کتاب طومار نقالی ایران

کتاب طومار نقالی ایران (وفادار به شاهنامه) نوشته محبوبه غلامی، نقالی را به‌ عنوان یکی از شیوه‌های زنده‌ی روایت حماسه در ایران معرفی می‌کند و آن را پیوندی میان شاهنامه، اجرا، بدن، صدا و حافظه‌ی فرهنگی نشان می‌دهد. نویسنده در کنار توضیح چیستی نقالی، از ویژگی‌های نقال، تکنیک‌های بدنی، حرکت‌های ثابت و شیوه‌ی بازآفرینی صحنه‌های حماسی هم سخن گفته است. انتشارات نظری این پژوهش را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب طومار نقالی ایران

کتاب طومار نقالی ایران نوشته‌ی محبوبه غلامی به یکی از کهن‌ترین شیوه‌های اجرای حماسه در فرهنگ ایرانی پرداخته است؛ آیینی که در آن شاهنامه فقط خوانده نمی‌شود، بلکه با صدا، حرکت، نگاه و بدن جان می‌گیرد. متن کتاب، نقالی را پلی میان متن حماسه و تجربه‌ی جمعی مردم معرفی می‌کند و نشان می‌دهد که این هنر چگونه روایت را از صفحه به صحنه می‌آورد. در این نگاه، نقالی فقط بازگویی رخدادها نیست، بلکه راهی برای انتقال اندرز، معنا، منش پهلوانی و تصویرهای تمدنی نهفته در شاهنامه است.

کتاب فقط به تعریف و ستایش این سنت بسنده نکرده و به‌ صورت جزئی‌تر به سراغ سازوکار اجرا رفته است. بخش‌هایی از اثر به ویژگی‌های نقال اختصاص دارد؛ از شناخت حال‌وهوای مخاطب و تنظیم وزن و آهنگ کلام گرفته تا طنین‌های صوتی، تغییر لحن، حرکت دست و پا، ژست، حالت چهره و نقش نگاه در شکل‌دادن به اجرا. محبوبه غلامی نقال را کسی می‌بیند که باید همزمان راوی، بازیگر و هدایت‌کننده‌ی فضای مجلس باشد.

کتاب طومار نقالی ایران در ادامه به طراحی یک روش اجرایی مشخص هم رسیده است؛ روشی که در آن نمایش، زبان اشاره و نقالی در کنار هم قرار می‌گیرند. نویسنده قواعدی مانند نوبت‌پذیری دست‌ها، حرکت آزاد پس از هر مصرع، تبدیل‌پذیری حرکت‌ها و هماهنگی آن‌ها با موسیقی شاهنامه را شرح داده و سپس مجموعه‌ای از حرکت‌های ثابت را آورده است؛ حرکت‌هایی برای مفاهیمی مانند نیزه، شمشیر، کمان، ایران، پهلوان، شاه، داد، جهان و جز آن. 

در پایان نیز نقل‌هایی برگرفته از شاهنامه آمده که این مباحث را از سطح توضیح به سطح اجرا نزدیک می‌کنند و نشان می‌دهند کتاب همزمان جنبه‌ی آموزشی، نمایشی و میراث‌پژوهانه دارد.

خلاصه کتاب طومار نقالی ایران

کتاب طومار نقالی ایران نقالی را به‌ عنوان هنری زنده بررسی می‌کند که در آن حماسه با کلام و حرکت به اجرا درمی‌آید. نویسنده ابتدا جایگاه نقالی در پیوند با شاهنامه و هویت فرهنگی ایران را توضیح می‌دهد و سپس به سراغ عناصر اصلی اجرا می‌رود؛ عناصری مانند شناخت مخاطب، آهنگ سخن، لحن، صدا، ژست، حرکت بدن و نگاه. 

بخش مهمی از کتاب به تکنیک بدنی در نقالی اختصاص دارد و بعد از آن، روشی مشخص برای هماهنگ‌کردن حرکت‌ها با متن شاهنامه معرفی می‌شود. در ادامه، نمونه‌های فراوانی از حرکت‌های ثابت و نقل‌های اجرایی آمده تا روشن شود هر واژه و صحنه چگونه می‌تواند در بدن نقال شکل بگیرد.

چرا باید کتاب طومار نقالی ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب طومار نقالی ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نقالی را فقط به‌ عنوان نقل داستان معرفی نمی‌کند و ابعاد اجرایی، بدنی و آوایی آن را هم نشان می‌دهد.
• خواننده با پیوند میان شاهنامه، اجرا و حافظه‌ی فرهنگی ایرانی آشنا می‌شود.
• کتاب جزئیات مهمی درباره‌ی نقش صدا، لحن، نگاه، ژست و حرکت در جان‌بخشی به حماسه در اختیار می‌گذارد.
• بخش حرکت‌های ثابت، مفاهیم انتزاعی و صحنه‌های حماسی را به شکل عینی‌تر و قابل‌تصورتر توضیح می‌دهد.
• اثر برای شناخت یک شیوه‌ی مشخص در ترکیب نقالی و زبان اشاره اطلاعات روشنی ارائه می‌کند.
• نمونه‌های نقل‌شده از شاهنامه کمک می‌کنند مباحث کتاب فقط در حد توضیح نظری باقی نمانند.

خواندن کتاب طومار نقالی ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب طومار نقالی ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به شاهنامه و سنت‌های اجرایی مرتبط با آن که می‌خواهند نقالی را دقیق‌تر بشناسند.
• پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های ادبیات، نمایش و فرهنگ ایرانی که به پیوند متن و اجرا توجه دارند.
• نقالان، قصه‌گویان و هنرمندان اجرایی که می‌خواهند درباره‌ی حرکت، لحن و بدن در روایت حماسی بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که به میراث نمایشی ایران و شیوه‌های انتقال آن در زمانه‌ی امروز علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند با نمونه‌هایی از تبدیل واژه‌ها و صحنه‌های شاهنامه به حرکت و ژست آشنا شوند.