کتاب اطلس رمان اروپایی

کتاب اطلس رمان اروپایی (۱۸۰۰‌ـ‌۱۹۰۰) (Atlas of the European novel)، نوشته فرانکو مورتی و ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، اثری است که تصویری تازه از رمان اروپایی در قرن نوزدهم ارائه می‌دهد و نشر نی در سال ۱۴۰۲ آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر باتکیه‌بر نقشه‌ها، نمودارها و الگوهای فضایی، تاریخ رمان را از زاویه‌ی جغرافیا بازخوانی کرده است. تمرکز اصلی کتاب بر رمان‌های انگلیسی، فرانسوی، روسی، اسپانیایی و دیگر سنت‌های اروپایی است و نشان می‌دهد چگونه مکان در شکل‌گیری فرم‌های روایی نقش داشته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اطلس رمان اروپایی اثر فرانکو مورتی

کتاب اطلس رمان اروپایی (۱۸۰۰‌ـ‌۱۹۰۰) با تمرکز بر قرن نوزدهم، رمان را در پیوند با جغرافیا بررسی می‌کند. فرانکو مورتی در این اثر نشان می‌دهد که مکان فقط پس‌زمینه‌ی خنثای داستان نیست، بلکه نیرویی فعال است که فرم و پیرنگ را شکل می‌دهد. در این کتاب، نقشه‌ها و الگوهای فضایی به‌عنوان ابزار تحلیلی به کار رفته‌اند تا روابط پنهان میان رمان و دولت‌ملت، مرز، شهر، جاده و مستعمره آشکار شود.

فرانکو مورتی در فصلِ «درآمد: به‌سوی جغرافیای ادبیات» دو نوع جغرافیای ادبی را از هم جدا می‌کند: مطالعه‌ی مکان در ادبیات و مطالعه‌ی ادبیات در مکان. او توضیح می‌دهد که چگونه نقشه می‌تواند این دو را به هم پیوند بزند. کتاب اطلس رمان اروپایی در فصل‌های بعدی به نمونه‌های مشخص می‌پردازد: از رمان‌های جین آستین و شکل‌گیری «انگلستانِ مرکزی» و بازار ملی ازدواج تا رمان تاریخی و نقش مرزهای داخلی و خارجی در اسکات، پوشکین و مانتسونی. سپس به رمان اندیشه‌ها در روسیه، رمان پیکارِسک اسپانیایی، رمانس‌های استعماری در آفریقا و... می‌رسد و نشان می‌دهد هر ژانر در چه نوع فضایی خانه می‌کند. این کتاب هم‌زمان مانیفست روش‌شناختی و مجموعه‌ای از مطالعه‌های موردی است که در آن نقشه‌ها، نمودارها و ارجاع‌های فراوان به تاریخ‌نگاری، جامعه‌شناسی و نظریه‌ی ادبی در کنار هم قرار گرفته‌اند.

خلاصه کتاب اطلس رمان اروپایی

کتاب اطلس رمان اروپایی بر این ایده استوار است که برای فهم رمان باید آن را روی نقشه دید. فرانکو مورتی نشان می‌دهد فرم‌های مختلف رمان، از رمان‌های جین آستین تا رمان تاریخی، رمان اندیشه‌ها، رمان پیکارِسک و رمانس استعماری، هرکدام با نوعی فضای خاص گره خورده‌اند: انگلستانِ مرکزی، مرزهای داخلی و خارجی، جاده‌های پیکارِسک، شهرهای بزرگ، مستعمره‌ها و شبکه‌های ازبین‌رفته‌ی آفریقا.

فرانکو مورتی توضیح می‌دهد که چگونه دولت‌ملت، بازار ملی ازدواج، شهرنشینی، استعمار و مرزبندی‌های سیاسی در قرن نوزدهم، الگوهای روایی را شکل داده‌اند. نقشه‌ها در این میان ابزاری برای طرح پرسش‌های تازه درباره‌ی پیرنگ، سبک و رابطه‌ی ادبیات با جامعه معرفی شده‌اند.

چرا باید کتاب اطلس رمان اروپایی را بخوانیم؟

به کتاب اطلس رمان اروپایی می‌توان به‌عنوان تلاشی برای فهم رمان از زاویه‌ای غیرمعمول نگاه کرد؛ زاویه‌ای که مکان و نقشه را در مرکز تحلیل می‌نشاند. این کتاب به ما امکان می‌دهد تا رمان‌های آشنا، از آثار آستین تا اسکات و داستایفسکی، را در قالب الگوهای فضایی تازه ببینیم و پیوند میان تاریخ ادبیات، جغرافیا و سیاست را به‌طور عینی‌تر فهم کنیم.

خواندن کتاب اطلس رمان اروپایی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب اطلس رمان اروپایی به دانشجویان و پژوهشگران ادبیات، مطالعات فرهنگی و تاریخ اندیشه پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه به کسانی که به رمان‌های قرن نوزدهم، نظریه‌ی رمان، جغرافیای ادبی و نسبت ادبیات با دولت‌ملت، استعمار و شهرنشینی علاقه‌مند هستند.

درباره فرانکو مورتی

فرانکو مورتی، متولد ۱۹۵۰، نظریه‌پرداز و تاریخ‌نگار ادبی ایتالیایی است که از چهره‌های برجسته‌ی نقد ادبی معاصر و علوم انسانی دیجیتال به‌ شمار می‌رود. او تحصیلات خود را در رشته‌ی ادبیات مدرن در دانشگاه رم به پایان رساند و در دانشگاه‌های سالرنو، ورونا، کلمبیا و استنفورد تدریس کرد. مورتی در سال ۲۰۰۰ مرکز مطالعات رمان و در سال ۲۰۱۰ آزمایشگاه ادبی استنفورد را بنیان گذاشت؛ مرکزی که نقش مهمی در گسترش پژوهش‌های دیجیتال در ادبیات داشت.

او بیشتر به‌خاطر مطرح‌کردن روش خوانش از دور شناخته می‌شود؛ روشی که به‌جای تمرکز بر یک متن، مجموعه‌ی بزرگی از آثار ادبی را با استفاده از آمار، نقشه‌نگاری و تحلیل داده بررسی می‌کند تا الگوهای کلی تاریخ ادبیات آشکار شود. مورتی از پیشگامان پیونددادن ادبیات با علوم داده و روش‌های رایانه‌ای است.

بخش مهمی از آثار او به تاریخ فرهنگ بورژوایی اروپا، جغرافیای ادبیات و نظریه‌ی نظام جهانی اختصاص دارد. او معتقد است همان‌گونه که اقتصاد جهانی دارای مرکز و پیرامون است، در ادبیات نیز برخی کشورها در تولید شکل‌های ادبی نقش اصلی را دارند.

آثار و نظریه‌های مورتی تأثیر گسترده‌ای بر نقد ادبی، علوم انسانی دیجیتال و مطالعات فرهنگی گذاشته‌اند و به زبان‌های بسیاری ترجمه شده‌اند.

«بورژوا در میانه‌ی تاریخ و ادبیات» دیگر کتاب ترجمه‌شده از او به فارسی است.

بخشی از کتاب اطلس رمان اروپایی

«کاری که نقشه‌های من قرار است بکنند این است که پرسش‌هایی در مورد فرم رمان و روابط درونی آن طرح کنند. و آن‌ها واقعاً اغلب مثل خیلی از آزمایش‌ها بودند: بعضی آسان‌‌تر و بعضی سخت‌تر؛ و همگی آکنده از متغیرهایی که مدام و مدام تغییرشان می‌دادم (کدام ویژگی‌ها را باید در نقشه بگنجانم؟ کدام لحظه‌های روایت را؟ کدام عناصر بافت را؟) تا این که حس می‌کردم به پاسخ مطلوبی رسیده‌ام. هر پاسخ یک تصویر بود ــ الگویی بود که باعث می‌شد تا کتاب یا ژانری را به‌شیوه‌ای تازه و جالب ببینم: و زود متوجه شدم که میزان وضوح آن الگو متناسب است با سادگی و فراوانیِ داده‌هایی که نقشه بر اساس آن تهیه شده است. به بیان دیگر، «آزمایش» به لطف انتزاع و کمّی‌سازی به سرانجام رسید: مجموعه‌هایی منسجم و متنوع، جایی که در آن معنای نهاییِ یک فرم همیشه بیش از مجموع تک‌تک متن‌ها بود. این یکی از آخرین یافته‌های کارِ نقادی است: چالش کمّیت ــ این‌که ۹۹ درصد از کل آثار ادبیِ منتشرشده فراموش می‌شوند و کسی نمی‌خواهد دوباره احیاشان کند. این وسعت‌یافتنِ پهنهٔ ادبی، که محصول منطق درونیِ بررسی جغرافیایی است، کاملاً شگفت‌زده‌ام کرد: روش جدید مستلزم داده‌های نو بود ــ اما این داده‌ها هنوز وجود نداشتند، و من نمی‌دانستم چگونه پیداشان کنم، و کتاب حاضر تنها گامی چند در این راستا برداشته است. اما این چالشی شگرف برای همهٔ تاریخ‌نگاران فرهنگی است.»