کتاب اودیسه

کتاب اودیسه نوشته هومر و ترجمه سعید نفیسی، روایتی بلند از بازگشت اولیس پس از جنگ تروا است؛ سفری که فقط عبور از دریاها نیست و با دوری، انتظار، آزمون و کشمکش برای بازپس‌گرفتن خانه و جایگاه گره می‌خورد. این حماسه را انتشارات نیک فرجام منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اودیسه

کتاب اودیسه از شناخته‌شده‌ترین منظومه‌های هومر است و جهان آن بر محور بازگشت، سرگردانی و پایداری شکل می‌گیرد. ماجرا از جایی آغاز می‌شود که اولیس پس از جنگ هنوز به خانه نرسیده و غیبت طولانی او نه‌تنها زندگی خودش، بلکه سرنوشت خانواده و سرزمینش را هم دگرگون کرده است. متن با دخالت خدایان پیش می‌رود و از همان ابتدا نشان می‌دهد که در این جهان، اراده‌ی انسان با خواست نیروهای برتر درگیر است. در کنار این لایه‌ی اسطوره‌ای، مسئله‌هایی مثل وفاداری، قدرت، حق فرمانروایی و حفظ خانه نیز جای مهمی دارند.

کتاب در قالب سرودها پیش می‌رود و هر سرود بخشی از این مسیر پرپیچ‌وخم را روشن می‌کند. در داستان، خانه‌ی اولیس به صحنه‌ی آشفتگی بدل شده و خواستگاران پنلوپ نه‌فقط ثروت او، بلکه نظم خانواده را هم فرسوده می‌کنند. از سوی دیگر، تلماک از نوجوانی مردد به کسی نزدیک می‌شود که باید در غیاب پدر تصمیم بگیرد، پرس‌وجو کند و مسئولیت بپذیرد. همین جابه‌جایی توجه از پدر به پسر، به اثر بُعدی خانوادگی و سیاسی می‌دهد.

کتاب اودیسه فقط روایت حادثه‌های پیاپی نیست. هومر تصویری از جهان پهلوانی هم به دست می‌دهد؛ جهانی که در آن مهمان‌نوازی، نام نیک، انتقام، وفاداری زناشویی و پیوند میان نسل‌ها اهمیت دارد.

خلاصه داستان اودیسه

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

اودیسه با غیبت طولانی اولیس آغاز می‌شود؛ پهلوانی که پس از جنگ تروا هنوز به ایتاک بازنگشته است. در این فاصله، پنلوپ زیر فشار خواستگارانی قرار دارد که در خانه‌ی او جا خوش کرده‌اند و تلماک، پسر اولیس، میان اندوه، خشم و تردید مانده است. آتنه برای یاری‌دادن وارد ماجرا می‌شود و تلماک را به جست‌وجوی خبر پدر برمی‌انگیزد. 

از این‌جا، داستان همزمان دو مسیر را دنبال می‌کند: سرنوشت اولیس در راه بازگشت و رشد تلماک در مسیر شناخت جایگاه خود. کتاب از خلال این دو خط، مسئله‌ی خانه، هویت، وفاداری و ایستادگی در برابر آشوب را پیش می‌کشد.

چرا باید کتاب اودیسه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اودیسه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یکی از نمونه‌های مهم روایت‌های حماسی است که پیوند میان سفر، نبرد، خانواده و سرنوشت را نشان می‌دهد.
• خواننده در آن فقط با ماجرای بازگشت یک پهلوان روبه‌رو نمی‌شود، بلکه فرسایش یک خانه در غیاب او را هم می‌بیند.
• کتاب مسیر شکل‌گرفتن تلماک را نیز دنبال می‌کند و به موضوع بلوغ، مسئولیت‌پذیری و ایستادن در جای خالی پدر می‌پردازد.
• حضور خدایان در کنار آدم‌ها، تصویری روشن از جهان اسطوره‌ای یونان و منطق آن به دست می‌دهد.
• این اثر برای کسانی مناسب است که می‌خواهند ریشه‌ی بسیاری از شخصیت‌ها، الگوها و مضمون‌های ادبی را بشناسند.

خواندن کتاب اودیسه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب اودیسه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به روایت‌های حماسی و اسطوره‌های یونانی.
• خوانندگانی که به داستان‌های سفر، بازگشت و رویارویی با موانع پیاپی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی جایگاه خانواده، وفاداری و حق فرمانروایی در متون کهن بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که از شخصیت‌های درگیر با غیبت، انتظار و تصمیم‌های دشوار لذت می‌برند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که می‌خواهند با یکی از متن‌های بنیادین ادبیات جهان آشنا شوند.

درباره هومر

هومر (Homer) که در زبان یونانی همرس خوانده می‌شود، شاعر، داستان‌سرا و حماسه‌سرای بزرگ دوران باستان از اهالی ناحیه‌ی اسمیرنا در یونان بود. درباره‌ی دوره‌ی دقیق حیات او در میان مورخان اختلاف‌نظر وجود دارد؛ به‌ طوری‌ که برخی زمان زندگی وی را حدود ۸۰۰ سال پیش از میلاد و برخی دیگر این تاریخ را تا ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد تخمین می‌زنند. بر اساس روایات تاریخی، او در سال‌های پایانی زندگی خویش نابینا شد و با سفر از شهری به شهر دیگر، اشعار حماسی و رزمی خود را با نوای ساز چنگ برای مردم بازگو می‌کرد؛ هرودوت، مورخ یونانی، از جمله کسانی است که بر واقعی بودن هویت تاریخی این شاعر حماسه‌سرا تأکید داشته است.

هومر با دو منظومه‌ی بزرگ حماسی جهان یعنی «ایلیاد» و «ادیسه» شناخته می‌شود که بخش عمده‌ای از آگاهی و دانش امروزی درباره‌ی فرهنگ، اسطوره‌ها و جامعه‌ی یونان باستان برگرفته از همین دو اثر است. درون‌مایه‌ی این آثار بر پایه‌ی وقایع و پیامدهای جنگ تروا استوار است که هومر با آمیختن واقعیت‌های تاریخی با عناصر افسانه‌ای، اساطیری و جنبه‌های فوق‌بشری، روایتی حماسی از کارزار پهلوانان و خدایان یونان باستان خلق کرده است.

درباره سعید نفیسی

سعید نفیسی (۱۳۴۵-۱۲۷۴)، ادیب، مورخ، مترجم و نویسنده بود و به عنوان یکی از بنیان‌گذاران مکتب نثر دانشگاهی شناخته می‌شود. او فرزند میرزا علی‌اکبر ناظم‌الاطبا، پزشک و فرهنگ‌نویس نامدار بود و تحصیلات ابتدایی و متوسطه‌ی خود را در مدارس شرف و علمیه در تهران سپری کرد. نفیسی در سن ۱۵ سالگی جهت ادامه‌ی تحصیل عازم اروپا شد و پس از اتمام تحصیلات خود در شهر نوشاتل سوئیس و دانشگاه پاریس، در سال ۱۲۹۷ به ایران بازگشت؛ وی فعالیت حرفه‌ای خود را با تدریس زبان فرانسه آغاز کرد و همزمان به عضویت گروه نویسندگان مجله‌ی دانشکده درآمد و با ملک‌الشعرا بهار به همکاری پرداخت. او در سال‌های بعد به تدریس در دارالفنون، دانشکده‌ی حقوق و دانشکده‌ی ادبیات دانشگاه تهران پرداخت و به عضویت فرهنگستان ایران برگزیده شد.

ویژگی بارز سبک نگارش نفیسی، پیراستگی عبارات در لفظ و معنا، دوری از پیچیدگی‌های بیهوده‌ی لفظی و بهره‌گیری از استحکام دستوری بود که تأثیر عمیقی بر معاصران خود بر جای گذاشت. از این نویسنده و پژوهشگر، آثار تألیفی، تصحیحی و ترجمه‌ای متعددی در زمینه‌های ادبی، تاریخی و بیوگرافی به جای مانده که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به «بدرود پوشکین»، «قابوسنامه»، «ایلیاد و اودیسه» و «دیوان رودکی سمرقندی» اشاره کرد.

اقتباس‌ها از کتاب اودیسه

این حماسه‌ی عظیم در قرن بیستم بارها مورد اقتباس قرار گرفته و آثار زیادی، به شکل مستقیم یا غیرمستقیم، از آن تأثیر گرفته‌اند. اما از مهم‌ترین آثار ادبی و هنری‌ای که مستقیماً از اودیسه‌ی هومر اقتباس شده‌اند، می‌توان به این موارد اشاره کرد:

در ادبیات:

• رمان اولیس جیمز جویس که اقتباسی مدرن از اودیسه‌ی هومر بود.
• رمان پنلوپیاد، اثر مارگارت اتوود که بر پنلوپ تمرکز دارد.
  
• نمایش‌نامه‌ی اودوسئوس و پنلوپه نوشته‌ی ماریو بارگاس یوسا که ماجراجویی‌های ادیسه را دراماتیزه می‌کرد.

در سینما:

• فیلم اولیس ساخته‌ی ماریو باوا محصول ۱۹۵۴ که در آن کرک داگلاس و آنتونی کوئین بازی می‌کردند.
• ای برادر، کجایی؟، ساخته‌ی برادران کوئن که برداشتی آزادی، مدرن و کمیک از اودیسه بود.
• فیلم بازگشت محصول ۲۰۲۴ که بر اساس بخش‌هایی از اودیسه ساخته شده بود. اوبرتو پازولینی کارگردان این اثر بود و در آن ژولیت بینوش و رالف فاینس نقش‌های اصلی را بر عهده داشتند.
• فیلم اودیسه‌ی کریستوفر نولان که در سال ۲۰۲۶ اکران شد و در آن مت دیمن و ان هتوی نقش‌های اودیسه و پنلوپ را داشتند.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب اودیسه منتشر شده است؟

• کتاب اودیسه، ترجمه‌ی حسین ابراهیمی(الوند)، نشر افق
• کتاب ادیسه، ترجمه‌ی میرجلال الدین کزازی، نشر مرکز
• کتاب ادیسه، ترجمه‌ی سعید نفیسی، نشر اساطیر
• کتاب اودیسه، ترجمه‌ی شیدا فروغی، نشر سایه گستر
• و...