کتاب موج چهارم

کتاب موج چهارم نوشته رامین جهانبگلو و ترجمه منصور گودرزی مجموعه‌ای از مقالات، سخنرانی‌ها و گفت‌وگوها درباره‌ی مدرنیته، روشنفکری و سیاست در جهان و ایران است. نویسنده از مدرنیته، روشنگری، پسامدرنیسم، خشونت، دموکراسی، سنت، جهانی‌شدن و به‌ویژه نسل چهارم روشنفکری ایرانی سخن گفته است. او با رجوع به فیلسوفانی چون ایمانوئل کانت، فریدریش هگل، میشل فوکو، فریدریش نیچه، یورگن هابرماس، هانا آرنت و... جایگاه انسان مدرن، عقلانیت، فردگرایی و گستره‌ی همگانی را بررسی کرده است. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب موج چهارم اثر رامین جهانبگلو

کتاب موج چهارم به قلم رامین جهانبگلو مجموعه‌ای از نوشته‌ها و سخنرانی‌های او درباره‌ی مدرنیته، روشنگری، پسامدرنیسم و روشنفکری ایرانی است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این متن‌ها طی چند سال در ایران، آمریکا و کانادا نوشته یا ایراد شده و بخشی از آن‌ها به موضوعاتی مانند مدرنیته، خشونت، تساهل، دموکراسی، آزادی، حقیقت، مسئولیت و گفت‌وگوی فرهنگ‌ها پرداخته است. بحث اصلی کتاب به نسل چهارم روشنفکری در ایران و تغییرات روش‌شناختی و معرفتی مربوط است که این نسل در فضای فکری این کشور ایجاد کرده است.

موج چهارم ابتدا به تبیین مفاهیم پایه‌ای مانند مدرنیته، سنت، روشنگری، عقلانیت، فردیت و سیاست مدرن می‌پردازد و سپس نسبت این مفاهیم را با تجربه‌ی تاریخی ایران و روشنفکری ایرانی بررسی می‌کند. رامین جهانبگلو با ارجاع گسترده به متفکران غربی و تجربه‌ی تاریخی اروپا، روند گذار از جهان کیهان‌محور و خدا‌محور به جهان عقل‌محور و فرد‌محور را توضیح و سپس نشان داده است که این گذار چگونه در ایران با موانع، سوءتفاهم‌ها و بحران‌های خاص روبه‌رو شده است.

کتاب موج چهارم همچنین به نقد خشونت سیاسی، ایدئولوژی، بنیادگرایی و مطلق‌گرایی می‌پردازد و نقش روشنفکر را در دفاع از حقیقت، گفت‌وگو، کثرت‌گرایی و گستره‌ی همگانی برجسته می‌کند. رامین جهانبگلو در کتاب موج چهارم از تجربه‌ی نسل‌های مختلف روشنفکری ایرانی سخن گفته و بر مسئولیت نسل چهارم در بازاندیشی تاریخ، هویت و سیاست ایران تأکید کرده است. این کتاب بر محور پرسش از مدرنیته و نسبت آن با سنت، سیاست و روشنفکری در ایران نوشته شده است.

خلاصه کتاب موج چهارم

نویسنده ابتدا مدرنیته را به‌عنوان گسست از جهان کیهان‌محور و خدا‌محور و گذار به جهان عقل‌محور و فرد‌محور توضیح و نشان می‌دهد که چگونه روشنگری، عقلانیت ابزاری، سرمایه‌داری، شهرنشینی و تکنولوژی چهره‌ی جهان را دگرگون کرده‌اند. سپس در کتاب موج چهارم به نقد پیامدهای این روند، ازجمله بحران معنا، نیست‌انگاری، پسامدرنیسم، نسبیت‌گرایی و فروپاشی فراروایت‌ها پرداخته شده است. کتاب این بحث نظری را به زمینه‌ی ایرانی پیوند می‌زند؛ از انقلاب، جنگ، شکست شور و هیجان‌های ایدئولوژیک و شکل‌گیری نسل تازه‌ای از روشنفکران که به‌جای تقلید از مُدهای فکری، به بازاندیشی تاریخ و هویت ایرانی روی آورده‌اند.

موضوع اصلی کتاب موج چهارم دفاع از حقیقت، گفت‌وگو، کثرت‌گرایی، بخشش و مبارزه با شر سیاسی و خشونت است و روشنفکر نسل چهارم به‌عنوان کنشگری معرفی شده است که باید خود را به پرسش بکشد و در گستره‌ی همگانی از آزادی و دموکراسی روزمره پاسداری کند.

چرا باید کتاب موج چهارم را بخوانیم؟

موج چهارم تصویری فشرده و تحلیلی از مسیر مدرنیته، روشنگری و پسامدرنیسم در غرب ارائه می‌دهد و سپس این تصویر را با تجربه‌ی تاریخی و سیاسی ایران پیوند می‌زند. خواننده‌ی کتاب موج چهارم با مفاهیم کلیدی فلسفه‌ی سیاسی مدرن، نقش روشنفکر، بحران خشونت و بنیادگرایی و امکان گفت‌وگوی کثرت‌گرا آشنا می‌شود و می‌تواند نسبت تازه‌ای میان سنت، مدرنیته و مسئولیت فردی تصور کند.

خواندن کتاب موج چهارم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به فلسفه، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی پیشنهاد می‌شود. همچنین اثر حاضر برای کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی مدرنیته، سنت، روشنفکری ایرانی، خشونت سیاسی و نسبت ایران با جهان معاصر هستند، مناسب است.

درباره رامین جهانبگلو

رامین جهانبگلو (Ramin Jahanbegloo) متولد ۷ دی ۱۳۳۵ در تهران، فیلسوف ایرانی و ساکن کانادا بوده که دکترای فلسفه‌ی خود را از دانشگاه سوربنِ فرانسه (دانشگاه پاریس ۴) دریافت کرده و پس از گذراندن حدود ۲۰ سال از زندگی خود در فرانسه، در سال ۱۹۹۹ دوره‌ی پژوهشی پسادکتری مطالعات خاورمیانه را در دانشگاه هاروارد به پایان رسانده است. او در دانشگاه تورنتو به تدریس علوم سیاسی مشغول بوده است. این نویسنده فرزند امیرحسین جهانبگلو، پژوهشگر فلسفه و تاریخ و اقتصاد و از بستگان سید حسین نصر است.

فعالیت آموزشی او از سال ۱۹۹۳ میلادی در مؤسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه ایران آغاز شد. او به‌عنوان محقق انجمن ایران‌شناسی فرانسه در تهران فعالیت داشت و سپس در انجمن فلسفی آگورا در تورنتو فلسفه را به ایرانیان تدریس کرد. رامین جهانبگلو از زندانیان سیاسی پس از انقلاب ۱۳۵۷ به شمار می‌آید؛ در ۸ اردیبهشت ۱۳۸۵ هنگام عزیمت به بروکسل در فرودگاه مهرآباد بازداشت شد، مدتی در زندان اوین نگهداری شد و سرانجام در ۸ شهریور ۱۳۸۵ با وثیقه آزاد شد. بعدها فیلم اعترافات او از شبکه‌ی یک صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد.

در سال ۱۳۸۸ جایزه‌ی صلح سال ۲۰۰۹ سازمان ملل در بارسلون به رامین جهانبگلو اهدا شد. او این جایزه را به مردم ایران تقدیم کرد و خود را صدای این مردم دانست. جهانبگلو نویسنده و مترجم پرکاری بوده، آثار فراوانی را در حوزه‌ی فلسفه و سیاست و اندیشه‌ی معاصر منتشر کرده، با نشریات مهم ایرانی و رسانه‌های خارجی همکاری داشته و مصاحبه‌هایی با کارگردانان سینمای اروپا نیز انجام داده است. از میان کتاب‌های فارسی او می‌توان به «انقلاب فرانسه و جنگ از دیدگاه هگل»، «در جست‌وجوی آزادی: مصاحبه‌های رامین جهانبگلو با آیزایا برلین»، «ماکیاولی و اندیشه‌ی رنسانس»، «مدرنیته، دموکراسی و روشنفکران»، «اندیشه‌ی عدم‌خشونت»، «گاندی و ریشه‌های فلسفی عدم‌خشونت» و «ذهن زمستانی» اشاره کرد.

این نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

انجمن صلح وابسته به سازمان ملل متحد در نشست خود در بارسلونِ اسپانیا اعلام کرد که جایزه‌ی صلح سال ۲۰۰۹ را به رامین جهانبگلو، به‌عنوان یک پژوهشگر و اندیشمند ایرانی، اعطا کرده است. این جایزه از سال ۱۹۸۰ میلادی و هرساله به یک فرد یا نهاد فعال در حوزه‌ی حقوق بشر تعلق می‌گیرد. پیش‌تر چهره‌هایی چون نلسون ماندلا، میخائیل گورباچف، اولاف پالمه و میریام ماکبا این جایزه را دریافت کرده‌اند. رامین جهانبگلو شامگاه سه‌شنبه ۱۱ اسفند (۲ مارس) این جایزه را در «خانه‌ی آسیا» در بارسلون دریافت کرد. در بیانیه‌ی جایزه از او به‌عنوان فیلسوف عدم‌خشونت یاد شد؛ فردی که با تلاش‌های پیگیرانه‌ی خود در عرصه‌ی اندیشه و عمل سیاسی به گسترش صلح، آشتی‌جویی، رعایت حقوق بشر و تقویت تفاهم فرهنگی میان ملت‌ها کمک کرده است.

رامین جهانبگلو در سخنرانی انگلیسی خود در مراسم یادشده تأکید کرد که از جوانی با خشونت مخالف بوده و همواره از دیدگاه‌های ضدخشونت مهاتما گاندی و مارتین لوتر کینگ الهام گرفته است. او هنگام دریافت جایزه آن را به مردم ایران تقدیم کرد که به‌گفته‌ی او اعتراضات مسالمت‌آمیز خود را در قالب جنبش مدنی دنبال می‌کنند. این دوره، سی‌امین سال برگزاری این جایزه بود.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب موج چهارم چیست؟

سایت rferl.org: کتاب موج چهارم در چارچوب گفت‌وگویی ارائه می‌شود که در آن به نقش نسل چهارم روشنفکران ایران در روند پیشرفت و دموکراتیزه‌شدن این کشور پرداخته شده است. این کتاب جایگاهی ویژه برای این نسل در مسیر تحول سیاسی و اجتماعی قائل است و بر ویژگی‌ها و کارکردهای متمایز آن‌ها در فضای فکری ایران تأکید می‌کند.

بخشی از کتاب موج چهارم

«مدرنیته و گفتمان روشنفکران در ایران

محمدرضا ارشاد ــ آقای دکتر به‌عنوان نخستین پرسش شما در سال ۱۳۳۵ در تهران متولد شده‌اید. شرایط حاکم بر دوران کودکی و نوجوانی‌تان چه بود و چه شد به فلسفه علاقه‌مند شدید و فلسفه، شما را به چه تأملات فکری نسبت به جامعه ایران واداشته است و آیا پرسش‌هایی در این رابطه برای شما مطرح بوده که به‌طور خاص به فلسفه پرداخته‌اید؟

جهانبگلو ــ من در یک خانواده روشنفکر متولد شدم. پدرم (امیرحسین جهانبگلو) اقتصاددان و مترجم بود و از آن‌جا که تحصیلاتش را در فرانسه انجام داده بود فوق‌العاده تحت‌تأثیر فرهنگ فرانسه بود. مادرم (خجسته کیا) کارگردان تئاتر بود و تحصیلاتش را در انگلستان به پایان رسانده بود. من از زمان کودکی به یک مدرسه انگلیسی می‌رفتم و زبان انگلیسی و فارسی را با هم یاد می‌گرفتم. به این جهت من خیلی زود با فرهنگ غرب آشنا شدم. این آشنایی البته ابتدا به وسیله زبان انگلیسی بود و بعدا به وسیله زبان فرانسه، علاوه بر آن از همان دوران کودکی با توجه به زمینه کاری پدر و مادرم هم با عالم اندیشه و فلسفه و هم با عالم هنر آشنا شدم. توجه و علاقه به سینما و تئاتر را مدیون مادرم هستم. او مرا همراه خودش به تمرین‌هایش می‌برد و خوب به یاد دارم که وقتی به اروپا سفر می‌کردیم با او به دیدن نمایشنامه‌های بکت، یونسکو و هارولد پینتر می‌رفتیم. پدرم تابستان‌ها برایم کلاس‌های فلسفه و ریاضیات در خانه ترتیب می‌داد و من موظف بودم که کتاب‌ها را با او دوره کنم. گاهی هم بدون درس پس دادن حق بازی کردن نداشتم. ولی تمام این سخت‌گیری‌ها و رفت‌وآمد آدم‌هایی چون آل‌احمد، سهراب سپهری در خانه ما موجب شد که کم‌کم با عالم روشنفکری ایران و غرب انس بگیرم.»