کتاب خطای حرفه ای

کتاب خطای حرفه ای (Professional Foul) نوشته تام استاپارد، با ترجمه شیرین معمارزاده است و نشر ایهام آن را منتشر کرده است. این نمایشنامه از دل یک سفر دانشگاهی به پراگ، موقعیتی پرتنش می‌سازد؛ جایی که بحث‌های فلسفی درباره‌ی اخلاق، آزادی و مسئولیت ناگهان از سطح گفت‌وگو فراتر می‌روند و به مسئله‌ای عینی و خطرناک بدل می‌شوند. این متن هم فضای خفقان سیاسی را نشان می‌دهد و هم این سؤال را پیش می‌کشد که وقتی قانون در خدمت سرکوب قرار می‌گیرد، مرز رفتار درست کجاست. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خطای حرفه ای اثر تام استاپارد

کتاب خطای حرفه ای نمایشنامه‌ای از تام استاپارد است که ماجرای آن در چکسلواکی کمونیستی می‌گذرد و از همان آغاز، فضای مراقبت، سوءظن و فشار سیاسی را وارد صحنه می‌کند. محور اصلی اثر سفر اندرسن است؛ استاد فلسفه‌ی اخلاق که برای شرکت در یک کنفرانس به پراگ می‌رود. اما آن‌چه در ظاهر یک سفر علمی به‌ نظر می‌رسد، خیلی زود به موقعیتی تبدیل می‌شود که در آن بحث‌های نظری درباره‌ی اخلاق، حق، دولت و مسئولیت فردی با واقعیت روزمره‌ی سرکوب گره می‌خورند. استاپارد در این نمایشنامه از دل گفت‌وگوهای دانشگاهی، مسئله‌ای کاملاً انسانی و سیاسی بیرون می‌کشد.

کتاب خطای حرفه ای فقط بر تقابل اندیشه‌ها تکیه ندارد، بلکه از برخورد شخصیت‌ها با یکدیگر تنش می‌سازد. اندرسن، مکندریک، چتوین و پاول هالر هرکدام زاویه‌ای متفاوت نسبت به اخلاق، سیاست و عمل دارند و همین تفاوت‌ها به متن ضرباهنگ می‌دهد. عنوان اثر نیز معنای مهمی دارد؛ خطایی عمدی برای جلوگیری از پیشرَوی حریف. این تعبیر در متن به پرسشی اخلاقی تبدیل می‌شود؛ این‌که آیا در موقعیتی ناعادلانه، تخطی از قواعد همیشه نادرست است یا گاهی خودداری از عمل، خطای بزرگ‌تری به‌ حساب می‌آید. فضای نمایشنامه میان طنز، اضطراب، گفت‌وگوهای فلسفی و تهدید پنهان در رفت‌وآمد است و همین جابه‌جایی حال‌وهوای آن را متمایز می‌کند.

کتاب خطای حرفه ای علاوه‌ بر موقعیت سیاسی، به شکاف میان زبان و واقعیت هم اشاره کرده است. شخصیت‌ها مدام حرف می‌زنند، استدلال می‌آورند و از مفاهیم دقیق استفاده می‌کنند، اما بیرون از این گفت‌وگوها جهانی وجود دارد که با بازداشت، شنود، بازرسی و ترس اداره می‌شود. نمایشنامه از این تضاد استفاده می‌کند تا نشان دهد اندیشه وقتی در برابر فشار واقعی قرار می‌گیرد، چه اندازه آسیب‌پذیر یا تعیین‌کننده است. در مجموع، این متن هم بر کشمکش فکری تکیه دارد و هم بر تعلیق نمایشی.

خلاصه داستان خطای حرفه ای

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

خطای حرفه ای با سفر اندرسن، استاد فلسفه‌ی اخلاق، به پراگ آغاز می‌شود؛ سفری که قرار است به‌بهانه‌ی حضور در یک کنفرانس علمی انجام شود. او در مسیر و پس از ورود، با چند چهره‌ی دانشگاهی و سیاسی روبه‌رو می‌شود و کم‌کم درمی‌یابد که فضای شهر زیر سایه‌ی کنترل و ترس قرار دارد. دیدار او با پاول هالر، شاگرد قدیمی‌اش، مسیر ماجرا را تغییر می‌دهد. هالر که زندگی‌اش زیر فشار حکومت از مسیر عادی خارج شده، از اندرسن درخواستی می‌کند که فقط یک لطف شخصی نیست، بلکه آزمونی برای باورهای اخلاقی اوست. از این‌جا نمایشنامه به تقابل میان اصول نظری و تصمیم‌گیری در موقعیت واقعی می‌رسد.

چرا باید کتاب خطای حرفه ای را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب خطای حرفه ای را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این نمایشنامه اخلاق را نه در سطح تعریف، بلکه در دل یک موقعیت پرخطر بررسی می‌کند.
• این متن نسبت میان مسئولیت فردی و فشار سیاسی را به‌شکل ملموس پیش می‌کشد.
• گفت‌وگوهای کتاب نشان می‌دهند مفاهیم فلسفی چگونه در زندگی روزمره به مسئله‌ای فوری تبدیل می‌شوند.
• فضای پراگِ زیر نظارت، به اثر تنش نمایشی مداومی داده است.
• شخصیت‌ها هرکدام نماینده‌ی یک واکنش متفاوت در برابر قدرت، ترس و مصلحت‌اند.
• عنوان اثر ایده‌ی اصلی نمایشنامه را به پرسشی دقیق درباره‌ی خطا، مداخله و سکوت تبدیل می‌کند.

خواندن کتاب خطای حرفه ای را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب خطای حرفه ای به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایشنامه‌هایی که بر گفت‌وگوهای فکری و کشمکش اخلاقی استوارند.
• خوانندگانی که به داستان‌های سیاسی با فضای کنترل، بازداشت و مراقبت علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت میان اخلاق فردی و قدرت دولتی را در قالب یک موقعیت نمایشی دنبال کنند.
• مخاطبانی که از شخصیت‌های دانشگاهی و بحث‌های فلسفی در متن‌های نمایشی استقبال می‌کنند.
• علاقه‌مندان به آثاری که طنز، اضطراب و جدال فکری را کنار هم قرار می‌دهند.

درباره تام استاپارد

تام استاپارد در ۳ جولای ۱۹۳۷ به دنیا آمد. او نمایشنامه‌نویس و فیلم‌نامه‌نویسی انگلیسی و اهل چک است. در ۱۷سالگی مدرسه را ترک کرد و هیچ‌وقت در دانشگاه تحصیل نکرد. به‌عنوان گزارشگر برای روزنامه‌ی Western Daily Press مشغول به کار شد؛ سپس به روزنامه‌ی Bristol Evening World پیوست و به‌عنوان طنزنویس و منتقد آثار نمایشی فعالیت کرد. او در همین زمان پا به دنیای تئاتر گذاشت و آثار متعددی را برای تلویزیون، رادیو، سینما و تئاتر نوشت. از نمایشنامه‌های او می‌توان به لئوپولداشتات، هملت داگ، مکبث کاهوت، راک اند رول، روزنکرانتز و گیلدنسترن مرده اند، بعد از مگریت، خطای حرفه‌ ای و هنرمند از پله‌ ها پایین می‌ آید اشاره کرد.