کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی

کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی (The Neuroscience of Mindfulness Meditation) نوشته یی ـ یوان تانگ و ترجمه عبدالعظیم شهرویی، مهران شهرویی و اسماء مرادپور است و انتشارات ارجمند آن را منتشر کرده است. این کتاب به‌جای پرداختن به ذهن‌آگاهی به‌عنوان یک مفهوم کلی، به‌سراغ این پرسش رفته است که هنگام مراقبه دقیقاً چه اتفاقی در مغز و بدن رخ می‌دهد و این فرایند چگونه می‌تواند توجه، هیجان، خودآگاهی و حتی رفتار را تغییر دهد. تمرکز اثر بر پیوند میان تجربه‌ی ذهنی و سازوکارهای عصبی‌ـ‌بدنی است؛ از همین جا هم جذابیت اصلی آن شکل می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی اثر یی ـ یوان تانگ

کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی نوشته‌ی یی ـ یوان تانگ به بررسی یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات حوزه‌ی ذهن و بدن می‌پردازد؛ اینکه مراقبه‌ی ذهن‌آگاهی فقط یک تجربه‌ی درونی نیست و می‌توان رد آن را در شبکه‌های مغزی، دستگاه عصبی خودکار و الگوهای رفتاری هم دنبال کرد. نویسنده میان ذهن‌آگاهی، ذهن‌آکندگی و ذهن‌ناآگاهی تمایز می‌گذارد و نشان می‌دهد که این حوزه فقط به آرام‌سازی محدود نمی‌شود. بحث اصلی بر این پایه پیش می‌رود که توجه، تنظیم هیجان و خودآگاهی سه مؤلفه‌ی محوری در مراقبه هستند و هرکدام با نواحی و فرایندهای مشخصی در مغز و بدن پیوند دارند.

این کتاب هم به سازوکارهای مغزی می‌پردازد و هم به سازوکارهای فیزیولوژیکی. در بخش‌های مربوط به مغز از نواحی‌ای مانند قشر کمربندی قدامی، قشر پیش‌پیشانی، اینسولا، جسم مخطط و شبکه‌ی حالت پیش‌فرض سخن گفته می‌شود و نقش آن‌ها در کنترل توجه، تنظیم هیجان و تغییر خودآگاهی توضیح داده می‌شود. در بخش‌های بعدی کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی نویسنده به‌سراغ بدن می‌رود و از ضربان قلب، تنفس، رسانایی پوست و تعامل دستگاه عصبی مرکزی و دستگاه عصبی خودکار حرف می‌زند تا نشان دهد مراقبه فقط در سطح فکر باقی نمی‌ماند.

کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی به تفاوت‌های فردی، نسبت میان صفت و حالت در ذهن‌آگاهی، چالش‌های روش‌شناختی پژوهش‌ها و مسئله‌ی تغییر رفتار می‌پردازد. در نتیجه این اثر فقط مجموعه‌ای از تعریف‌ها نیست؛ بلکه تلاشی است برای ترسیم نقشه‌ای از اینکه تمرین ذهن‌آگاهی چگونه می‌تواند از سطح تجربه‌ی لحظه‌ای به سطح تغییر در کارکردهای ذهنی و بدنی برسد. عنوان فرعی این کتاب عبارت است از: چگونه ذهن و بدن با هم کار می‌کنند تا رفتار ما را تغییر دهند.

خلاصه کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی

مراقبه‌ی ذهن‌آگاهی از راه تعامل مغز و بدن بر رفتار اثر می‌گذارد. نویسنده ابتدا مفهوم ذهن‌آگاهی را از حالت‌هایی مانند ذهن‌آکندگی و ذهن‌ناآگاهی جدا می‌کند و سپس نشان می‌دهد که این تمرین بر سه محور اصلی استوار است؛ کنترل توجه، تنظیم هیجان و خودآگاهی. کتاب حاضر نقش نواحی مختلف مغز و نیز شاخص‌های بدنی مانند ضربان قلب، تنفس و فعالیت دستگاه عصبی خودکار را بررسی می‌کند؛ همچنین به تفاوت‌های فردی در پاسخ به تمرین، محدودیت‌های پژوهش‌های موجود و امکان اثرگذاری ذهن‌آگاهی بر عادت‌ها و تغییر رفتار می‌پردازد.

چرا باید کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان تجربه‌ی مراقبه و سازوکارهای مغزی‌ـ‌بدنی را توضیح می‌دهد.
• کتاب نشان می‌دهد توجه، هیجان و خودآگاهی در تمرین ذهن‌آگاهی چگونه به هم وصل می‌شوند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با نواحی مهم مغز و نقش آن‌ها در خودکنترلی آشنا می‌شود.
• این کتاب فقط به مغز محدود نمی‌ماند و نقش تنفس، ضربان قلب و دستگاه عصبی خودکار را هم بررسی می‌کند.
• این کتاب برای فهم دقیق‌تر نسبت میان ذهن‌آگاهی، استرس و تغییر رفتار منبعی مفید است.
• این کتاب به محدودیت‌ها و چالش‌های پژوهش‌های این حوزه پرداخته است و تصویری یک‌طرفه ارائه نمی‌دهد.

خواندن کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران روان‌شناسی، علوم اعصاب و حوزه‌های مرتبط که می‌خواهند با پایه‌های عصبی ذهن‌آگاهی آشنا شوند.
• متخصصان سلامت روان که به ارتباط میان مراقبه، تنظیم هیجان و خودکنترلی علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند درباره‌ی اثر ذهن‌آگاهی بر مغز، بدن و استرس شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• کسانی که به بحث تغییر رفتار، عادت‌ها و نقش توجه در این فرایند علاقه‌مند هستند.
• خوانندگانی که ترجیح می‌دهند ذهن‌آگاهی را از زاویه‌ی پژوهش‌های آزمایشی و داده‌های عصب‌شناختی بررسی کنند.

درباره یی ـ یوان تانگ

یی ـ یوان تانگ (Yi-Yuan Tang) عصب‌شناس و روان‌شناس و استاد علوم اعصاب سلامت، علوم پیشگیری، مهندسی زیست‌پزشکی و علم داده در دانشگاه ایالتی آریزوناست و مدیریت «هم‌کارگاه علوم اعصاب سلامت» (Health Neuroscience Collaboratory) این دانشگاه را نیز بر عهده داشته است. او عضو افتخاری (Fellow) انجمن علوم روان‌شناختی (APS)، انجمن روان‌شناسی آمریکا (APA) و پژوهشگر افتخاری (Presence Fellow) مرکز مطالعات پیشرفته‌ی علوم رفتاری دانشگاه استنفورد بوده است.

این نویسنده در شمار دودرصد دانشمندان پراستناد جهان قرار داشته و بیش از ۳۶۰ مقاله‌ی علمی داوری‌شده و چندین کتاب منتشر کرده است. از جمله آثار شناخته‌شده‌ی او می‌توان به کتاب «علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی» (The Neuroscience of Mindfulness Meditation) اشاره کرد. افزون بر این برخی از مقالات او ازجمله مقاله‌ی منتشرشده در PNAS (۲۰۰۷) و مقاله‌ی Nature Reviews Neuroscience (۲۰۱۵) از آثار بسیار پراستناد او در حوزه‌ی علوم اعصاب به شمار رفته‌اند.

یی ـ یوان تانگ دارای پیشینه‌ای میان‌رشته‌ای و بین‌فرهنگی بوده و پژوهش‌هایش طیف گسترده‌ای از حوزه‌ها ازجمله علوم اعصاب شناختی، هیجانی، فرهنگی، رشدی، سلامت و عملکرد، روان‌شناسی، علوم سلامت، علم داده و علوم پیشگیری و مداخله را در بر گرفته است. او با استفاده از روش‌های پیشرفته‌ای مانند تصویربرداری چندوجهی مغز، مدل‌سازی عصبی، سنجش‌های فیزیولوژیک، تمرین‌های توجه، ذهن‌آگاهی، ورزش، نوروفیدبک، تحریک مغزی و همچنین روش‌های روان‌اجتماعی و اپی‌ژنتیکی، سازوکارهای فرایندهای ذهنی مانند خودکنترلی، تنظیم هیجان، تاب‌آوری در برابر استرس، یادگیری تقویتی و تصمیم‌گیری را مطالعه می‌کند. او نتایج این پژوهش‌ها را برای طراحی مداخلات مبتنی‌بر شواهد به‌منظور پیشگیری و کاهش مشکلات رفتاری و اختلال‌های روانی به کار می‌گیرد.

این روان‌شناس سال‌ها در سنت‌های شرقی به تمرین پرداخته و فنون و روش‌های گوناگون ذهن و بدن را از بیش از ۲۰ استاد آموخته است. یی ـ یوان تانگ بر پایه‌ی همین تجربه‌ها روش آموزش یکپارچه‌ی ذهن و بدن (Integrative Body–Mind Training یا IBMT) را بنیان گذاشت و این شیوه را به بزرگسالان و کودکان بسیاری در آسیا، اروپا و آمریکای شمالی آموزش داد. او موفق به دریافت حمایت‌های پژوهشی از نهادهایی مانند مؤسسه‌ی ملی سلامت آمریکا (NIH)، بنیاد جان تمپلتون و دفتر پژوهش نیروی دریایی آمریکا شده است.

جوایز و افتخارات نویسنده

یی ـ یوان تانگ جوایزی ازجمله NIH Cutting-Edge Basic Research Award، NIH Phased Innovation Award و Complementary and Integrative Rehabilitation Medicine Research Award را دریافت کرده است.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی منتشر شده است؟

کتاب حاضر به‌همت مترجمان و نشرهای گوناگون روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این اثر را نشان می‌دهد:

- عصب‌شناسی مراقبه ذهن‌آگاهی: چگونه ذهن و بدن رفتار ما را با همکاری یکدیگر تغییر می‌دهند؟ ترجمه‌ی سینا ایجادی، نشر موسسه آموزشی تالیفی ارشدان‏‫، ۱۴۰۱.‬

- مبانی عصب‌شناختی مراقبه ذهن آگاهی : چگونه همکاری ذهن و بدن منجر به تغییر رفتار ما می‌شود ترجمه‌ی وحید نجاتی و کورش معصوم‌زاده خلخالی، نشر رشد فرهنگ‏‫، ۱۳۹۷.‬

بخشی از کتاب علوم اعصاب مراقبه ذهن آگاهی

«درحالی‌که یادگیری آشکار و حافظه برای موفقیت در مدرسه مهم هستند، یادگیری ضمنی همچنین در عملکرد روزمره و سلامت کلی ما، مانند یادگیری زبان، سازگاری با محیط، و ایجاد عادات و ناسازگاری‌ها تأثیر مهمی دارد، زیرا این فرآیندها اغلب بدون قصد هدفمند یا آگاهی هشیار اتفاق می‌افتند. همان‌طور که قبلاً بحث شد، آموزش ذهن‌آگاهی یادگیری آشکار را ارتقا می‌دهد. آیا ذهن‌آگاهی بر یادگیری ضمنی تأثیر می‌گذارد، یادگیری ضمنی نوعی از یادگیری است که می‌تواند بدون هدف یادگیری یا آگاهی ازآنچه آموخته می‌شود، اتفاق بیفتد؟ با استفاده از یک تمرین یادگیری ضمنی (یادگیری بعدی احتمالی ضمنی یا IPS) یک مطالعه این فرضیه را که آیا ذهن‌آگاهی دیسپوزال بیشتر با کاهش یادگیری ضمنی مرتبط است، موردبررسی قرارداد. در این «تکلیف توالی یادگیری» سه‌گانه اول یک سه‌گانه با احتمال زیاد را نشان می‌دهد و سه‌گانه دوم نشان‌دهنده یک سه‌گانه با احتمال کم است. شرکت‌کنندگان، توالی رویدادها را می‌بینند و از آن‌ها خواسته می‌شود به اهداف خاصی پاسخ دهند. هدف این است که شرکت‌کنندگان توالی و ترتیب را به‌طور ضمنی بیاموزند.»