کتاب سلفیه از گذشته تا حال

کتاب سلفیه از گذشته تا حال نوشته مهدی فرمانیان و محمد معینی فر است و انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. این اثر سیر شکل‌گیری سلفیه را از ریشه‌های نخستین آن در میان اصحاب اثر و حدیث دنبال می‌کند و سپس به چهره‌ها، جریان‌ها و دگرگونی‌هایی می‌رسد که از ابن‌تیمیه و محمد بن عبدالوهاب تا طالبان، القاعده و داعش امتداد پیدا می‌کنند. تمرکز کتاب فقط بر معرفی نام‌ها نیست، بلکه پیوند میان اندیشه، تکفیر، سیاست و تحولات جهان اسلام را هم بررسی می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سلفیه از گذشته تا حال

کتاب سلفیه از گذشته تا حال نوشته مهدی فرمانیان و محمد معینی فر، پژوهشی مفصل درباره ریشه‌های فکری و تاریخی سلفیه است. نویسندگان بحث را از مسئله‌ی ایمان و کفر، افراط و تکفیر در سده‌های نخست اسلام آغاز کرده‌اند و نشان داده‌اند که چگونه توجه به سلف و آثار پیشینیان در میان بخشی از اصحاب حدیث به یک گرایش اثرگذار تبدیل شد. در این مسیر، نام‌هایی مانند احمد بن حنبل، ابن‌خزیمه، ابن‌بطه و بربهاری مطرح می‌شوند تا زمینه‌ی فکری این جریان روشن شود و تفاوت میان گرایش به سلف و صورت‌بندی بعدی سلفیه بهتر دیده شود.
کتاب سلفیه از گذشته تا حال فقط به دوره‌های آغازین بسنده نمی‌کند و بخش مهمی از آن به نقطه‌های عطف بعدی اختصاص دارد. در فصل‌های مختلف، نقش ابن‌تیمیه در صورت‌بندی مکتب سلفیه، بازگشت این جریان در پیوند با محمد بن عبدالوهاب و آل‌سعود، گسترش آن در بیرون از جزیره‌العرب و سپس دگرگونی‌های تازه‌اش بررسی شده است. فهرست کتاب نشان می‌دهد که نویسندگان به شاخه‌های گوناگون این جریان هم پرداخته‌اند؛ از سلفیه اصلاحی در شمال آفریقا تا سلفیه جهادی، از تأثیر سید قطب و عبدالله عزام تا شکل‌گیری طالبان، القاعده و داعش. این گستره باعث شده کتاب فقط یک مرور تاریخی نباشد و به رابطه‌ی اندیشه با تحولات سیاسی و اجتماعی هم بپردازد.
کتاب سلفیه از گذشته تا حال از نظر موضوعی بر چند محور اصلی می‌چرخد: مفهوم تکفیر، نسبت سلفیه با وهابیت، نقش دولت سعودی در گسترش این جریان، تأثیر بحران‌های منطقه‌ای و چگونگی پیدایش شاخه‌های تندرو. در بخش‌های پایانی، کتاب به افغانستان، عراق، بحران خلیج فارس، الجزایر، بوسنی، آسیای مرکزی و مسئله‌ی هویت در میان مسلمانان مهاجر هم سر می‌زند تا نشان دهد سلفیه جهادی در چه بسترهایی رشد کرده است. حاصل کار، تصویری پیوسته از یک جریان فکری است که از مباحث کلامی آغاز می‌شود و در ادامه به میدان‌های درگیری، سازمان‌های مسلح و نزاع‌های فرقه‌ای می‌رسد.

خلاصه کتاب سلفیه از گذشته تا حال

کتاب سلفیه از گذشته تا حال روندی تاریخی و فکری را دنبال می‌کند که از بحث‌های نخستین درباره ایمان، کفر و مرجعیت سلف آغاز می‌شود و به شکل‌گیری سلفیه در معنای شناخته‌شده‌ی آن می‌رسد. نویسندگان ابتدا تفاوت میان گرایش قدیمی به آثار سلف و مکتب سلفیه را توضیح می‌دهند و سپس نقش ابن‌تیمیه را در واردکردن برخی باورها به حوزه‌ی اعتقادی برجسته می‌کنند. بعد از آن، کتاب به احیای این جریان در پیوند با محمد بن عبدالوهاب و آل‌سعود می‌پردازد و مسیر گسترش آن را تا شاخه‌های جهادی دنبال می‌کند. در ادامه، تأثیر چهره‌هایی مانند سید قطب و عبدالله عزام و نیز پیدایش طالبان، القاعده و داعش بررسی می‌شود تا پیوند میان اندیشه‌ی تکفیری و تحولات سیاسی روشن‌تر شود.

چرا باید کتاب سلفیه از گذشته تا حال را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سلفیه از گذشته تا حال را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب سیر تاریخی سلفیه را از ریشه‌های اولیه تا شاخه‌های جهادی در یک مسیر پیوسته کنار هم می‌گذارد.
• خواننده با تفاوت میان گرایش به سلف در میان اصحاب حدیث و مکتب سلفیه در دوره‌های بعدی آشنا می‌شود.
• کتاب نشان می‌دهد مسئله‌ی تکفیر چگونه از یک بحث کلامی به یک مسئله‌ی سیاسی و امنیتی تبدیل شده است.
• بخش‌های مربوط به ابن‌تیمیه، محمد بن عبدالوهاب و آل‌سعود برای فهم نقطه‌های عطف این جریان مفید است.
• فصل‌های مربوط به سید قطب، افغانستان، طالبان، القاعده و داعش پیوند اندیشه و میدان عمل را روشن می‌کند.
• کتاب برای شناخت زمینه‌های فکری و تاریخی برخی از بحران‌های جهان اسلام اطلاعات منسجم‌تری فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سلفیه از گذشته تا حال به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران و دانشجویانی که درباره فرق، مذاهب و جریان‌های فکری جهان اسلام مطالعه می‌کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند ریشه‌های تاریخی سلفیه و نسبت آن با وهابیت را دقیق‌تر بشناسند.
• کسانی که درباره‌ی تکفیر، سلفیه جهادی و پیدایش گروه‌هایی مانند طالبان، القاعده و داعش پرسش دارند.
• مخاطبانی که به پیوند میان اندیشه‌های دینی و تحولات سیاسی منطقه علاقه‌مندند.
• افرادی که می‌خواهند با چهره‌های اثرگذار این جریان از ابن‌تیمیه تا سید قطب آشنا شوند.