کتاب ماهیت و کارکردهای تفکر نقادانه و خلاقانه

کتاب تفکر نقادانه و خلاقانه؛ ماهیت و کارکردها نوشته ریچارد پل و لیندا الدر و ترجمه کاوه خسروانی است؛ اثری از مجموعه‌ی سنجشگرانه‌اندیشی که انتشارات نایش آن را منتشر کرده است. محور اصلی این کتاب این است که تفکر خلاق و تفکر نقاد دو نیروی جدا از هم نیستند، بلکه در هر فهم عمیق، تصمیم‌گیری سنجیده و آفرینش فکری کنار هم کار می‌کنند. نویسندگان با مثال‌هایی از زندگی روزمره، یادگیری، هنر و علم نشان می‌دهند که اندیشیدنِ باکیفیت فقط با خیال‌پردازی یا فقط با داوری پیش نمی‌رود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ماهیت و کارکردهای تفکر نقادانه و خلاقانه

کتاب تفکر نقادانه و خلاقانه؛ ماهیت و کارکردها نوشته ریچارد پل و لیندا الدر به یکی از بدفهمی‌های رایج درباره‌ی اندیشیدن می‌پردازد: این تصور که خلاقیت با سنجشگری در تضاد است. نویسندگان نشان می‌دهند که آفرینش ایده و ارزیابی ایده در عمل از هم جدا نیستند. از نگاه آن‌ها، ذهن برای فهمیدن، پرسیدن، تبیین‌کردن، خواندن، نوشتن و حتی آفرینش هنری باید هم‌زمان چیزی را بسازد و همان ساخته را بسنجد. همین نکته، شالوده‌ی بحث‌های کتاب را شکل می‌دهد و آن را از تعریف‌های سطحیِ رایج درباره‌ی خلاقیت و نقد دور می‌کند.
کتاب تفکر نقادانه و خلاقانه؛ ماهیت و کارکردها در 2 بخش اصلی تنظیم شده است. بخش اول به پیوند جدایی‌ناپذیر اندیشه‌ی خلاقانه و سنجشگرانه می‌پردازد و فصل‌هایی مانند جدایی‌ناپذیر بودن این دو، استدلال به‌عنوان یک فعل خلاقانه، خلاقیت و نبوغ، نبوغ تنگ‌نظرانه و کاربرد سنجشگرانه‌اندیشی در هنرها را دربر می‌گیرد. بخش دوم دامنه‌ی بحث را به شالوده‌های معناداری می‌کشاند و موضوع‌هایی مثل پی‌بردن به منطق چیزها، یادگیری مفهوم‌ها و زبان، پرسیدن، خواندن، نوشتن، سخن‌گفتن و گوش‌دادن را بررسی می‌کند. در پایان نیز واژه‌نامه‌های توصیفی و دوزبانه آمده‌اند که با هدف یکدست‌کردن اصطلاحات این حوزه در نظر گرفته شده‌اند.
کتاب تفکر نقادانه و خلاقانه؛ ماهیت و کارکردها فقط به طرح چند تعریف بسنده نمی‌کند و با نمونه‌هایی از نقاشی، شعر، علم، آموزش و زندگی روزمره نشان می‌دهد که کیفیت اندیشیدن چگونه شکل می‌گیرد. در متن، نام‌هایی مانند نیوتن، داروین، آینشتاین، ارسطو، بتهوون و داوینچی مطرح می‌شوند تا روشن شود نبوغ صرفاً نتیجه‌ی جرقه‌های مبهم نیست و با پرسشگری، انضباط فکری، بازبینی و کار مداوم پیوند دارد. فضای کلی این کتاب بر روشن‌کردن سازوکار فکر متمرکز است؛ اینکه ذهن چگونه معنا می‌سازد، چگونه درون نظام‌های معنایی حرکت می‌کند و چرا بدون سنجه‌های فکری، آفرینش ذهنی به نتیجه‌ی قابل‌اتکا نمی‌رسد.

خلاصه کتاب ماهیت و کارکردهای تفکر نقادانه و خلاقانه

کتاب تفکر نقادانه و خلاقانه؛ ماهیت و کارکردها توضیح می‌دهد که اندیشیدنِ سنجیده فقط نقدکردن یا ایرادگرفتن نیست و خلاقیت هم صرفاً به جرقه‌های ناگهانی محدود نمی‌شود. نویسندگان از اینجا شروع می‌کنند که هر فهم واقعی نوعی ساختن است؛ ذهن هنگام یادگیری، تفسیر، پرسیدن و استدلال‌کردن معناهایی تازه می‌آفریند و بعد باید آن‌ها را از نظر دقت، مناسبت، عمق و انسجام بسنجد. کتاب سپس نشان می‌دهد که در کارهایی مثل تبیین یک پدیده، خواندن و نوشتن، یادگیری رشته‌های دانشگاهی و حتی هنر، تفکر خلاق و نقاد به‌صورت هم‌زمان عمل می‌کنند. یکی از دغدغه‌های اصلی این کتاب این است که بدون پرورش این دو بُعد در کنار هم، فهم عمیق و تصمیم‌گیری درست شکل نمی‌گیرد.

چرا باید کتاب ماهیت و کارکردهای تفکر نقادانه و خلاقانه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تفکر نقادانه و خلاقانه؛ ماهیت و کارکردها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت میان خلاقیت و سنجشگری را روشن می‌کند و نشان می‌دهد چرا جداکردن این دو به بدفهمی درباره‌ی اندیشیدن می‌انجامد.
• این کتاب به فهم بهتر فرایندهایی مثل استدلال، تبیین، پرسیدن و داوری کمک می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند نقش سنجه‌های فکری را در ارزیابی ایده‌ها، برداشت‌ها و تصمیم‌ها دقیق‌تر بفهمد.
• این اثر نشان می‌دهد یادگیری واقعی فقط حفظ‌کردن اطلاعات نیست و به ساختن نظام‌های معنایی در ذهن وابسته است.
• نمونه‌های کتاب از علم، هنر و زندگی روزمره باعث می‌شوند بحث‌ها فقط در حد تعریف باقی نمانند.
• واژه‌نامه‌های پایانی کتاب به یکدست‌شدن فهم اصطلاحات مهم این حوزه کمک می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تفکر نقادانه و خلاقانه؛ ماهیت و کارکردها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی تفاوت و پیوند میان خلاقیت، نقد و استدلال شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• دانشجویانی که با مسئله‌ی فهم عمیق مطالب درسی، پژوهش و ارزیابی ایده‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
• کسانی که به موضوع پرسشگری، تصمیم‌گیری و کیفیت اندیشیدن در زندگی روزمره علاقه دارند.
• علاقه‌مندان به مباحث ذهن، یادگیری و فرایند شکل‌گیری معنا در خواندن، نوشتن و گفت‌وگو.
• مخاطبانی که می‌خواهند با نمونه‌هایی از پیوند کار فکری و آفرینش در علم و هنر آشنا شوند.