کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم)

کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) نوشته اسد حیدر و ترجمه حمزه علی شیخ تبار است که انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. این جلد از مجموعه، به‌جای تمرکز صرف بر شرح احوال، به ریشه‌های اختلافات مذهبی، نقش تعصب در شکل‌گیری نزاع‌های فقهی و کلامی و تأثیر قدرت سیاسی بر مسیر اندیشه در جهان اسلام می‌پردازد. مقدمه‌ی کتاب نیز نشان می‌دهد که بحث اصلی، فقط اختلاف نظر نیست، بلکه تبدیل‌شدن اختلاف به دشمنی و جمود فکری است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) اثر اسد حیدر

کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) نوشته اسد حیدر، در ادامه‌ی یک مجموعه‌ی چندجلدی، بخشی از بحث خود را به زمینه‌های تاریخی و فکری اختلاف میان جریان‌های مذهبی در جهان اسلام اختصاص داده است. متن از همان آغاز روشن می‌کند که مسئله‌ی اصلی، صرف تفاوت دیدگاه‌های فقهی نیست، بلکه فرایندی است که در آن تعصب مذهبی، رقابت بر سر مرجعیت دینی و دخالت حکومت‌ها، اختلاف را از سطح گفت‌وگو بیرون می‌برد و به ستیز اجتماعی تبدیل می‌کند.

اسد حیدر در این مسیر، از نمونه‌های تاریخی فراوان استفاده کرده است تا نشان دهد که چگونه برخی مذاهب و پیروانشان در دوره‌هایی خاص، رأی پیشوایان خود را بر فهم مستقیم آیات و روایات مقدم می‌داشتند و چگونه این وضعیت به تکفیر و درگیری انجامیده است. کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) فقط به گزارش اختلاف‌ها بسنده نمی‌کند و به سازوکارهای پنهان پشت آن‌ها هم می‌پردازد. بخش مهمی از مطالب به پیوند میان قدرت سیاسی و مذهب‌گرایی اختصاص دارد؛ از انحصار منصب قضاوت در مذاهب مشخص گرفته تا حمایت حاکمان از گروه‌هایی که می‌توانستند اختلاف را به ابزار کنترل جامعه تبدیل کنند.

در ادامه، در کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) موضوع جمود فکری، محدودشدن آزادی بحث، فشار بر متکلمان و فلاسفه و برخورد با چهره‌هایی که از چارچوب‌های رایج فاصله می‌گرفتند، مطرح می‌شود. اسد حیدر با آوردن نمونه‌هایی از طبری، سهروردی، ابن رشد و نیز اشاره به منازعات مربوط به خلق قرآن، فضایی را ترسیم می‌کند که در آن علم، سیاست و تعصب به‌شدت درهم‌تنیده‌اند. در این میان، جایگاه امام صادق (ع) و مکتب اهل‌بیت به‌عنوان نقطه‌ای مهم در دفاع از اندیشه، اجتهاد و پرهیز از پیروی کورکورانه در پس‌زمینه‌ی بحث حضور دارد.

خلاصه کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم)

کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) بر این ایده متمرکز است که اختلاف مذهبی وقتی از مرز بحث علمی عبور کند، به ابزاری برای حذف، تحقیر و سلطه تبدیل می‌شود. اسد حیدر ابتدا نمونه‌هایی از تعصب فقهی و کلامی را کنار هم می‌گذارد و نشان می‌دهد چگونه برخی پیروان مذاهب، مخالفت با رأی پیشوایان خود را هم‌سنگ خروج از شریعت می‌دیدند.

سپس نقش حکومت‌ها در تقویت این فضا بررسی می‌شود؛ از جهت‌دهی به منصب‌های دینی تا پشتیبانی از جریان‌هایی که اختلاف را زنده نگه می‌داشتند. بخش‌های بعدی به جمود فکری، فشار بر متکلمان و فلاسفه، محدودشدن اجتهاد و ماجرای خلق قرآن می‌رسد. در مجموع، این کتاب تصویری از جامعه‌ای است که در آن حقیقت‌جویی زیر سایه‌ی تعصب و مصلحت سیاسی قرار می‌گیرد.

چرا باید کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ریشه‌های تاریخی تعصب مذهبی و پیامدهای اجتماعی آن را با نمونه‌های متعدد نشان می‌دهد.
• خواننده می‌تواند نسبت میان قدرت سیاسی، مرجعیت دینی و شکل‌گیری نزاع‌های فکری را دقیق‌تر ببیند.
• این اثر به فهم بهتر موضوعاتی مانند جمود فکری، محدودشدن اجتهاد و برخورد با متکلمان و فلاسفه کمک می‌کند.
• این کتاب برای شناخت زمینه‌های بحث‌هایی مانند خلق قرآن و اختلاف‌های فقهی و کلامی، مواد تاریخی قابل‌توجهی فراهم می‌کند.
• مطالعه‌ی آن نشان می‌دهد که چگونه فاصله‌گرفتن از گفت‌وگو و حقیقت‌جویی، اختلاف نظر را به دشمنی تبدیل می‌کند.

خواندن کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب امام صادق (ع) و مذاهب اهل سنت (جلد هفتم) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی ریشه‌های تاریخی اختلافات مذهبی در جهان اسلام بیشتر بدانند.
• علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه اسلامی که موضوعاتی مانند اجتهاد، کلام و منازعات فقهی را دنبال می‌کنند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که به نسبت میان سیاست، مذهب و تولید دانش دینی توجه دارند.
• کسانی که می‌خواهند جایگاه تعصب و جمود فکری را در شکل‌گیری بحران‌های اجتماعی بررسی کنند.
• مخاطبانی که به آثار مرتبط با امام صادق (ع) و مکتب اهل‌بیت علاقه دارند.