کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان

کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان (Midfulness for Students: a curriculum for grades 3-8) نوشته وندی فوکس و ترجمه اسماعیل سعدی پور و پریسا نعیمی است و انتشارات ارجمند آن را منتشر کرده است. این کتاب به آموزش ذهن‌آگاهی در فضای مدرسه می‌پردازد و نشان می‌دهد چند دقیقه تمرین روزانه چگونه می‌تواند به تمرکز، خودتنظیمی و مدیریت استرس در دانش‌آموزان کمک کند. نویسنده به‌جای بحث کلی، یک برنامه‌ی آموزشی مشخص با درس‌ها، فعالیت‌ها و متن‌های آماده برای اجرا در کلاس ارائه کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان اثر وندی فوکس

کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان (برنامه‌ای برای پایه‌های ۳ تا ۸)، نوشته‌ی وندی فوکس، بر آموزش ذهن‌آگاهی در مدرسه تمرکز دارد و آن را نه به‌عنوان یک مفهوم انتزاعی، بلکه به‌صورت برنامه‌ای قابل‌اجرا برای پایه‌های ۳ تا ۸ پیش می‌برد. نویسنده از همان ابتدا روشن می‌کند که هدف فقط آرام‌کردن دانش‌آموزان نیست؛ بلکه پرورش توجه در لحظه‌ی حال، کاهش قضاوت، افزایش شفقت نسبت به خود و دیگران و تقویت خودتنظیمی است. فضای اثر کاملاً آموزشی است و از دل تجربه‌های مدرسه، کلاس درس و نیازهای واقعی معلمان و کارکنان آموزشی شکل گرفته است.

ذهن آگاهی برای دانش آموزان در چند فصل تنظیم شده و هر فصل یکی از اجزای اصلی برنامه‌ی مایند تایم را توضیح داده است. فصل‌های کتاب از تعریف ذهن‌آگاهی و معرفی استرس و مغز شروع می‌شوند و بعد به پنج تمرین اصلی می‌رسند؛ آگاهی از تنفس، آگاهی از بدن، تمرکز بر قدردانی، مهربانی نسبت به خود و دیگران و آگاهی روان. در هر بخش فقط با توضیح نظری روبه‌رو نیستیم؛ نویسنده برای هر درس زمان پیشنهادی، گفت‌وگوهای کلاسی، فعالیت گروهی، متن تمرین و شیوه‌ی تعمیم آن به زندگی روزمره را هم آورده است. همین ویژگی باعث می‌شود کتاب بیشتر شبیه یک بسته‌ی آموزشی کامل برای کلاس باشد تا مجموعه‌ای از توصیه‌های پراکنده.

کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان در کنار معرفی تمرین‌ها به موانع اجرای آن‌ها هم پرداخته است؛ از خنده‌کردن دانش‌آموزان و مقاومت در برابر بستن چشم‌ها گرفته تا کمبود وقت در برنامه‌ی روزانه‌ی مدرسه. نویسنده همچنین نقش معلم، اهمیت تمرین شخصی، ارتباط این برنامه با یادگیری اجتماعی‌ـ‌هیجانی و اثر استرس بر رفتار و یادگیری را توضیح داده است. نتیجه کتابی است که هم به جنبه‌ی ذهنی و هیجانی موضوع توجه دارد و هم به واقعیت‌های کلاس درس؛ بنابراین تصویری روشن از این می‌دهد که ذهن‌آگاهی در مدرسه دقیقاً چگونه می‌تواند وارد برنامه‌ی روزانه شود.

خلاصه کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان

کتاب یک برنامه‌ی آموزشی برای واردکردن ذهن‌آگاهی به زندگی روزانه‌ی مدرسه است. نویسنده ابتدا توضیح می‌دهد ذهن‌آگاهی چیست و چرا نباید آن را فقط با آرام‌سازی یکی دانست؛ سپس از استرس، کارکرد بخش‌های مختلف مغز و نیاز دانش‌آموزان به خودتنظیمی حرف می‌زند. بخش اصلی کتاب به پنج تمرین اختصاص دارد؛ توجه به تنفس، اسکن بدن، قدردانی، مهربانی و آگاهی روان. هر تمرین با درس کلاسی، پرسش، فعالیت گروهی و متن هدایت‌شده همراه است. پیام اصلی این کتاب این است که دانش‌آموزان و مربیان می‌توانند با تمرین‌های کوتاه اما پیوسته، توجه، شناخت هیجان‌ها و کیفیت واکنش به موقعیت‌های دشوار را بهتر کنند.

چرا باید کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یک برنامه‌ی مشخص برای آموزش ذهن‌آگاهی در پایه‌های ۳ تا ۸ ارائه می‌دهد؛ نه صرفاً توضیحی کلی درباره‌ی این مفهوم.
• خواننده با پنج تمرین اصلی ذهن‌آگاهی آشنا می‌شود که هرکدام متن اجرا، فعالیت کلاسی و شیوه‌ی پیگیری در طول روز دارند.
• این کتاب نشان می‌دهد ذهن‌آگاهی در مدرسه چگونه به خودتنظیمی، توجه، مدیریت استرس و تعامل بهتر در کلاس پیوند می‌خورد.
• نویسنده به موانع واقعی اجرا در کلاس هم پرداخته است؛ از کمبود زمان تا مقاومت یا بی‌حوصلگی دانش‌آموزان.
• معلمان، مشاوران و کارکنان آموزشی می‌توانند از متن‌های آماده و الگوهای گفت‌وگو در این اثر برای اجرای مستقیم در کلاس استفاده کنند.
• کتاب میان مفاهیم ذهن‌آگاهی، یادگیری اجتماعی‌ـ‌هیجانی و تجربه‌ی روزمره‌ی مدرسه ارتباطی روشن برقرار می‌کند.

خواندن کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمانی که می‌خواهند برای تمرکز، آرامش و نظم هیجانی دانش‌آموزان از تمرین‌های کوتاه کلاسی استفاده کنند.
• مشاوران، روان‌شناسان و مددکاران مدرسه که با استرس، اضطراب و دشواری‌های رفتاری دانش‌آموزان سروکار دارند.
• مدیران و کارکنان آموزشی که به بهبود فضای کلاس و مدرسه از مسیر مهارت‌های اجتماعی‌ـ‌هیجانی علاقه دارند.
• دانشجویان و فعالان حوزه‌ی آموزش که می‌خواهند با نمونه‌ای مشخص از اجرای ذهن‌آگاهی در مدرسه آشنا شوند.
• والدین و مربیانی که به‌دنبال شناخت دقیق‌تر تمرین‌های ذهن‌آگاهی متناسب با سنین مدرسه هستند.

درباره وندی فوکس

وندی فوکس (Wendy Fuchs)، متخصص و دارای مدرک دکترای تخصصی، در جایگاه دانشیار در «دپارتمان آموزش و یادگیری» در دانشگاه ایلینوی جنوبی ادواردزویل (Southern Illinois University Edwardsville) مشغول به تدریس، تحقیق و فعالیت علمی بوده است. یکی از ابعاد کلیدی در سوابق و تجربیات حرفه‌ای وندی فوکس، فعالیت‌های گسترده و میدانی او در تعامل با مربیان، معلمان و کادر آموزشی مدارس بوده است؛ او تجربه‌ی ویژه‌ای در زمینه‌ی همکاری نزدیک با آموزش‌دهندگان داشته است تا به آن‌ها در جهت پیاده‌سازی، ساختارمندکردن و اجرای تمرینات و برنامه‌های مربوط به «توجه‌آگاهی» (ذهن‌آگاهی) در محیط‌های آموزشی و فضاهای رسمی مدارس کمک کند و این رویکرد را در سیستم مدارس توسعه دهد.

وندی فوکس دایره‌ی فعالیت‌های خود را به خارج از دیوارهای مدارس نیز گسترش داده و به‌عنوان یک مربی باسابقه به آموزش اصول، فنون و تکنیک‌های توجه‌آگاهی و ورزش یوگا به گروه‌های سنی مختلف ازجمله کودکان و بزرگسالان در محیط‌های غیرآموزشگاهی و بسترهای اجتماعی بیرونی پرداخته است. علاقه‌مندی و تخصص او در این حوزه تنها به جنبه‌های تئوریک محدود نمی‌شود؛ بلکه او یک معلم رسمی و ثبت‌شده‌ی یوگا (RYT 200) به شمار می‌رود و آموزش‌ها و دوره‌های بسیار تخصصی و وسیعی را در زمینه‌ی سیستم معروف «کاهش استرس مبتنی‌بر توجه‌آگاهی» (MBSR) که توسط جان کبات‌ـ‌زین پایه‌گذاری شد، پشت سر گذاشته و با موفقیت سپری کرده است.

کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان (Midfulness for Students: a curriculum for grades 3-8) نوشته‌ی وندی فوکس است.

بخشی از کتاب ذهن آگاهی برای دانش آموزان

«اطلاعات پیش‌زمینه‌ای برای معلم

در این درس دانش‌آموزان می‌آموزند چگونه کاری را بدون وابستگی به نتیجۀ آن، انجام دهند؛ مانند درس قبل، دانش‌آموزان تشویق می‌شوند یک حالت ذهنی پرورش دهند که مستقل از رویدادهای زندگی است. این بدان معناست که حتی اگر در خانه زندگی چالش‌برانگیزی داشته باشید یا در مدرسه روز بدی را سپری کرده باشید، باز هم می‌توانید به طرز ماهرانه‌ای برای خود و دیگران آرزوی سلامتی، امنیت و شادی و ... داشته باشید.

درک این مفهوم می‌تواند دشوار باشد زیرا اکثر افراد وقتی خود را خوشبخت می‌دانند که همۀ افراد همان‌طوری رفتار کنند که آنها دوست دارند یا همۀ اتفاقات به همان شکلی رخ دهد که آنها می‌خواهند، در کل زمانی که همۀ چیز طبق مراد و دلخواه آنها پیش برود. وقتی‌که ما فکر می‌کنیم کار بدی را انجام داده‌ایم، معمولاً افکار و رفتار مهربانانه‌ای با خود نداریم و برای دیگران نیز آرزوهای مهربانانه نمی‌کنیم مگر اینکه آنها را دوست داشته باشیم. به‌جای اینکه منتظر باشیم زندگی اتفاقات خوب و بدش را برای ما رقم بزند، ما می‌توانیم برای زندگی خودمان و دیگران بدون چشم‌داشتی، آرزوی سلامتی، امنیت و شادی کنیم.»