کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نوشته محمدجواد ظریف و ساسان کریمی است و انتشارات دانشگاه تهران در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این کتاب به‌جای تمرکز صرف بر رخدادها و تنش‌های سیاست خارجی، به‌سراغ لایه‌ای عمیق‌تر می‌رود: اینکه خطاهای شناختی، برداشت‌های نایکسان از مفاهیم و تصویرهای نادقیق از محیط بین‌المللی چگونه بر تصمیم‌سازی اثر می‌گذارند. نویسندگان باتکیه‌بر بحث‌های نظری، نمونه‌های تاریخی و گفت‌وگو با چهره‌های سیاسی و دانشگاهی، مسئله را از زاویه‌ای تحلیلی بررسی کرده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، نوشته‌ی محمدجواد ظریف و ساسان کریمی، مسئله‌ی سیاست خارجی را از سطح رخدادها به سطح ادراک، معنا و فرایند تصمیم‌سازی می‌برد. موضوع اصلی اثر این است که دشواری‌های سیاست خارجی تنها حاصل تعارض منافع یا فشار بیرونی نیست، بلکه از نوع فهم کنشگران از محیط، واژه‌ها، نظم جهانی و رفتار طرف مقابل شکل می‌گیرد. نویسندگان از همان آغاز، پرسش را به‌سمت خاستگاه چالش‌ها می‌برند و نشان می‌دهند که خطا می‌تواند در سطح کارگزاری، تصمیم‌سازی، تصمیم‌گیری یا لایه‌های شناختی ریشه داشته باشد.

کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در پنج فصل‌، هم به مبانی نظری و روش‌شناسانه پرداخته است هم به نمونه‌های عینی. در بخش نظری، بحث‌هایی درباره‌ی شناخت، برساختگی، ادراک نادرست، سطح تحلیل فردی و نقش باورها در دریافت داده‌های سیاسی مطرح می‌شود. سپس کتاب به‌سراغ مصادیقی مانند برداشت‌های متفاوت از مفاهیمی چون اتحاد، ائتلاف، امنیت، امنیتی‌سازی و نظم جهانی می‌رود و نشان می‌دهد که یک واژه‌ی مشترک لزوماً به معنای فهم مشترک نیست. این نکته در فضای روابط بین‌الملل که زبان و زمینه‌ی فرهنگی در آن نقشی تعیین‌کننده دارند، به مسئله‌ای جدی تبدیل می‌شود.

محمدجواد ظریف و ساسان کریمی فقط به تحلیل مفهومی بسنده نمی‌کنند و از گفت‌وگو با سیاستمداران، دیپلمات‌ها و استادان این حوزه هم بهره می‌گیرند. این گفت‌وگوها به اثر حالتی چندصدایی می‌دهد و خواننده را با روایت‌ها و تفسیرهای متفاوت روبه‌رو می‌کند. در کنار این‌ها، کتاب تصویری از دوره‌ی پس از فروپاشی شوروی، تصورهای گوناگون از نظم بین‌المللی و نسبت ایران با این دگرگونی‌ها نیز ارائه می‌دهد. فضای اثر بیشتر تحلیلی و مسئله‌محور است و تمرکزش بر این است که چگونه سوءبرداشت، پیش‌فرض ذهنی، فشار نهادی و حتی تعریف نادقیق مفاهیم می‌تواند بر سرنوشت سیاست خارجی اثر بگذارد.

خلاصه کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران استدلال می‌کند که برای فهم دشواری‌های سیاست خارجی، تنها نباید به رخدادها و تصمیم‌های نهایی نگاه کرد، بلکه باید دید این تصمیم‌ها بر چه نوع شناختی استوار بوده‌اند. محمدجواد ظریف و ساسان کریمی توضیح می‌دهند که برداشت از نظم جهانی، فهم متفاوت از مفاهیم سیاسی و حقوقی، سوگیری‌های ذهنی، سازوکارهای نهادی و حتی شیوه‌ی دریافت اطلاعات همگی می‌توانند به خطا در تحلیل و عمل منجر شوند. 

کتاب با طرح مباحث نظری، بررسی نمونه‌های مشخص و استفاده از گفت‌وگوهای تخصصی، تلاش می‌کند تا نشان دهد چالش سیاست خارجی گاه پیش از آنکه در میدان دیپلماسی دیده شود، در ذهن و زبان تصمیم‌سازان شکل گرفته است.

چرا باید کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب سیاست خارجی را از زاویه‌ی خطاهای شناختی و ادراکی بررسی می‌کند، نه فقط از زاویه‌ی رخدادها و مواضع رسمی.
• خواننده با نقش باورها، پیش‌فرض‌ها و برداشت‌های نایکسان از مفاهیم سیاسی در فرایند تصمیم‌سازی آشنا می‌شود.
• کتاب نشان می‌دهد مفاهیمی مانند امنیت، ائتلاف، اتحاد و نظم جهانی چگونه می‌توانند محل اختلاف در فهم و عمل باشند.
• بخش‌های روش‌شناسانه‌ی اثر برای کسانی که به تحلیل متون سیاسی و پژوهش در روابط بین‌الملل علاقه دارند، نکات قابل‌استفاده‌ای دارد.
• گفت‌وگوهای پایانی کتاب امکان مقایسه‌ی دیدگاه‌های مختلف درباره‌ی چالش شناختی در سیاست خارجی ایران را فراهم می‌کند.
• این اثر کمک می‌کند تا رابطه‌ی میان نهادهای تولید فکر، فضای تصمیم‌گیری و شکل‌گیری برداشت‌های سیاسی دقیق‌تر دیده شود.

خواندن کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب چالش شناخت و ادراک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی و روابط بین‌الملل که می‌خواهند مسئله‌ی سیاست خارجی ایران را در سطحی عمیق‌تر بررسی کنند.
• خوانندگانی که به نقش ادراک، سوءبرداشت و پیش‌فرض‌های ذهنی در تصمیم‌های سیاسی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی مفاهیمی مانند امنیتی‌سازی، نظم جهانی و اختلاف در فهم واژگان سیاسی بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که پیگیر بحث‌های مربوط به روابط ایران و ایالات متحده و زمینه‌های تحلیلی این تنش هستند.
• علاقه‌مندان به گفت‌وگوهای تخصصی با دیپلمات‌ها، استادان و تحلیلگران حوزه‌ی سیاست خارجی.

درباره محمدجواد ظریف

محمدجواد ظریف خوانساری (زاده‌ی ۱۷ دی ۱۳۳۸) سیاستمدار، دیپلمات و استاد دانشگاه ایرانی است که در دولت‌های مختلف مسئولیت‌های مهمی در حوزه‌ی سیاست خارجی بر عهده داشته است. او از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰ وزیر امور خارجه‌ی ایران بود و پیش از آن نیز به‌عنوان سفیر و نماینده‌ی دائم ایران در سازمان ملل متحد و معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه فعالیت می‌کرد. ظریف در سال ۱۴۰۳ نیز مدتی معاون راهبردی رئیس‌جمهور، مشاور رئیس‌جمهور و رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک بود.

ظریف دانش‌آموخته‌ی روابط بین‌الملل و حقوق در دانشگاه ایالتی سان‌فرانسیسکو و دانشگاه دنور است و از سال ۱۳۵۷ فعالیت دیپلماتیک خود را آغاز کرده است. او سرپرستی تیم مذاکره‌کننده‌ی هسته‌ای ایران را در مذاکرات منتهی به توافق برجام بر عهده داشت و این توافق مهم‌ترین رویداد دوران وزارت او به‌ شمار می‌رود. وی همچنین دانشیار دانشکده‌ی مطالعات جهان دانشگاه تهران و عضو شورای عالی جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران است.

ظریف در سال ۲۰۱۹ از سوی وزارت خزانه‌داری ایالات متحده و در سال ۲۰۲۲ از سوی دولت کانادا تحریم شد. همچنین انتشار فایل صوتی گفت‌وگوی او درباره‌ی سیاست خارجی در سال ۱۴۰۰ بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها و فضای سیاسی ایران داشت.

درباره ساسان کریمی

ساسان کریمی پژوهشگر، مدرس دانشگاه و متخصص حوزه‌ی روابط بین‌الملل، سیاست خارجی و مطالعات جهان است. او عضو هیئت‌علمی دانشکده‌ی مطالعات جهان دانشگاه تهران، معاون امور جهانی مؤسسه‌ی پایاب و عضو هیئت‌مدیره‌ی انجمن ایرانی مطالعات جهان است. همچنین به‌عنوان مشاور در حوزه‌ی سیاست خارجی و سیاست‌گذاری و داور علمی بنیاد ملی علم ایران فعالیت می‌کند.

کریمی دارای مدرک کارشناسی فیزیک از دانشگاه شهید بهشتی، کارشناسی ارشد فلسفه‌ی علم از دانشگاه صنعتی شریف و دکتری فلسفه و پسادکتری مطالعات جهان از دانشگاه تهران است. حوزه‌های پژوهشی او بر روابط بین‌الملل، سیاست خارجی، فلسفه‌ی سیاسی و مطالعات جهان متمرکز است و علاوه‌بر تدریس، در زمینه‌ی پژوهش و راهنمایی پایان‌نامه‌های دانشگاهی نیز فعالیت دارد.