کتاب عطر توهم

کتاب عطر توهم (داستان تمدنی در بند باد)، نوشته مرتضی ملازاده، در سال ۱۴۰۴ توسط نشر سنجاق منتشر شده است. این رمان باتکیه‌بر طنز، هجو و تمثیل، جهانی را تصویر می‌کند که در آن مرز میان حقیقت و توهم به‌تدریج محو می‌شود. ماجرا از یک عطر آغاز می‌شود، اما خیلی زود به رسانه، اقتصاد، فناوری، تبلیغات و شکل‌دادن به ذهن جمعی می‌رسد. در مرکز داستان، پرسشی مهم قرار دارد: وقتی دروغ به‌شکل زیبایی، پیشرفت و انتخاب آزاد عرضه شود، چه چیزی از واقعیت باقی می‌ماند؟ نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عطر توهم اثر مرتضی ملازاده

کتاب عطر توهم، نوشته‌ی مرتضی ملازاده، رمانی تمثیلی و انتقادی است که از طریق یک ایده‌ی نامعمول، تصویری گسترده از جهان امروز می‌سازد. نقطه‌ی شروع داستانْ برندی به نام لرد فلاتئون است؛ نامی که در ظاهر به صنعت عطر تعلق دارد، اما در عمل به شبکه‌ای از نفوذ فرهنگی، اقتصادی و رسانه‌ای تبدیل می‌شود. نویسنده از همین مسیر، به سازوکارهایی پرداخته است که می‌توانند زشتی را زیبا جلوه دهند، مصرف را به هویت بدل کنند و باور عمومی را جایگزین تجربه‌ی مستقیم انسان سازند. فضای اثر آگاهانه اغراق‌آمیز است، اما این اغراق برای خنداندن صرف به‌ کار نرفته و بیشتر قرار است منطق پنهان پشت تبلیغات، مد، شهرت و پذیرش جمعی را آشکار کند.

کتاب عطر توهم فقط درباره‌ی یک کالای عجیب یا یک موج اجتماعی نیست. این کتاب به‌سراغ موضوعاتی مثل اقتصاد مبتنی‌بر توهم، قدرت الگوریتم‌ها، نفوذ اینفلوئنسرها، دست‌کاری سلیقه‌ی عمومی و حتی شکل‌گیری نوعی پرستش مدرن می‌رود؛ پرستشی که در آن فناوری و کُد جای مرجعیت‌های قدیمی را می‌گیرند. شخصیت‌هایی مثل سارا، ماریا و آبراهام هرکدام از زاویه‌ای متفاوت با این جهان روبه‌رو می‌شوند و به داستان امکان می‌دهند که هم لایه‌ی شخصی داشته باشد هم لایه‌ی اجتماعی. در کنار آن‌ها، لرد فلاتئون بیش از آنکه یک شخصیت معمولی باشد، نماد دستگاهی است که با وعده، تکرار و مهندسیِ ادراک کار می‌کند.

رمان عطر توهم حال‌وهوایی میان هجو تند، خیال سیاسی و هشدار فرهنگی دارد. مرتضی ملازاده در ۱۲ فصل، از ارجاع‌های تاریخی، مثال‌های ساختگی اما آشنا و موقعیت‌های گاه مضحک استفاده کرده است تا نشان دهد چگونه یک دروغ، اگر به‌اندازه‌ی کافی تکرار شود، می‌تواند به معیار تشخیص ارزش بدل شود. درعین‌حال، داستان فقط بر سلطه و فریب نمی‌ایستد و جایی برای تردید، مقاومت و بازگشت به حس اصیل انسان باقی می‌گذارد. همین ترکیب باعث شده کتاب هم‌زمان هم سرگرم‌کننده باشد هم ذهن را درگیر پرسش کند.

خلاصه داستان عطر توهم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
سارا با ورود به فروشگاهی که فقط عطرهای لرد فلاتئون را عرضه می‌کند، با پدیده‌ای عجیب روبه‌رو می‌شود. کنجکاوی او را به کتابی کمیاب می‌رساند؛ کتابی که از پشت‌پرده‌ی شکل‌گیری این امپراتوری عجیب پرده برمی‌دارد. در این داستان، موجودی تمثیلی با کمک تبلیغات، هنر، علم، رسانه و فناوری، بویی ناخوشایند را به نشانه‌ی شأن، پیشرفت و حقیقت تبدیل می‌کند.

هم‌زمان، ماریا و آبراهام که در صنعت تبلیغات فعال‌اند، درون همین سازوکار با پیامدهای آن روبه‌رو می‌شوند. رمان به‌تدریج نشان می‌دهد که مسئله فقط فروش یک عطر نیست، بلکه ساختن جهانی است که در آن انسان‌ها به‌جای حقیقت، نسخه‌ی مهندسی‌شده‌ی آن را می‌پذیرند.

چرا باید کتاب عطر توهم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب عطر توهم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این رمان با یک ایده‌ی تمثیلی نامعمول، سازوکار فریب در تبلیغات، رسانه و بازار را به‌شکلی ملموس نشان می‌دهد.
• خواندن این کتاب امکان می‌دهد تا رابطه‌ی میان سلیقه‌ی عمومی، قدرت اقتصادی و مهندسی ادراک دقیق‌تر فهمیده شود.
• این اثر فقط به نقد مصرف‌گرایی محدود نمی‌ماند و نقش الگوریتم، اینفلوئنسر و داده را در شکل‌دادن به انتخاب‌ها وارد داستان می‌کند.
• شخصیت‌های سارا، ماریا و آبراهام کمک می‌کنند تا پیامدهای این جهان هم در سطح فردی دیده شود هم در سطح اجتماعی.
• لحن هجوآمیز کتاب باعث می‌شود موضوعاتْ سنگین، خشک و خطابه‌وار پیش نروند.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که به حقیقت، توهم و تأثیر رسانه بر زندگی روزمره فکر می‌کنند.

خواندن کتاب عطر توهم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب عطر توهم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های تمثیلی و انتقادی که به نقد جامعه‌ی مصرفی و رسانه‌ای توجه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی تأثیر تبلیغات و الگوریتم‌ها بر سلیقه و انتخاب جمعی بیشتر بدانند.
• کسانی که از داستان‌هایی با درون‌مایه‌ی فریب، قدرت، دست‌کاری حقیقت و مقاومت در برابر جریان غالب استقبال می‌کنند.
• مخاطبانی که به پیوند میان فناوری، اقتصاد، فرهنگ و زندگی روزمره علاقه دارند.
• خوانندگانی که از روایت‌های هجوآمیز با فضای اغراق‌شده اما معنادار لذت می‌برند.

بخشی از کتاب عطر توهم

«جهان حالا در موجی شگفت‌انگیز غرق شده بود؛ نه انقلابی سیاسی یا اقتصادی، بلکه تحولی غیرمنتظره که حول پدیده‌ای عجیب شکل گرفته بود: عطر لرد فلاتئون. رایحه‌ای که زمانی ناهنجاری بود، اکنون به نماد شأن و جایگاه اجتماعی بدل شده بود.

ماریا و آبراهام، زوج و همکار در آژانس تبلیغاتی «باد منصفانه»، در خط مقدم این انقلاب عطرآگین ایستاده بودند. ماریا، زنی زیبا با چشمانی روشن و درخشان، سرشار از شادابی و هوش بود. لبخندی ظریف همیشه گوشهٔ لبش می‌درخشید. موهای مشکی‌اش را ساده اما با دقت می‌آراست و لباس‌هایی بی‌تکلف، اما حساب‌شده به تن می‌کرد؛ انگار جزئیات زندگی برایش مهم بودند، اما نمی‌خواست آن‌ها را فریاد بزند.»