کتاب اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی

کتاب اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی نوشته‌ی علی آقاجانی به مقایسه‌ی دو سنت فکری بزرگ، یعنی فلسفه‌ی کنفوسیوسی – چینی و فلسفه‌ی اسلامی – ایرانی می‌پردازد. نویسنده در این اثر رابطه‌ی اخلاق و سیاست را در اندیشه‌ی منسیوس و فارابی بررسی کرده است و از خلال آن به مباحثی مانند ماهیت اخلاق، سیاست، سعادت، عدالت و شهر آرمانی نزدیک می‌شود. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است و متن حاضر نسخه‌ای پژوهشی با ساختار دانشگاهی، فصل‌بندی روشن و ارجاع‌های متعدد است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی

کتاب اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی پژوهشی تحلیلی – تطبیقی است که در آن علی آقاجانی رابطه‌ی اخلاق و سیاست را در دو سنت شرقی، یعنی مکتب کنفوسیوسی و فلسفه‌ی اسلامی، کنار هم قرار داده است. نویسنده از طرح مسأله و پیشینه‌ی پژوهش آغاز کرده و نشان داده است که مقایسه‌ی منسیوس و فارابی در حوزه‌ی اخلاق سیاسی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در ادامه، چارچوب نظری اثر بر پایه‌ی بحث‌های کلاسیک درباره‌ی نسبت اخلاق و سیاست و به‌ویژه رهیافت ارسطو به فضیلت، سعادت و سیاست توضیح داده شده است. در کتاب اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی پنج فصل اصلی و یک نتیجه‌گیری دیده می‌شود. فصل اول به کلیات، تعریف‌های لغوی و اصطلاحی اخلاق و سیاست، انواع رابطه‌ی اخلاق و سیاست و نظریه‌هایی مانند جدایی اخلاق از سیاست، تبعیت اخلاق از سیاست، اخلاق دو سطحی و یگانگی اخلاق و سیاست اختصاص دارد. در فصل دوم، زمینه، زمانه و زندگی منسیوس و فارابی، بسترهای تاریخی چین باستان و جهان اسلام، جایگاه فلسفه و دین در این دو سنت و موقعیت فکری این دو متفکر شرح داده شده است. در فصل سوم کتاب اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی مبانی معرفت‌شناختی، هستی‌شناختی و روش‌شناختی دو فیلسوف بررسی شده است؛ از نوع مواجهه‌ی فارابی با فلسفه‌ی یونان و جمع دین و فلسفه تا تأکید منسیوس بر فطرت و تجربه. فصل چهارم به تبیین جایگاه اخلاق و سیاست در فلسفه‌ی هر دو، منشأ اخلاق، فطری یا اکتسابی‌بودن فضایل، ساختار فضایل فردی و خانوادگی، انسان‌شناسی سیاسی، انواع اجتماعات و الگوهای رهبری در نظام سیاسی فارابی می‌پردازد. فصل پنجم نیز به اندماج اخلاق و سیاست در اندیشه‌ی منسیوس و فارابی، مفاهیمی مانند مدینه‌ی فاضله، سعادت، مشروعیت، عدالت و حقوق شهروندی و در نهایت جمع‌بندی شباهت‌ها و تفاوت‌های دو دستگاه فکری اختصاص یافته است.

خلاصه کتاب اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی

این اثر با طرح این پرسش پیش می‌رود که اخلاق و سیاست چه نسبتی با هم دارند و منسیوس و فارابی این نسبت را چگونه فهمیده‌اند. نویسنده ابتدا مفاهیم اخلاق و سیاست را در منابع اسلامی و چینی توضیح می‌دهد و سپس نظریه‌های مختلف درباره‌ی رابطه‌ی این دو، از جدایی کامل تا یگانگی اخلاق و سیاست را مرور می‌کند. در ادامه، زندگی، زمانه و بستر فکری منسیوس در چین باستان و فارابی در جهان اسلام ترسیم می‌شود تا زمینه‌ی مقایسه روشن شود. در بخش‌های بعدی کتاب اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی مبانی معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی و روش‌شناسی دو متفکر تحلیل شده است؛ از اعتبار حس، تجربه، عقل و شهود تا نوع نگاه به جهان ماورای طبیعی. سپس ساختار نظام اخلاقی هر دو، منشأ اخلاق، نسبت فطرت و آموزش، فضایل فردی و اجتماعی و پیوند آن‌ها با سیاست بررسی شده است. در پایان، نویسنده نشان می‌دهد که هر دو فیلسوف به حاکمیت اصول اخلاقی بر سیاست، پیوند سعادت، عدالت و حکومت و ضرورت فضیلت‌مندبودن حاکمان و ساختار سیاسی تأکید کرده‌اند، هرچند در اولویت‌ها و شیوه‌ی تفصیل مباحث اختلاف‌هایی میان آن‌ها دیده می‌شود.

چرا باید کتاب اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی را بخوانیم؟

این کتاب امکان مشاهده‌ی گفت‌وگوی دو سنت فکری دور از هم را فراهم کرده است؛ سنت کنفوسیوسی در چین و فلسفه‌ی اسلامی در جهان اسلام. خواننده با مطالعه‌ی اخلاق سیاسی از دیدگاه منسیوس و فارابی با تعریف‌های دقیق اخلاق و سیاست، نظریه‌های مختلف درباره‌ی نسبت آن‌ها و نیز با چگونگی پیوند فضیلت، سعادت، عدالت و حکومت در دو دستگاه فکری آشنا می‌شود و تصویری مقایسه‌ای از اخلاق سیاسی شرقی به دست می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، علوم سیاسی، الهیات و مطالعات تطبیقی ادیان پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی فهم نسبت اخلاق و سیاست، جایگاه فضیلت در حکومت و مقایسه‌ی سنت‌های فکری شرقی را دارند و به‌دنبال متنی تحلیلی و دانشگاهی در این زمینه هستند.