کتاب نیچه و فلسفه

کتاب نیچه و فلسفه (Nietzsche and Philosophy)، نوشته ژیل دلوز و ترجمه عادل مشایخی، خوانشی فشرده و تحلیلی از اندیشه‌ی نیچه است و نشر نی در سال ۱۳۹۰ آن را منتشر کرده است. دلوز در این کتاب به سراغ مفاهیمی می‌رود که در فهم فلسفه‌ی نیچه اهمیت اساسی دارند و نشان می‌دهد که چگونه این مفاهیم در کنار یکدیگر تصویری متفاوت از اندیشیدن، ارزش، نقد و حقیقت می‌سازند. نیرو، خواستِ توان، بازگشتِ جاودان، کینه‌توزی و آری‌گویی از مهم‌ترین موضوعات کتاب‌ هستند. دلوز همچنین برخی برداشت‌های رایج و نادرست از فلسفه‌ی نیچه را نقد می‌کند و منطق درونی اندیشه‌ی او را روشن می‌سازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نیچه و فلسفه اثر ژیل دلوز

کتاب نیچه و فلسفه، به قلم ژیل دلوز، به‌جای ارائه‌ی شرحی مقدماتی از آرای نیچه، می‌کوشد تا ساختار و منطق درونی فلسفه‌ی او را بازسازی کند. دلوز با این پرسش آغاز می‌کند که اندیشیدن در فلسفه‌ی نیچه چگونه رخ می‌دهد و چه نسبتی با نیرو، ارزش و ارزیابی دارد. مفاهیمی مانند نیروهای کنش‌گر و واکنش‌گر، سنخ‌شناسی، کینه‌توزی و وجدان معذب در مرکز بحث قرار می‌گیرند. در نگاه دلوز، نیچه اندیشه را از جست‌وجوی حقیقتی ثابت و مستقل از زندگی جدا می‌کند و آن را به فرایندی برای تأویل و ارزیابی نیروها و ارزش‌ها تبدیل می‌کند.

این کتاب پنج فصل دارد. دلوز در ادامه به سراغ مفاهیمی مانند خواستِ توان، بازگشتِ جاودان، فراانسان و امر تراژیک می‌رود؛ مفاهیمی که در خوانش‌های سطحی از نیچه اغلب معنای دیگری پیدا کرده‌اند. او خواستِ توان را صرفاً میل به سلطه نمی‌داند و آن را به تفاوت و نسبت میان نیروها مرتبط می‌کند. بازگشتِ جاودان نیز در تفسیر او تکرار بی‌پایان رویدادهای یکسان نیست، بلکه با گزینش و آری‌گویی به زندگی ارتباط دارد.

ژیل دلوز در بخش‌های مربوط به امر تراژیک، تقابل نیچه با دیالکتیک، مسیحیت و اخلاق واکنشی را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چرا تأیید زندگی در فلسفه‌ی او اهمیت دارد. از این منظر، نیچه برای دلوز فیلسوفی است که می‌کوشد اندیشه را از سنگینی ارزش‌های نفی‌کننده‌ی زندگی رها کند و امکان تازه‌ای برای آفرینش ارزش‌ها به وجود آورد.

خلاصه کتاب نیچه و فلسفه

کتاب نیچه و فلسفه از چند مفهوم کلیدی برای بازخوانی فلسفه‌ی نیچه استفاده می‌کند. ژیل دلوز ابتدا پدیده‌ها را از خلال نسبت میان نیروها بررسی می‌کند و میان نیروهای کنش‌گر و واکنش‌گر تمایز می‌گذارد. سپس کینه‌توزی، وجدان معذب و هیچ‌انگاری را در ارتباط با غلبه‌ی نیروهای واکنش‌گر توضیح می‌دهد.

در ادامه، خواستِ توان به‌عنوان عنصری تعیین‌کننده در نسبت میان نیروها بررسی می‌شود و دلوز برداشت از آن را به‌عنوان میل ساده به قدرت یا سلطه نقد می‌کند. بازگشتِ جاودان نیز در این خوانش معنایی متفاوت از تکرار صرف پیدا می‌کند و با گزینش، دگرگونی و آری‌گویی پیوند می‌یابد. بخش دیگری از کتاب به امر تراژیک و نقد دیالکتیک اختصاص دارد. دلوز از این مباحث به تصویری از فلسفه‌ی نیچه می‌رسد که در آن اندیشه و زندگی در تقابل با یکدیگر نیستند و اندیشیدن می‌تواند به تأیید زندگی و آفرینش ارزش‌های تازه منجر شود.

چرا باید کتاب نیچه و فلسفه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نیچه و فلسفه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفاهیم اصلی فلسفه‌ی نیچه را در ارتباط با یکدیگر بررسی می‌کند و تصویری منسجم از دستگاه فکری او ارائه می‌دهد.
• خواننده با تفسیر دلوز از نیرو، خواستِ توان، بازگشتِ جاودان و هیچ‌انگاری آشنا می‌شود.
• این کتاب به فهم تفاوت میان خواستِ توان و برداشت ساده‌انگارانه از آن به‌عنوان میل به سلطه کمک می‌کند.
• دلوز در این اثر نسبت نیچه با اخلاق، مسیحیت، دیالکتیک و امر تراژیک را بررسی می‌کند.
• این کتاب نشان می‌دهد که نقد ارزش‌های موجود در فلسفه‌ی نیچه با امکان آفرینش ارزش‌های تازه ارتباط دارد.
• این اثر برای درک بهتر نقش تأویل، ارزیابی و تأیید زندگی در فلسفه‌ی نیچه مفید است.

خواندن کتاب نیچه و فلسفه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نیچه و فلسفه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی نیچه که به‌دنبال تفسیری مفهومی و عمیق‌تر از اندیشه‌ی او هستند.
• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که درباره‌ی نسبت نیچه با اخلاق، دیالکتیک و هیچ‌انگاری مطالعه می‌کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند مفاهیمی مانند خواستِ توان و بازگشتِ جاودان را فراتر از برداشت‌های رایج بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به آثار ژیل دلوز و شیوه‌ی خوانش او از فیلسوفان.
• مخاطبانی که به بحث‌های فلسفی درباره‌ی نیرو، ارزش، تأویل و آفرینش علاقه دارند.

درباره ژیل دلوز

ژیل دلوز، فیلسوف فرانسوی، در ۱۸ ژانویه‌ی ۱۹۲۵ به دنیا آمد و در ۴ نوامبر ۱۹۹۵ درگذشت. او پیش از آغاز جنگ جهانی دوم وارد مدرسه‌ی دولتی شد و در زمان حمله‌ی آلمان به فرانسه برای تعطیلات در نورماندی به سر می‌برد. دلوز از سال ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۸ در دانشگاه سوربن فلسفه خواند و در سال ۱۹۵۶ با دنیز پل گرانژوان ازدواج کرد.

دلوز در سال ۱۹۵۷ تدریس تاریخ فلسفه را در سوربن آغاز کرد و از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۴ با مرکز ملی پژوهش علمی فرانسه همکاری داشت. او در طول فعالیت دانشگاهی خود به تدریس و برگزاری نشست‌هایی درباره‌ی فیلسوفانی مانند کانت، لایب‌نیتس، اسپینوزا و برگسون پرداخت و موضوعاتی مانند سینما و موسیقی را نیز بررسی کرد. دلوز حدود ۱۰ سال به‌عنوان استادیار در دانشگاه تدریس کرد و در همین دوره دوستی و همکاری فکری پایداری میان او و میشل فوکو شکل گرفت.

دلوز از چهره‌های برجسته‌ی فلسفه‌ی قاره‌ای در قرن بیستم به‌ شمار می‌رود و آثارش تأثیر قابل‌توجهی بر نظریه‌ی اجتماعی، مطالعات فرهنگی و فلسفه‌ی معاصر گذاشته‌ است. کتاب تفاوت و تکرار از مهم‌ترین آثار اوست و بسیاری از پژوهشگران آن را یکی از آثار برجسته‌ی فلسفه‌ی معاصر می‌دانند.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

ژیل دلوز در سال ۱۹۹۴ جایزه‌ی بزرگ فلسفه‌ی آکادمی فرانسه را برای مجموعه‌ی آثارش دریافت کرد. این جایزه یکی از مهم‌ترین افتخارات رسمی او در دوران فعالیت فکری‌اش بود.

بخشی از کتاب نیچه و فلسفه

«کلّی‌ترین طرحِ نیچه عبارت است از واردکردنِ مفهوم‌های معنا و ارزش به فلسفه. بدیهی است که بخشِ عظیمی از فلسفهٔ مدرن از نیچه بهره برده است و همچنان بهره می‌برد. اما شاید نه به‌طریقی که او آرزو کرده بود. نیچه هیچ‌گاه پنهان نکرد که فلسفهٔ معنا و ارزش باید گونه‌ای نقد باشد. یکی از محرک‌های اصلی آثار نیچه این است که کانت نقد حقیقی را پیش نبُرد، زیرا او نتوانست مسئلهٔ نقد را در سطح ارزش‌ها مطرح کند. حال، گاهی در فلسفهٔ مدرن، نظریهٔ ارزش‌ها همسان‌گری و فرمان‌برداری جدیدی را به‌وجود آورده است. حتا پدیده‌شناسی نیز با استفاده از دم‌ودستگاه‌اش، در گماردنِ الهام نیچه‌ای (که اغلب در پدیدارشناسی حضور دارد) به خدمتِ همسان‌گری مدرن، شرکت جسته است. اما آن‌گاه که پای نیچه در میان است باید برعکس، از این واقعیت آغاز کنیم: فلسفهٔ ارزش‌ها چنان‌که نیچه بنیان می‌نهد و به‌تصور می‌آوَرَد، تحققِ راستین نقد است، یگانه شیوهٔ تحقق‌بخشیدن به نقدِ فراگیر، یعنی فلسفه‌ورزی با "ضربه‌های چکش". درواقع، انگارهٔ ارزش مستلزمِ یک واژگون‌سازی انتقادی است. از یک‌سو، ارزش‌ها به‌منزلهٔ اصول [یا مبانی] داده یا پدیدار می‌شوند: هر ارزیابی مستلزمِ ارزش‌هایی است که بر مبنای آن‌ها پدیده‌ها را می‌سنجد. اما از سوی دیگر و با عمقی بیش‌تر، ارزش‌ها هستند که مستلزمِ ارزیابی‌ها یا "دیدگاه‌های سنجش" اند، ارزیابی‌ها یا دیدگاه‌های سنجشی که ارزش‌ها ارزشِ خود را از آن‌ها کسب می‌کنند. مسئلهٔ انتقادی ارزشِ ارزش‌هاست، ارزیابی‌ای که ارزشِ ارزش‌ها از آن نشئت می‌گیرد؛ بنابراین، مسئلهٔ انتقادی مسئلهٔ آفرینشِ ارزش‌هاست.»