کتاب آن سوی اصل لذت

کتاب آن سوی اصل لذت (Jenseits des Lust-Prinzips) نوشته زیگموند فروید و ترجمه میثم بازانی است. این کتاب را انتشارات ارجمند منتشر کرده است (چاپ دوم: ۱۴۰۴). اثر حاضر از جایی آغاز می‌شود که نویسنده می‌گوید اصل لذت دیگر برای توضیح همه‌ی رفتارهای روان انسان کافی نیست؛ از رؤیاهای ترومایی و بازی تکراری کودکان تا تجربه‌هایی که به‌جای آرامش، بازگشت مداوم رنج را نشان می‌دهند. زیگموند فروید در این کتاب به مفهوم اجبار به تکرار پرداخته و از تقابل رانه‌های زندگی و مرگ سخن گفته است؛ ایده‌ای که بخش مهمی از دستگاه فکری او را دگرگون کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آن سوی اصل لذت اثر زیگموند فروید

کتاب آن سوی اصل لذت از مهم‌ترین مکتوبات زیگموند فروید در دوره‌ی پختگی فکری اوست؛ کتابی که از طریق پرسشی ساده اما ناآرام‌کننده بیرون می‌آید: اگر روان آدمی در پی لذت و کاهش تنش است، چرا بارها به‌سوی تجربه‌های دردناک بازمی‌گردد؟ نویسنده از چارچوب آشنای اصل لذت فاصله می‌گیرد و به سراغ پدیده‌هایی می‌رود که با آن سازگار به‌ نظر نمی‌رسند؛ از روان‌نژندی ترومایی و رؤیاهایی که حادثه‌ی دردناک را تکرار می‌کنند تا الگوهای تکرارشونده در درمان روان‌کاوی و حتی بازی کودکان.

آن سوی اصل لذت در فصل‌های آغازین، اصل لذت را توضیح می‌دهد و سپس به محدودیت‌های آن می‌پردازد. زیگموند فروید در فصل‌های بعدی نمونه‌هایی مانند رؤیاهای ترومایی، بازی معروف کودک با ناپدیدشدن و بازگشت شیء و تکرار تجربه‌های دردناک در فرایند درمان را بررسی می‌کند تا مفهوم اجبار به تکرار را شرح دهد. از دل همین مطالب است که ایده‌ی رانه‌های مرگ در مقابل رانه‌های زندگی مطرح می‌شود؛ دو نیروی بنیادی که به‌باور فروید در کارکرد روان نقشی تعیین‌کننده دارند.

کتاب حاضر به‌تدریج از ذکر مثال‌های بالینی به گمانه‌زنی‌های فراروان‌شناختی می‌رسد و در فصل‌های پایانیْ درباره‌ی ساختار ذهن، تروما، سپر محافظ روان و نسبت زندگی با بازگشت به وضعیت پیشین سخن می‌گوید. واژه‌نامه‌ی توصیفی پایان کتاب نیز نشان می‌دهد مترجم کوشیده است مسیر فهم اصطلاح‌های اصلی را هموارتر کند؛ هرچند خود اثر همچنان متنی فشرده و تأمل‌برانگیز باقی مانده است. این کتاب هفت فصل دارد. اثر حاضر از متن انگلیسی با نام Beyond the pleasure principle به پارسی برگردانده شد.

خلاصه کتاب آن سوی اصل لذت

روان معمولاً در پی کاهش تنش و رسیدن به لذت است، اما نمونه‌هایی هستند که این الگو را به چالش می‌کشند. زیگموند فروید از رؤیاهای ترومایی، تکرار تجربه‌های دردناک در درمان و بازی کودکان استفاده می‌کند تا نشان دهد روان گاهی به‌جای دوری از رنج، آن را بازسازی می‌کند. او این وضعیت را با مفهوم اجبار به تکرار توضیح می‌دهد و سپس به ایده‌ی رانه‌های زندگی و رانه‌های مرگ می‌پردازد. کتاب از مشاهده‌های بالینی شروع می‌شود و به بحثی گسترده‌تر درباره‌ی تروما، ساختار ذهن، تنش، بقا و میل به بازگشت به حالت پیشین می‌انجامد.

چرا باید کتاب آن سوی اصل لذت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آن سوی اصل لذت را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یکی از نقطه‌های چرخش در اندیشه‌ی زیگموند فروید را نشان می‌دهد و مسیر تغییر نگاه او به روان را روشن می‌کند.
• خواننده با مفاهیمی مانند اجبار به تکرار، رؤیاهای ترومایی و رانه‌های زندگی و مرگ از خلال مثال‌های مشخص آشنا می‌شود.
• این اثر کمک می‌کند علت بعضی رفتارهای ظاهراً ناسازگار انسان، مثل بازگشت به تجربه‌های دردناک، دقیق‌تر فهمیده شود.

خواندن کتاب آن سوی اصل لذت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب آن سوی اصل لذت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران روان‌شناسی که می‌خواهند با یکی از بحث‌های بنیادین زیگموند فروید آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به روان‌کاوی که می‌خواهند مفهوم اجبار به تکرار و جایگاه آن در نظریه‌ی فروید را دریابند.
• خوانندگانی که درباره‌ی تروما، رؤیا و بازگشت تجربه‌های دردناک پرسش دارند.
• کسانی که به آثار نظریِ فشرده و بحث‌های فلسفی درباره‌ی ذهن و زندگی علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند سیر دگرگونی ایده‌های زیگموند فروید را از خلال یک اثر کلیدی دنبال کنند.

درباره زیگموند فروید

زیگموند فروید (Sigmund Freud) در ۶ مه‌ی ۱۸۵۶ به دنیا آمد. او عصب‌شناس اتریشی و بنیان‌گذار روانکاوی است. «پدر علم روان‌شناسی» پس از فارغ‌التحصیلی در رشته‌ی پزشکی از دانشگاه وین و کار در بخش روان‌پزشکی، مطب شخصی خود را تأسیس کرد. او پس از آزمودن روش هیپنوتیزم، دریافت که تشویق مراجعان به بیان آزادانه‌ی افکارشان به بهبودی پایدارتر می‌انجامد؛ ابداعی که به تکنیک «تداعی آزاد» معروف شد. از مهم‌ترین نظریه‌ها و ابداعات کلیدی او می‌توان به مفهوم «انتقال» (تحلیل احساسات دوران خردسالی نسبت به والدین)، «عقده‌ی ادیپ» (میل سرکوب‌شده به والد جنس مخالف) و تأکید بر نقش حیات‌بخش «ناهشیار» در کنترل رفتارهای روزمره اشاره کرد.

پدر علم روان‌شناسی نویسنده‌ای پرکار بود و آثاری برجسته چون «تعبیر خواب» (۱۹۰۰)، «آسیب‌شناسی روانی زندگی روزمره» (۱۹۰۱)، «ایگو و اید» (۱۹۲۳)، «تمدن و ملالت‌های آن» (۱۹۳۰) و «موسی و یکتاپرستی» (۱۹۳۷) را به نگارش درآورد. فروید که تسلط کاملی به چندین زبان و ادبیات داشت، سال‌ها با بیماری سرطان دهان مبارزه کرد و در نهایت پس از بی‌نتیجه ماندن درمان‌ها به زندگی خود پایان داد.

جوایز و افتخارات نویسنده

زیگموند فروید جایزه‌ی گوته (Goethe Prize)، یعنی مهم‌ترین جایزه‌ی ادبی آلمان، را در سال ۱۹۳۰ میلادی از آن خود کرد؛ همچنین دانشگاه کلارک واقع در وورسترِ ماساچوست که فروید در آن پنج سخنرانی پیرامون روانکاوی ایراد کرده بود، مدرک دکترای افتخاری به او اعطا کرد که نخستین قدردانی عمومی از نوشته‌های او را رقم زد و توجه گسترده‌ی رسانه‌ها را به‌سمت زیگموند فروید جلب کرد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب آن سوی اصل لذت

- ژیل دلوز این اثر را شاهکار فروید می‌داند و معتقد است زیگموند فروید در این کتاب، عمیق‌تر از هر زمان دیگری به تأملات فلسفی پرداخته است.

- ژاک لاکان کتاب آن سوی اصل لذت را متنی شگفت‌انگیز و البته بسیار مبهم و تقریباً آشفته توصیف کرد.

- ارنست جونز، از نزدیک‌ترین همکاران زیگموند فروید، بیان کرده است که دنبال‌کردن روند استدلال در کتاب آن سوی اصل لذت آسان نیست و دیدگاه‌های نویسنده در این اثر بارها به‌طور اشتباه تفسیر شده‌اند.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب آن سوی اصل لذت منتشر شده است؟

کتاب حاضر توسط مترجمان و ناشران متفاوت در سال‌های مختلف ترجمه و منتشر شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این کتاب را نشان می‌دهد:

- فراسوی اصل لذت ترجمه‌ی مهدی گنجی، نشر ساوالان، ‏‫۱۴۰۴.‬‬

- فراسوی اصل لذت ترجمه‌ی هوشمند ویژه، نشر شما‏‫‬، ۱۳۹۷.‬

بخشی از کتاب آن سوی اصل لذت

«شاید چندان اشتباه نباشد اگر فرض کنیم که تکانه‌های برخاسته از رانه‌ها به دستهٔ فرایندهای محدودشده تعلّق ندارند، بلکه فرایندهای متحرّک و آزادی هستند که برای تخلیه شدن فشار می‌آورند. بهترین بخش دانسته‌های ما در مورد این فرایندها همان است که از مطالعه‌مان در مورد کار رؤیا به دست آورده‌ایم. ما آنجا کشف کردیم که فرایندهای نظام ناآگاه با فرایندهای نظام‌های پیش‌آگاه (یا آگاه) تفاوت‌های بنیادینی دارند. در ضمیر ناآگاه، نیروگذاری می‌تواند به آسانی و به‌طور کامل منتقل، جابه‌جا و ادغام شود. با وجود این، در صورتی‌ که این روش برای مواد پیش‌آگاه به کار گرفته شود، نتایج نامعتبری به دست می‌دهد؛ و این تبیین‌گر خصایص آشنایی است که در رؤیاهای آشکار به نمایش درمی‌آیند، پس از اینکه باقی‌ماندهٔ پیش‌آگاه روز قبل، بر اساس قوانین حاکم بر ضمیر ناآگاه پرداخته شد. من شکل فرایند یافت‌شده در ضمیر ناآگاه را جریان روانی «نخستین» توصیف کردم که از جریان «دومینِ» حاکم بر زندگی معمول بیداری‌مان متمایز است. ازآنجاکه همهٔ تکانه‌های رانه‌ای بر نظام‌های ناآگاه تأثیر می‌گذارند، اگر بگوییم که از فرایند نخستین پیروی می‌کنند، سخن چندان بدیعی نگفته‌ایم. بی‌شک، شناسایی فرایند روانی نخستین به واسطهٔ نیروگذاری متحرّک و آزاد [مطرح‌شده توسط] برویر و شناختن فرایند دومین به واسطهٔ تغییرات نیروگذاری محدودشده یا تونیک آن، آسان است.»