کتاب عطر توهم

کتاب عطر توهم (داستان تمدنی در بند باد) نوشته مرتضی ملازاده است و نشر سنجاق آن را منتشر کرده است.
این رمان با تکیه‌بر طنز، هجو و تمثیل، جهانی را تصویر می‌کند که در آن مرز میان حقیقت و توهّم به‌تدریج پاک می‌شود. ماجرا از یک عطر آغاز می‌شود، اما خیلی زود به رسانه، اقتصاد، فناوری، تبلیغات و شکل‌دادن به ذهن جمعی می‌رسد. در مرکز این روایت، پرسشی مهم قرار دارد: وقتی دروغ به‌شکل زیبایی، پیشرفت و انتخاب آزاد عرضه شود، چه چیزی از واقعیت باقی می‌ماند؟
نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عطر توهم

کتاب عطر توهم نوشته مرتضی ملازاده رمانی تمثیلی و انتقادی است که از دل یک ایده‌ی نامعمول، تصویری گسترده از جهان امروز می‌سازد. نقطه‌ی شروع روایت، برندی به نام لرد فلاتئون است؛ نامی که در ظاهر به صنعت عطر تعلق دارد، اما در عمل به شبکه‌ای از نفوذ فرهنگی، اقتصادی و رسانه‌ای تبدیل می‌شود. نویسنده از همین مسیر، به سازوکارهایی پرداخته است که می‌توانند زشتی را زیبا جلوه دهند، مصرف را به هویت بدل کنند و باور عمومی را جایگزین تجربه‌ی مستقیم انسان سازند. فضای اثر آگاهانه اغراق‌آمیز است، اما این اغراق برای خنداندن صرف به‌کار نرفته و بیشتر قرار است منطق پنهان پشت تبلیغات، مد، شهرت و پذیرش جمعی را آشکار کند.

کتاب عطر توهم فقط درباره‌ی یک کالای عجیب یا یک موج اجتماعی نیست. این کتاب به‌سراغ موضوعاتی مثل اقتصاد مبتنی‌بر توهّم، قدرت الگوریتم‌ها، نفوذ اینفلوئنسرها، دست‌کاری سلیقه‌ی عمومی و حتی شکل‌گیری نوعی پرستش مدرن می‌رود؛ پرستشی که در آن فناوری و کُد، جای مرجعیت‌های قدیمی را می‌گیرند. شخصیت‌هایی مثل سارا، ماریا و آبراهام هرکدام از زاویه‌ای متفاوت با این جهان روبه‌رو می‌شوند و به روایت امکان می‌دهند که هم لایه‌ی شخصی داشته باشد و هم لایه‌ی اجتماعی. در کنار آن‌ها، لرد فلاتئون بیشتر از آنکه یک شخصیت معمولی باشد، نماد دستگاهی است که با وعده، تکرار و مهندسی ادراک کار می‌کند.

کتاب عطر توهم حال‌وهوایی میان هجو تند، خیال سیاسی و هشدار فرهنگی دارد. نویسنده از ارجاع‌های تاریخی، مثال‌های ساختگی اما آشنا و موقعیت‌های گاه مضحک استفاده کرده است تا نشان دهد چگونه یک دروغ، اگر به‌اندازه‌ی کافی تکرار شود، می‌تواند به معیار تشخیص ارزش بدل شود. درعین‌حال، روایت فقط بر سلطه و فریب نمی‌ایستد و جایی برای تردید، مقاومت و بازگشت به حس اصیل انسان هم باقی می‌گذارد. همین ترکیب باعث شده این کتاب هم‌زمان هم سرگرم‌کننده باشد و هم ذهن را درگیر پرسش‌هایی کند که بعد از پایان چند صفحه، رها نمی‌شوند.

خلاصه داستان عطر توهم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
سارا با ورود به فروشگاهی که فقط عطرهای لرد فلاتئون را عرضه می‌کند، با پدیده‌ای روبه‌رو می‌شود که از یک برند عادی فراتر رفته است. کنجکاوی او را به کتابی کمیاب می‌رساند؛ کتابی که از پشت‌پرده‌ی شکل‌گیری این امپراتوری عجیب پرده برمی‌دارد. در این روایت، موجودی تمثیلی با کمک تبلیغات، هنر، علم، رسانه و فناوری، بویی ناخوشایند را به نشانه‌ی شأن، پیشرفت و حقیقت تبدیل می‌کند. هم‌زمان، ماریا و آبراهام که در صنعت تبلیغات فعال‌اند، از درون همین سازوکار با پیامدهای آن روبه‌رو می‌شوند. رمان به‌تدریج نشان می‌دهد که مسئله فقط فروش یک عطر نیست، بلکه ساختن جهانی است که در آن انسان‌ها به‌جای حقیقت، نسخه‌ی مهندسی‌شده‌ی آن را می‌پذیرند.

چرا باید کتاب عطر توهم را بخوانیم؟

دلایل خواندن عطر توهم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این رمان با یک ایده‌ی تمثیلی نامعمول، سازوکار فریب در تبلیغات، رسانه و بازار را به‌شکل ملموس نشان می‌دهد.
• خواندن این کتاب امکان می‌دهد رابطه‌ی میان سلیقه‌ی عمومی، قدرت اقتصادی و مهندسی ادراک دقیق‌تر دیده شود.
• اثر فقط به نقد مصرف‌گرایی محدود نمی‌ماند و نقش الگوریتم، اینفلوئنسر و داده در شکل‌دادن به انتخاب‌ها را هم وارد داستان می‌کند.
• شخصیت‌های سارا، ماریا و آبراهام کمک می‌کنند پیامدهای این جهان هم در سطح فردی دیده شود و هم در سطح اجتماعی.
• لحن هجوآمیز کتاب باعث می‌شود موضوعات سنگین، خشک و خطابه‌وار پیش نروند.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که به پرسش‌های مربوط به حقیقت، توهّم و اثر رسانه بر زندگی روزمره فکر می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن عطر توهم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های تمثیلی و انتقادی که به نقد جامعه‌ی مصرفی و رسانه‌ای توجه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی اثر تبلیغات و الگوریتم‌ها بر سلیقه و انتخاب جمعی بیشتر بدانند.
• کسانی که از داستان‌هایی با درون‌مایه‌ی فریب، قدرت، دست‌کاری حقیقت و مقاومت در برابر جریان غالب استقبال می‌کنند.
• مخاطبانی که به پیوند میان فناوری، اقتصاد، فرهنگ و زندگی روزمره علاقه دارند.
• خوانندگانی که از روایت‌های هجوآمیز با فضای اغراق‌شده اما معنادار لذت می‌برند.

بخشی از کتاب عطر توهم

«سارا وارد فروشگاه شد.
زنی حدوداً سی‌وچندساله، با موهای فرفریِ رها که در هوای مرطوب آن روز کمی وز کرده بودند. عینک گردی روی بینی‌اش داشت و کوله‌ای چرمی بر دوش، که با کتاب و لپ تاپ سنگین شده بود. لباس ساده‌ای پوشیده بود؛ بی‌اهمیت به مد، اما از ظرافت انتخاب رنگ‌ها و دقت در نظم وسایل شخصی‌اش می‌شد فهمید که به جزئیات اهمیت می‌دهد. نگاهش آرام، اما جست‌وجوگر بود.
فضایی که در آن پا گذاشت، چیزی فراتر از یک فروشگاه ساده بود؛ همه‌چیز باشکوه بود. دیوارها با چوب‌هایی تیره و مجلل پوشیده شده بودند و لوسترهایی کریستالی، که نورشان در فضا می‌رقصید، از سقف آویزان بودند. هیچ برند دیگری به چشم نمی‌آمد؛ تنها یک نام وجود داشت: لرد فلاتئون.
قفسه‌ها بی‌رقیب، همه از آن او بودند. انگار سارا نه وارد فروشگاه، که وارد قلمروی یک پادشاه شده بود. او با نگاهی تیزبین میان قفسه‌ها قدم می‌زد. بطری‌ها در ظاهر مشابه بودند، اما تفاوت‌های ظریفی در طراحی‌شان وجود داشت؛ انگار هرکدام، داستانی ناگفته از قدرت و عظمت در دل خود داشتند.
فروشندگان، بی‌صدا و با وقاری خاص ایستاده بودند؛ آنها بیشتر شبیه به نگهبانان رازی کهن بودند، تا فروشندگان معمولی.
سارا ذاتاً آدم کنجکاوی بود، اما این بار حس کنجکاوی‌اش رنگ دیگری داشت. او سال‌های زیادی را صرف مطالعه دربارهٔ تحولات فرهنگی و روان‌شناسی مصرف‌کنندگان کرده بود. اما اینجا، چیزی را حس می‌کرد که با هیچ‌کدام از نظریه‌هایی که خوانده بود، جور نبود.
لرد فلاتئون فقط یک برند نبود؛ بیشتر شبیه اسطوره‌ای زنده بود.»