کتاب سایه آدمی

کتاب سایه آدمی نوشته‌ی رابرت بلای با ترجمه‌ی فاطمه بارانی اثری است که انتشارات ۳۶۰ درجه آن را منتشر کرده است. این کتاب به مفهوم «سایه» در روان انسان می‌پردازد و آن را در پیوند با شعر، اسطوره، سیاست و زندگی روزمره بررسی می‌کند. متن حاضر ترکیبی از خوانش‌های شعری، مقالات تحلیلی و گفت‌وگو است که در آن بلای از تجربه‌های شخصی، نمونه‌های ادبی و ایده‌های یونگی برای توضیح سازوکار بخش تاریک شخصیت استفاده کرده است. سایه آدمی نشان می‌دهد چگونه بخش‌های سرکوب‌شده‌ی وجود انسان در روابط عاطفی، خانواده، جامعه و حتی سیاست جهانی خود را بازمی‌نمایانند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سایه آدمی

کتاب سایه آدمی اثری از رابرت بلای است که در آن مفهوم «سایه» در روان انسان از زاویه‌های گوناگون بررسی شده است. نویسنده با تکیه‌بر سنت یونگی، تجربه‌های زیسته‌ی خود در نیویورک، خوانش شعرهایش و مواجهه با شاعران دیگر مانند والاس استیونز، نشان می‌دهد چگونه نیمه‌ی تاریک شخصیت می‌تواند هم منبع رنج باشد و هم سرچشمه‌ی نجات. در این کتاب سایه آدمی ساختاری چندبخشی دارد: خوانش و تفسیر شعرهای شخصی بلای، توضیح نظری درباره‌ی سایه و «کیسه»‌ای که انسان از کودکی پشت سر خود می‌کشد، تحلیل داستان دکتر جکیل و آقای هاید، اشاره به سنت‌های اسطوره‌ای و آیینی در فرهنگ‌هایی مانند بالی و نیز پیوند دادن سایه‌ی فردی با سایه‌ی شهری و ملی. کتاب سایه آدمی در بخش‌هایی مانند «مصائب کشتی»، «کوله‌باری که بر دوش خود حمل می‌کنیم» و «پنج مرحله از هجران، شکار و بازیابی سایه» به‌صورت گام‌به‌گام نشان می‌دهد چگونه بخش‌های طردشده‌ی وجود در قالب فرافکنی بر همسر، فرزندان، معلمان، اقلیت‌ها و حتی دشمنان سیاسی ظاهر می‌شوند. رابرت بلای در این کتاب با مثال‌هایی از پیوریتن‌ها، جنگ ویتنام، سرخ‌پوستان آمریکا و اسطوره‌هایی چون میداس، خواننده را با شبکه‌ای از سایه‌های فردی و جمعی روبه‌رو می‌کند و در عین‌حال از امکان بازپس‌گیری نیروهای تبعیدشده و تبدیل آن‌ها به خلاقیت و آگاهی سخن گفته است.

خلاصه کتاب سایه آدمی

کتاب سایه آدمی بر محور ایده‌ی «سایه» بنا شده است؛ بخشی از روان که شامل ویژگی‌ها، هیجان‌ها و استعدادهایی است که در کودکی به‌خاطر والدین، مدرسه و فرهنگ در «کیسه‌ای نامرئی» پنهان شده‌اند. رابرت بلای نشان می‌دهد انسان در جوانی فقط برشی نازک از کره‌ی کامل وجود خود را زندگی می‌کند و باقی را به شکل سایه در پشت سر می‌کشد. در ادامه توضیح داده شده است که این مواد سرکوب‌شده چگونه به‌صورت فرافکنی بر دیگران ظاهر می‌شوند؛ از همسر و فرزند تا «دشمنان ملی». نویسنده با طرح پنج مرحله برای فرافکنی و بازپس‌گیری، از لرزش نقاب‌ها، نقش «هوش اخلاقی» در توجیه خشونت، احساس کوچک‌شدن و در نهایت امکان بازگرداندن جادوگر، غول، قهرمان و کودک درونی سخن می‌گوید و این فرایند را در پیوند با شعر، اسطوره و سیاست دنبال می‌کند.

چرا باید کتاب سایه آدمی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری زنده و چندلایه از مفهوم سایه ارائه کرده است و نشان می‌دهد چگونه خشم، شور، خلاقیت و جنبه‌های سرکوب‌شده‌ی شخصیت در روابط عاطفی، تربیت فرزند، فرهنگ و سیاست بازمی‌گردند. خواندن آن به درک عمیق‌تری از فرافکنی، احساس گناه، کوچک‌شدن در میانسالی و امکان آشتی با نیمه‌ی تاریک وجود کمک می‌کند و زبان نظری را با مثال‌های شعری و روایی پیوند می‌زند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به روان‌شناسی تحلیلی، کارل یونگ، خودشناسی عمیق، تحلیل شعر و اسطوره، و نیز پیوند میان روان فردی و سیاست و فرهنگ علاقه‌مند هستند یا در میانسالی با احساس خستگی، بی‌معنایی و تکرار الگوهای مخرب در روابط دست‌وپنجه نرم می‌کنند. «آنچه از خوانش شعر رابرت بلی به دست می‌آید؛ اين پیام است که: شما باید زندگی‌تان را تغییر دهید. خوانش اشعار و مقاومت در برابر تغییر؛ گناهی بزرگ‌تر از گناه به هدر دادن رابرت بلی در مقاله‌ای که راجع به اشعار والاس استیونز (قسمت پنجم این کتاب) به رشته تحریر در آورده بود به این سخنان و نگرانی بوهم نیم نگاهی دارد. در مقاله‌ی والاس استیونز و دکتر جکیل؛ بلی هوش حسی فوق‌العاده استیونز را ستایش می‌کند؛ اما اذعان می‌دارد که شکست او در تغییر زندگی‌اش برای شعرهای بعدی‌اش فاجعه‌بار بود. سایه کلمه کلیدی در ارزیابی بلی از این شاعر است: استیونز پای مفهوم سایه را به شعرهایش باز می‌کند؛ اما آن را از زندگی روزمره‌اش تهی می‌کند؛ در ادامه و پس از آنکه استیونز نتوانست سایه را زندگی کند بلی به قضاوت او می‌نشیند؛ و بیان می‌کند: شعرهای بعدی او به اندازه‌ای ضعیف هستند که؛ انگار یک نابغه از عمد سعی داشته در بدترین حالت شعرسرایی؛ قطعه‌ای بسراید. سایه کیسه بزرگی‌ست است که ما پشت سر خود می‌کشیم؛ سنگین با اجزای خودمان که والدین یا جامعه‌مان آن‌ها را نپسندیدند. سایه همچنین به‌عنوان یک فیلم خاکستری نازک که در یک قوطی پیچیده شده و از دید خارج است؛ تصور می‌شود اما آماده است تا ما را با تصاویر زنده‌ای که بر روی یک صفحه بزرگ پخش می‌شود يا بر روی صورت همسرمان بازی می‌شود؛ مجذوب کند. در ابتدا نگاهی به سایه‌ی فردی يا شخصی می‌اندازیم؛ وقتی کودکی یک يا دو ساله بودیم. موضوعیتی داشتیم که می‌توان آن را شخصیتی ۳۶۰ درجه تصور کرد. انرژی از همه بخش‌های بدن و روان ما به بیرون می‌تابید. کودکی که می‌دود یک گوی يا کره زنده و حاضر از انرژی است. ما این کره انرژی را در وجود خود داشتیم؛ اما یک روز متوجه شدیم که والدین‌مان برخی بخش‌های آن کره را دوست ندارند؛ و مدام این موضوع را به ما خاطر نشان می‌کردند و به طور مثال می‌گفتند: نمی‌توانی آرام باشی؟ یا اینکه بخواهی برادرت را بکشی اصلا کار درستی نیست. پشت سر ما یک کیسه نامرئی وجود دارد؛ و آن بخشی از وجودمان که والدین‌مان دوست نداشتند را در آن می‌گذاریم. سپس نوبت معلمان‌مان می‌شود: بچه‌های خوب سر چنین چیزهای کوچکی عصبانی نمی‌شوند. بنابراین عصبانیت خود را هم در کیسه می‌گذاريم. من بر این باورم که یک جوان بیست ساله از کل آن کره انرژی؛ در نهایت فقط یک برش نازک را نگه می‌دارد و مابقی آن در کیسه است. حال تصور کنید مردی که فقط یک برش نازک برایش باقی مانده؛ با زنی ملاقات می‌کند. فرض کنیم هر دو بیست‌وچهار ساله‌اند. هر کدام یک برش نازک و نازک‌تر از خود واقعی‌شان را به هم نشان می‌دهند؛ این پیوند دو برش را ازدواج می‌نامند. در چنین شرایطی حتی وقتی این دو فرد با هم هستند؛ یک فرد کامل را نمی‌سازند!»