کتاب واقعیت درمانی

کتاب واقعیت درمانی (Reality Therapy) نوشته روبرت ای. ووبلدینگ، یکی از جلدهای مجموعه‌ی «نظریه‌های درمانی» انتشارات ارجمند است که به سراغ رویکردی می‌رود که به‌ جای ماندن در گذشته، بر انتخاب‌های فعلی، مسئولیت‌پذیری و نسبت میان خواسته‌های انسان و رفتارهای او تمرکز دارد. نویسنده با شرح مبانی نظریه‌ی انتخاب و الگوی WDEP نشان می‌دهد که تغییر از دل بررسی خواسته‌ها و ارزیابی رفتارهای اکنونی آغاز می‌شود. این اثر با ترجمه علی نیلوفری و لیلا عبدالله پوری منتشر شده و نسخه‌ی الکترونیکی آن را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب واقعیت درمانی

کتاب واقعیت درمانی نوشته‌ی روبرت ای. ووبلدینگ، شرحی فشرده و در عین‌ حال دقیق از یکی از رویکردهای شناخته‌شده در مشاوره و روان‌درمانی ارائه می‌دهد؛ رویکردی که ریشه‌اش به ایده‌های ویلیام گلاسر می‌رسد و بر این فرض استوار است که انسان‌ها در بسیاری از موقعیت‌ها می‌توانند انتخاب‌های خود را بازبینی کنند. نویسنده از همان آغاز، بحث را به سمت یک پرسش محوری می‌برد: خواسته‌ی فرد چیست و رفتار فعلی او تا چه اندازه او را به آن خواسته نزدیک می‌کند. به‌ همین دلیل فضای اثر بیشتر بر اکنون، رابطه، مسئولیت و امکان تغییر متمرکز است تا کندوکاو طولانی در گذشته.

کتاب فقط به معرفی کلیات بسنده نمی‌کند و در فصل‌های آغازین، تاریخچه‌ی شکل‌گیری این رویکرد، تفاوت میان نظریه‌ی انتخاب و واقعیت‌درمانی و جایگاه آن در میان نظریه‌های روان‌درمانی را توضیح می‌دهد. سپس بحث به سازوکار ذهن، انگیزش انسان و پنج نیاز اساسی می‌رسد: بقا، تعلق، قدرت، آزادی و تفریح. روبرت ای. ووبلدینگ نشان می‌دهد که این نیازها چگونه بر رفتار اثر می‌گذارند و چرا برخی انتخاب‌ها به رضایت بیشتر و برخی دیگر به ناکامی، انزوا یا آشفتگی می‌انجامند. نمونه‌های موردی و مثال‌های آموزشی هم کمک می‌کنند مفاهیم انتزاعی فقط در سطح تعریف باقی نمانند.

کتاب واقعیت درمانی در ادامه به الگوی WDEP می‌رسد که از شناخته‌شده‌ترین ابزارهای این رویکرد است: خواسته‌ها، اعمال، خودارزیابی و برنامه‌ریزی. اهمیت این کتاب در این است که میان مبانی نظری و کاربرد بالینی فاصله نمی‌اندازد. از یک‌سو درباره‌ی کنترل درونی، انتخاب و مسئولیت بحث می‌کند و از سوی دیگر نشان می‌دهد درمانگر در گفت‌وگو با مراجع چگونه این مفاهیم را به کار می‌گیرد. 

این کتاب هم برای آشنایی با بنیان‌های فکری این رویکرد مناسب است و هم برای فهمیدن اینکه واقعیت‌درمانی در مدرسه، خانواده، مشاوره و روابط انسانی چه کاربردی پیدا می‌کند.

خلاصه کتاب واقعیت درمانی

کتاب واقعیت درمانی توضیح می‌دهد که رفتار انسان را می‌توان از زاویه‌ی انتخاب، نیاز و ادراک فهمید. روبرت ای. ووبلدینگ ابتدا نشان می‌دهد که واقعیت درمانی بر نظریه‌ی انتخاب تکیه دارد؛ نظریه‌ای که می‌گوید انسان برای برآوردن نیازهایی مانند تعلق، قدرت، آزادی، تفریح و بقا دست به انتخاب می‌زند. 

سپس کتاب روشن می‌کند که مشکل بسیاری از افراد فقط رنج‌کشیدن نیست، بلکه ناتوانی در دیدن پیوند میان خواسته‌ها و رفتارهای فعلی است. در ادامه، الگوی WDEP معرفی می‌شود تا فرایند درمان بر پایه‌ی بررسی خواسته‌ها، رفتار کنونی، خودارزیابی و برنامه‌ریزی پیش برود. محور اصلی اثر این است که تغییر زمانی جدی می‌شود که فرد مسئولیت انتخاب‌های خود را بپذیرد.

چرا باید کتاب واقعیت درمانی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب واقعیت درمانی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان نظریه‌ی انتخاب و کاربست واقعیت درمانی را روشن می‌کند.
• این کتاب نشان می‌دهد خواسته‌ها، رفتار فعلی و احساس رضایت چگونه به هم مربوط می‌شوند.
• خواننده با الگوی WDEP آشنا می‌شود و منطق هر بخش آن را در بافت درمانی می‌فهمد.
• نمونه‌های موردی کتاب، مفاهیم انتزاعی مانند کنترل درونی و خودارزیابی را ملموس‌تر می‌کنند.
• این اثر کاربرد واقعیت‌درمانی را فقط به اتاق درمان محدود نمی‌کند و به آموزش، خانواده و روابط انسانی هم گسترش می‌دهد.
• کتاب به فهم این موضوع کمک می‌کند که چرا تمرکز بر انتخاب‌های اکنونی در این رویکرد اهمیت مرکزی دارد.

خواندن کتاب واقعیت درمانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب واقعیت درمانی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان روان‌شناسی و مشاوره که می‌خواهند با یکی از نظریه‌های درمانی مهم آشنا شوند.
• مشاوران و درمانگرانی که به‌ دنبال فهم دقیق‌تر رابطه‌ی میان نظریه انتخاب و مداخله‌ی بالینی هستند.
• مربیان و فعالان حوزه‌ی آموزش که می‌خواهند کاربرد این رویکرد را در مدرسه و فرایند یادگیری بشناسند.
• خوانندگانی که به موضوع مسئولیت‌پذیری، انتخاب و کنترل درونی در روابط انسانی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی نقش نیازهای اساسی انسان در شکل‌گیری رفتار شناخت روشن‌تری به دست آورند.

بخشی از کتاب واقعیت درمانی

«دکتر ویلیام گلاسر ایدۀ تأثیرگذار واقعیت‌درمانی را در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ در یک بیمارستان روانی و مؤسسه اصلاح و تربیت شکل داد. گلاسر که به طور سنتی به عنوان یک روان‌پزشک دارای مجوز آموزش دیده بود، روش‌های مرسوم روان‌پزشکی را آموخته بود: 'مراجعان را در کسب بینش، کار بر روی انتقال، برخورد با مکانیسم‌های دفاعی و در نتیجه دستیابی به سطح بالاتری از سازگاری و سلامت روان یاری دهید.' با وجود این‌ها، او از طریق تجربه کار با بیماران به این باور رسیده بود که مراجعان اغلب علی‌رغم دستیابی به اهداف رویکرد تحلیلی، همچنان گرفتار رفتارهای ناکارآمد خود بوده و بسیاری از آن‌ها توانایی بر عهده گرفتن مسئولیت رفتار خود را ندارند و به توانایی‌ها و مهارت‌های ضروری جهت خلق انتخاب‌های مؤثرتر مجهز نشده‌اند. استاد گلاسر یعنی دکتر جی. ال. هارینگتون حمایت‌های مشفقانه و دلسوزانه‌ای را از وی جهت صورت‌بندی و اجرای اصول اولیه شیوه درمانی جدیدی که بعدها با عنوان واقعیت‌درمانی شناخته شد، به عمل آورد. در سال ۱۹۶۰، گلاسر کتاب سلامت روانی یا بیماری روانی را منتشر کرد که در آن به طرح ایده اولیه‌ای پرداخت که سلامت روان را ناشی از ارضای نیازهای درونی می‌دانست. گلاسر ادعا کرد که انسان‌ها در صورت برآوردن انگیزش‌های درونی خود، دیگر قربانی، گرفتار و ستم‌دیده از محیط نخواهند بود.»