کتاب بازگشت مکرر و چند نمایشنامه دیگر

کتاب بازگشت مکرر و چند نمایشنامه دیگر (Tilbakekomstene) مجموعه‌ای از چند نمایشنامه‌ی فردریک براتبرگ است که هر کدام بر موقعیت‌های خانوادگی، روابط عاطفی و لحظه‌های بحرانی زندگی روزمره تمرکز دارند و از خلال تکرار، تعلیق و جزئیات ظاهراً معمولی، به لایه‌های عمیق‌تری از ترس، فقدان و میل به بقا نزدیک می‌شوند. ساختار دوصدایی، مونولوگ‌های رو به تماشاگر و صحنه‌های محدود خانگی از ویژگی‌های اصلی این متن‌های نروژی است. این کتاب با ترجمه مسعود قدیم‌فلاح و توسط نشر رایبد منتشر شده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازگشت مکرر و چند نمایشنامه دیگر

کتاب بازگشت مکرر و چند نمایشنامه دیگر اثر فردریک براتبرگ، کالبدشکافی فقدان و سوگواری در بستر به‌ظاهر آرام زندگی نروژ امروز است. براتبرگ در متن‌هایش فضاهای امن خانگی همچون آشپزخانه و اتاق‌خواب را به میدان نبرد میان واقعیت و کابوس بدل می‌کند. در نمایشنامه‌ی اصلی این مجموعه، یعنی بازگشت مکرر، تکرار غریب مرگ و بازگشت فرزند، استعاره‌ای است از ناتوانی والدین در پذیرش خلأ و تلاشی وسواس‌گونه برای عادی‌سازی فاجعه. نویسنده با استفاده از جزئیات روزمره‌ای چون قلاب‌بافی یا آماده‌کردن دسر، ریتمی مکانیکی و خفقان‌آور خلق می‌کند که در آن هر کنش ساده، باری از خشم فروخورده و اضطراب وجودی را با خود حمل می‌کند. ساختار روایی این مجموعه که بر پایه‌ی تکرار دیالوگ‌ها و تقابل میان گفت‌وگوهای معمولی با مونولوگ‌های درونی بنا شده، لایه‌های پنهان ذهنیت شخصیت‌ها را در برابر قضاوت مخاطب عریان می‌سازد. در نمایشنامه‌هایی نظیر مونیمان و سفر زمستانی هم براتبرگ نشان می‌دهد چگونه زبان ساده و روزمره می‌تواند به ابزاری برای پنهان‌کردن خشونت و بی‌حسی تدریجی بدل شود.

خلاصه کتاب بازگشت مکرر و چند نمایشنامه دیگر

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

محور اصلی نمایشنامه‌ی نخست این کتاب، پدر و مادری است که پسر نوجوان‌شان گوستاو را از دست داده‌اند. آن‌ها مواجهه با فقدان، مراسم خاکسپاری، یادگاری‌ها و روایت‌های رسمی مرگ را پشت سر گذاشته‌اند، اما زندگی‌شان در نقطه‌ای ثابت می‌ماند؛ پدر جلوی پنجره، خیره به خیابان و دریا، و مادر درگیر قلاب‌بافی، آشپزی و مراقبت از جزئیات خانه. ناگهان گوستاو، بارها و بارها، در وضعیت‌های مختلف، به خانه بازمی‌گردد؛ گرسنه، زخمی، خسته، یا در آستانه‌ی مرگ دوباره. این بازگشت‌های مکرر، مرز میان واقعیت، رؤیا و انکار را از بین می‌برد و نشان می‌دهد چگونه سوگ ناتمام می‌تواند به چرخه‌ای بی‌پایان از مرگ و زندگی بدل شود. 

در نمایشنامه‌ی مونیمان، تمرکز بر کودکی است که در خانه پرحرف و شاد توصیف می‌شود اما در مدرسه منزوی، ساکت و ناتوان از برقراری ارتباط است. والدین، معلم و حتی نماینده‌ی سازمان حمایت از کودکان، هر کدام روایتی متفاوت از او می‌سازند و فاصله‌ی میان این روایت‌ها، شکاف عمیق میان خانه و جهان بیرون را آشکار می‌کند. در دیگر نمایشنامه‌ها نیز، موقعیت‌های ساده‌ی خانوادگی به صحنه‌هایی تبدیل شده‌اند که در آن‌ها تکرار، سکوت و جزئیات روزمره، تنش‌های عاطفی و ترس از فروپاشی را عیان می‌کند.

چرا باید کتاب بازگشت مکرر و چند نمایشنامه دیگر را بخوانیم؟

این چند نمایشنامه‌ی کوتاه، نشان داده‌اند که چگونه می‌توان از دل صحنه‌های معمول خانگی، به ترس‌های عمیق، سوگ‌های ناتمام و تنهایی پنهان در روابط خانوادگی نزدیک شد. این اثر برای کسانی که به ساختارهای نمایشی مینیمال، دیالوگ‌محور و موقعیت‌های پرتنش اما ظاهراً ساده علاقه دارند، گزینه‌ی خوبی برای مطالعه است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن بازگشت مکرر و چند نمایشنامه دیگر به مشتاقان تئاتر معاصر، دانشجویان رشته‌ی نمایش و ادبیات نمایشی، کارگردان‌ها و بازیگرانی که به دنبال متن‌های کم‌پرسوناژ هستند، و به کسانی پیشنهاد می‌شود که به موضوعاتی مثل سوگ، روابط والدین و فرزندان و تنهایی نوجوانان علاقه دارند.

بخشی از کتاب بازگشت مکرر و چند نمایشنامه دیگر

«مادر: چرا قلاب‌بافی می‌کنم؟ 

من دیگه هیچ‌کس رو ندارم که براش چیزی ببافم، حتی تو رو. من دیگه به خودم زحمت بافتن برای تو رو هم نمی‌دم. 

تو به هیچی اهمیت نمی‌دی و مراقب هیچی نیستی. 

تو حتی یک بار هم به خودت زحمت نمی‌دی که چیزی رو برداری و بذاری تو سینک ظرف‌شویی. همیشه همه چیز برات حاضر و آماده بوده. 

نمی‌تونی بیای اینجا پیش من بشینی؟ 

نمی‌تونی یک کم همراه من باشی و با من وقت بگذرونی؟

پدر: دارم به سگ همسایه نگاه می‌کنم، دوباره فرار کرده.

مادر: نمی‌دونم این قراره یک ژاکت پشمی بشه یا چی. من فقط می‌بافم، می‌بافم و می‌بافم.»