کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران

کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران نوشته‌ی محمد اکبرپور و فرزاد میرزایی قلعه به بررسی ریشه‌ها و پیامدهای اصلاحات ارضی و پیوند آن با برنامه‌ریزی و توسعه روستایی در ایران پرداخته است. نویسندگان با تکیه بر منابع تاریخی و تحلیلی روند شکل‌گیری اصلاحات ارضی، نقش نیروهای داخلی و خارجی و تأثیر آن بر ساختار روستا و کشاورزی را دنبال کرده‌اند. انتشارات مهکامه آن را منتشر کرده است و متن کتاب بیشتر بر تحلیل سیاست‌ها، ساختارهای بهره‌برداری کشاورزی و تحول نگرش‌ها در توسعه روستایی متمرکز است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران

کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران اثری تحلیلی است که در دو بخش اصلی تنظیم شده و از دل متن خود به خواننده نشان می‌دهد اصلاحات ارضی چگونه در بستر تاریخ سیاسی و اقتصادی ایران شکل گرفته است. نویسندگان در بخش نخست با مرور پیشینه‌ی کشاورزی و زمین‌داری در ایران، از ساختارهای سنتی مالکیت و نظام ارباب‌ورعیتی تا نقش دولت‌های مختلف از دوره‌ی قاجار تا پهلوی را دنبال کرده‌اند و جایگاه اصلاحات ارضی را در این روند نشان داده‌اند. در ادامه‌ی همین بخش کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران به تعریف اصلاحات ارضی، مراحل سه‌گانه‌ی اجرای آن، نقش احزاب سیاسی، جنبش‌هایی مانند نهضت جنگل و فرقه دموکرات آذربایجان و سپس ورود آمریکا و دولت کندی به صحنه‌ی سیاست ایران پرداخته است. نویسندگان با جزئیات به نقش علی امینی، حسن ارسنجانی و محمدرضا شاه در طراحی و اجرای قانون اصلاحات ارضی، تغییر جهت این برنامه در مراحل بعدی و پیامدهای آن برای مالکان، زارعان و کارگران زراعی اشاره کرده‌اند. بخش دوم کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران به توسعه روستایی، نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی، ساختار و سطوح برنامه‌ریزی روستایی، تحول رویکردهای توسعه و مفهوم توسعه پایدار روستایی اختصاص یافته است. در این بخش از نظریه‌های سازمان فضایی و توسعه منطقه‌ای تا راهبردهای توسعه روستایی، مشارکت محلی، سیاست‌های ساختاری در بخش کشاورزی و چشم‌انداز آینده‌ی توسعه پایدار روستایی در ایران بحث شده و پیوند آن با تجربه‌ی اصلاحات ارضی نشان داده شده است.

خلاصه کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران

این کتاب با طرح این پرسش آغاز می‌شود که اصلاحات ارضی در ایران چه اهدافی را دنبال کرده و در عمل چه نتایجی به‌جا گذاشته است. نویسندگان ابتدا زمینه‌ی تاریخی و بین‌المللی این رفرم را توضیح می‌دهند؛ از جنگ سرد و فشار آمریکا برای مهار نفوذ کمونیسم تا تلاش حکومت پهلوی برای تثبیت قدرت و کسب مشروعیت در میان روستاییان. سپس تعریف اصلاحات ارضی، مراحل قانونی و اجرایی آن و نقش بازیگران داخلی مانند احزاب، جنبش‌های محلی و دولت‌های مختلف تشریح شده است. در ادامه کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی این رفرم را بررسی کرده است؛ از تغییر ساختار مالکیت و افول قدرت مالکان بزرگ تا وضعیت جدید زارعان نسق‌دار، کارگران زراعی و خوش‌نشینان. بخش دوم کتاب نشان می‌دهد که توسعه روستایی بدون درک اصول برنامه‌ریزی، نظام‌های بهره‌برداری، مشارکت محلی و رویکردهای نوین مانند توسعه پایدار روستایی قابل فهم نیست و اصلاحات ارضی تنها یکی از حلقه‌های این زنجیره به‌شمار می‌آید.

چرا باید کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران را بخوانیم؟

این اثر تصویری منسجم از پیوند سیاست، اقتصاد و جامعه روستایی در ایران ارائه کرده است و نشان می‌دهد اصلاحات ارضی چگونه بر ساختار روستا، مهاجرت، کشاورزی و برنامه‌ریزی فضایی اثر گذاشته است. خواندن کتاب اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران برای فهم ریشه‌های بسیاری از مسائل امروز روستاها و کشاورزی و نیز آشنایی با تحول رویکردها در توسعه روستایی سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های جغرافیا، برنامه‌ریزی روستایی، جامعه‌شناسی روستایی و تاریخ معاصر ایران پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر سیاست‌گذاری کشاورزی، توسعه منطقه‌ای و تحلیل پیامدهای اصلاحات ارضی و توسعه روستایی در ایران هستند. «واکاوی و پژوهش در عرصه روستا و توسعه روستایی بدون آگاهی از اصولی که توسعه روستایی هر کشور بر آن استوار است راه به جایی نخواهد برد. البته این اصول هميشه ودر همه جا به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه رعایت نمی‌شود و حتی گاهی بین این اصول و اصول اعتقادی. سیاسی و اقتصادی و فرهنگی کشوری خاص تضادهایی وجود دارد. شاید بتوان دیدگاه محدود مسئولان امر از توسعه و توسعه روستایی موجبات طرح برنامه‌های متفاوت را فراهم آورده است که دست‌یابی به اهداف همه آن‌ها مستلزم زیرپاگذاشتن معیارها و اصول اولیه سازمان‌های مربوط است. این کتاب در دو بخش تنظیم شده است؛ بخش اول به بحث اصلاحات ارضی پرداخته است و بخش دوم به بحث توسعه روستایی پرداخته است. نویسند گان خود به این موضوع آگاهند که این مجموعه کاستی‌هایی دارد. ولی علاقه نویسندگان و توجه به بحث توسعه روستایی در این زمینه انگیزه تدوین آن بوده است. بنابراین ضمن پذیرش تمامی کاستی‌ها. نوبسندگان قدردان کسانی خواهند بود که با نگاه عالمانه یادآور اشکالات آن باشند. با گذشت ۵ دهه از اصلاحات ارضی در ایران بحث و گفتگو درباره زمینه‌هاء پیامدها و چرایی این رفرم همچنان در محافل سیاسیء اجتماعی و اقتصادی ایران در جریان است. مهم‌ترین و اصلی‌ترین فرضیه‌هایی که مورد بحث قرار می‌گیرد. گسترش مناسبات سرمایه‌داری. ایجاد ارتش ذخیره کار و جلوگیری از جنبش دهقانی است که به نظر عنقریب می‌رسیده است.»