرفی می‌کند، نه صرفاً صورت حقوقی حکومت. خواننده در این مسیر، سیاست را در کنار پرسش‌های مربوط به شخصیت انسان، آموزش و معنای زندگی جمعی می‌بیند. بحث درباره‌ی امکان تحقق مدینه‌ی فاضله نیز جایگاه این الگو را به‌عنوان معیاری برای داوری درباره‌ی جامعه‌های موجود روشن می‌کند.

خلاصه کتاب سیاست از نظر افلاطون

کویره در کتاب سیاست از نظر افلاطون، پرسش از حکومت درست را به شناخت نیکی و عدالت پیوند می‌دهد. مرگ سقراط نشان می‌دهد که دانایی، بدون امکان اثرگذاری بر جامعه، برای مقابله با بیداد کافی نیست. افلاطون از این مسئله به ضرورت فرمانروایی حکیم و تربیت فلسفی اداره‌کنندگان مدینه می‌رسد. جامعه‌ی مطلوب او بر همکاری انسان‌ها برای رفع نیازها، تقسیم وظایف و پرورش نگهبانانی بنا می‌شود که منفعت عمومی را بر دارایی و جاه‌طلبی شخصی مقدم بدانند. عدالت در این طرح، هماهنگی اجزای جامعه و انجام وظیفه‌ی متناسب با توانایی هر فرد است. همین نظم در روان انسان نیز معنا دارد: عقل باید خشم و شهوت را هدایت کند. نویسنده درنهایت نشان می‌دهد که مدینه‌ی فاضله، حتی اگر به‌شکل کامل تحقق نیابد، می‌تواند معیاری برای شناخت کاستی‌های جامعه و جهت‌دادن به فعالیت فلسفی و سیاسی باشد.

چرا باید کتاب سیاست از نظر افلاطون را بخوانیم؟

• این کتاب نسبت میان تربیت فرمانروایان و مسئولیت سیاسی را توضیح می‌دهد و حکومت را از مسئله‌ی آموزش جدا نمی‌بیند.
• تحلیل گفت‌وگوهای سقراط، تفاوت میان شناخت فضیلت و پیروی ناآگاهانه از عادت‌های اخلاقی را روشن می‌کند.
• بحث درباره‌ی نگهبانان، مسئله‌ی تعارض منافع شخصی صاحبان قدرت و مصلحت عمومی را پیش می‌کشد.
• مقایسه‌ی نظم جامعه و قوای روان، مبنای تعریف افلاطونی عدالت را آشکار می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی سیاسی که می‌خواهند پیوند اندیشه‌ی افلاطون و مسئله‌ی عدالت را بشناسند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نقش آموزش و تربیت در اداره‌ی جامعه پرسش دارند.
• دانشجویان فلسفه و علوم سیاسی که به تفسیر جمهوری و نسبت اخلاق و حکومت علاقه‌مندند.

بخشی از کتاب سیاست از نظر افلاطون

«کتاب جمهوری دو عنوان دارد: «جمهوری» یا «دربارهٔ عدالت» و منتقدان قدیم، منتقدان عصر امپراتوری و نخستین ناشران آثار افلاطون همیشه این سؤال را مطرح کرده‌اند که موضوع اصلی کتاب چیست؟ و دربارهٔ چه مطالبی بیشتر بحث می‌کند؟ دربارهٔ عدالت؟ یا دربارهٔ اصول و نوامیسی که باید مدینه را بر طبق آن‌ها بنیاد نهاد؟ بنا بر این باید روشن ساخت که کتاب جمهوری، بیشتر مربوط به اخلاق است یا به سیاست؟
به نظر ما این سؤال درست و مناسبی نیست، حتی باید گفت که پرسشی است نامربوط. زیرا لازمهٔ طرح چنین پرسشی این است که ما نیز مانند منتقدان دوران امپراتوری، در ذهن خود «اخلاق» را از «سیاست» (و به عبارت دیگر «فلسفه» را از «سیاست») جدا کنیم؛ اما می‌دانیم که افلاطون این دو را هیچ‌گاه از یکدیگر جدا نمی‌کند. گذشته از این، باید یادآور شد که افلاطون هیچ‌گاه نخواسته است «دولت» را «من حیث دولت» و فی‌نفسه مورد بررسی قرار دهد. و علی‌رغم آنچه منتقدان و خاصه منتقدان آلمانی گفته‌اند او هیچ‌گاه به ستایش دولت نمی‌پردازد و به این بلا و مصیبتی که گریبان گیر تفکر نوین شده است دچار و گرفتار نیست. آنچه توجه افلاطون را جلب می‌کند و ذهن و فکر وی را مشغول می‌دارد، «دولت» نیست بلکه «انسان» است، «مدینه» «من حیث مدینه» نیست بلکه «مدینهٔ عادله» یعنی مدینه‌ای است که در آن انسان عادل ـ انسانی همانند سقراط ـ بی آنکه بیم و هراس از محکوم شدن به نفی بلد یا به مرگ (و یا عقوبت‌های دیگر) داشته باشد ـ بتواند زندگی کند.»