کتاب هنر زندگی کردن

کتاب هنر زندگی کردن (The art of living) نوشته تیک نات هان و ترجمه فاطمه پهلوانی مجموعه‌ای از تعالیم و گفتارهای این راهب و معلم ویتنامی درباره‌ی ذهن‌آگاهی، زندگی آگاهانه و مواجهه‌ی بدون هراس با مرگ است. نویسنده در این اثر با تکیه‌ بر سنت بودایی و در گفت‌وگویی مداوم با علم از معنویت، رنج، شادی و پیوند انسان با زمین سخن گفته است. این کتاب بر پایه‌ی سخنرانی‌ها، تمرین‌ها و تأمل‌های کوتاه شکل گرفته و خواننده را قدم‌به‌قدم به‌سمت درک عمیق‌تر هنر زیستن برده است. نشر ارمغان گیلار این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هنر زندگی کردن اثر تیک نات هان

کتاب هنر زندگی کردن به قلم تیک نات هان با پیشگفتار خواهر چان کونگ آغاز می‌شود؛ راهبه‌ای که بیش از ۵۵ سال در کنار نویسنده‌ی این کتاب زیسته و کار کرده است. او در این پیشگفتار مسیر زندگی و فعالیت‌های اجتماعی و صلح‌طلبانه‌ی تیک نات هان، از ویتنام تا اروپا و آمریکا و نیز شکل‌گیری مراکز تمرین ذهن‌آگاهی مانند دهکده‌ی پلام را روایت کرده است. پیشگفتار نشان می‌دهد تعالیم کتاب از دل تجربه‌ی زیسته‌ی نویسنده در جنگ، تبعید، بیماری و کار جمعی بیرون آمده است.

هنر زندگی کردن با مقدمه‌ی تیک نات هان ادامه پیدا می‌کند. او از زیبایی سیاره‌ی زمین، نگاه فضانوردان، نسبت علم و معنویت و پرسش‌های بنیادین انسان درباره‌ی زندگی و مرگ سخن گفته است. سپس هفت حوزه‌ی تمرکز را معرفی می‌کند؛ پوچی، بی‌نشانی، بی‌هدفی، ناپایداری، بی‌میلی، رهاکردن و نیروانا؛ حوزه‌هایی که آن‌ها را درهای رهایی می‌نامد. فصل‌های این اثر بر پایه‌ی این تمرکزها شکل گرفته‌اند و هر فصل ترکیبی است از توضیح مفاهیم، مثال‌های روزمره، روایت‌های شخصی، ارجاع به متون بودایی و تمرین‌های عملی مانند هنر نفس‌کشیدن و تمرین نگاه به دست مادر.

نویسنده در بخش‌های میانی کتاب هنر زندگی کردن با زبانی روشن مفاهیمی مانند درهم‌تنیدگی، بی‌خودشدن، دو سطح حقیقت، کارما، تولد دوباره و رابطه‌ی ذهن و بدن را توضیح داده است. او از داستان‌های شخصی مانند ماجرای دزد دریایی و دختر ۱۱ساله، دیدار با مارتین لوتر کینگ، تجربه‌ی مومیایی ۵۰۰۰ساله در موزه‌ی بریتانیا و خاطره‌ی غنچه‌های یخ‌زده‌ی ژاپونیکا استفاده کرده است تا نشان دهد چگونه می‌توان رنج فردی و جمعی را به شفقت و کنش آگاهانه تبدیل کرد.

در فصل‌های بعدی کتاب هنر زندگی کردن ایده‌ی هشت بدن مطرح می‌شود؛ بدن فیزیکی، بدن بودا، بدن تمرین معنوی، بدن جمعی و بدن‌هایی که در قالب کتاب، صدا، جامعه و تأثیرات ماندگار در جهان ادامه پیدا می‌کنند. نویسنده نشان داده است که انسان فقط به بدن زیستی محدود نیست و در فرزندان، شاگردان، کنش‌ها و جامعه‌ی محبوب خود ادامه می‌یابد. ساختار کتاب از ابتدا تا انتها بر محور این پرسش پیش می‌رود که وقتی می‌میریم چه اتفاقی می‌افتد و وقتی زنده‌ایم چه رخ می‌دهد. نویسنده پاسخ را در تمرین دیدنِ پیوستگی، ناپایداری و نبودِ «خودِ جدا» جست‌وجو کرده است.

عنوان کامل این اثر در زبان مبدأ برابر است با The art of living : peace and freedom in the here and now.

خلاصه کتاب هنر زندگی کردن

رنج انسان از سه دیدگاه نادرست می‌آید؛ باور به «خودِ جدا»، تصور نابودی کامل پس از مرگ و جست‌وجوی خوشبختی در بیرون و آینده. تیک نات‌ هان هفت حوزه‌ی تمرکز را معرفی کرده است تا خواننده با تأمل بر پوچی، بی‌نشانی، بی‌هدفی، ناپایداری، بی‌میلی، رهاکردن و نیروانا این دیدگاه‌ها را شناسایی کند و تغییر دهد. نویسنده با مثال‌هایی از گل، ابر، رودخانه، دانه‌ی بلوط و بدن انسان مفهوم درهم‌تنیدگی را توضیح داده است؛ اینکه هیچ موجودی مستقل نیست و هر چیز از عناصری غیر از خودش ساخته شده است.

نویسنده همچنین نشان داده است که مرگ نابودی نیست؛ بلکه دگرگونی و تداوم در شکلی دیگر است؛ همان‌طور که ابر به باران و باران به چای تبدیل می‌شود. کتاب هنر زندگی کردن در کنار توضیح مفاهیم، تمرین‌هایی مانند تنفس آگاهانه، نشستن در آرامش، نگاه به دست مادر و ساختن «جامعه‌ی محبوب» را ارائه کرده است تا ذهن‌آگاهی، شفقت و حضور در لحظه به عادت روزمره تبدیل شود.

چرا باید کتاب هنر زندگی کردن را بخوانیم؟

کتاب هنر زندگی کردن راهی برای فهم عمیق‌تر زندگی، مرگ و پیوند انسان با دیگران و با زمین پیشنهاد کرده است. خواننده‌ی این اثر با مفاهیمی مانند درهم‌تنیدگی، ناپایداری و بی‌خودشدن آشنا می‌شود و تمرین‌های ساده‌ای برای آرام‌کردن ذهن، مواجهه با رنج، سوگ و ترس از مرگ را دریافت می‌کند. کتاب حاضر کمک می‌کند معنویت در دل زندگی روزمره و در کوچک‌ترین لحظه‌ها تجربه شود.

خواندن کتاب هنر زندگی کردن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که با اضطراب، اندوه، سوگ یا ترس از مرگ درگیرند، به معنویت غیرمذهبی و ذهن‌آگاهی علاقه‌مند هستند یا می‌خواهند رابطه‌ی خود را با بدن، خانواده، طبیعت و جامعه‌ی پیرامونشان بازنگری کنند. همچنین اثر حاضر برای فعالان اجتماعی و درمانگران کنجکاو درباره‌ی پیوند رنج فردی و جمعی مناسب است.

درباره تیک نات هان

تیک نات هان (Thích Nhất Hạnh) که در شناسنامه با نام نگوین ژوان بائو شناخته می‌شود، در سال ۱۹۲۶ میلادی در ویتنام چشم به جهان گشود. کشش درونی او به دنیای معنویت در همان دوران طفولیت و با تماشای یک نقاشی از بودا و دیدار با راهبی عزلت‌گزین شکل گرفت؛ امری که انگیزه‌ی ورود او به صومعه را در ۱۶سالگی فراهم ساخت. او در آن محیط آموختن زبان‌های فرانسوی، انگلیسی و چینی را به سرانجام رساند و ژرفای مکاتب گوناگون بودیسم را کاوش کرد. پس از تکمیل فرایند یادگیری در سال ۱۹۵۰ ردای راهبی را در سایگون به تن کرد، اما پافشاری‌اش بر همگرایی شاخه‌های مختلف بودایی، مخالفت‌هایی را برانگیخت که به حذف نامش از فهرست معبد انجامید.

شعله‌ور شدن آتش جنگ ویتنام و موضع‌گیری‌های صلح‌طلبانه‌ی او، منجر به تبعید و اخراجش از کشور در سال ۱۹۶۰ شد. دوری از وطن، زمینه‌ساز تأسیس مراکز عبادی متعددی در نقاط مختلف جهان توسط تیک نات هان شد تا عناوین ارزنده‌ای چون «رسول صلح و عدم خشونت» را به نام خود سند بزند. در سال ۱۹۶۷ مارتین لوتر کینگ نام او را برای تصاحب جایزه‌ی صلح نوبل پیشنهاد داد؛ گرچه به‌دلیل پاره‌ای از مغایرت‌ها با پروتکل‌های کمیته‌ی نوبل، این عنوان به او اعطا نشد. کینگ طی یک سخنرانی، تیک نات هان را سزاوارترین شخص برای دریافت این نشان معرفی کرد.

قلم این اندیشمند بیش از ۱۳۰ مجلد کتاب را خلق کرد که فراتر از ۱۰۰ عنوانِ آن به زبان انگلیسی نگاشته شد و آمارهای فروش جهانی‌اش از مرز پنج میلیون نسخه عبور کرد. این مسیر پربار سرانجام در ۲۲ ژانویه‌ی ۲۰۲۲ و در ۹۵سالگی، با درگذشت او در زادگاهش، به ایستگاه پایانی رسید. میراث ملموس تیک نات هان برپایی صومعه‌ها و کانون‌های مراقبه‌ی پرشماری در سطح جهان است که در این میان دهکده‌ی «پلام ویلج» (Plum Village) در فرانسه به‌عنوان یکی از کلیدی‌ترین قطب‌های بودیسم در دنیای غرب خودنمایی می‌کند. آموزه‌ها و مکتوبات او توانسته‌اند مسیر زندگی میلیون‌ها انسان را متحول سازند و جایگاهی متمایز را به‌عنوان یکی از جریان‌سازترین چهره‌های عرفانی قرون ۲۰ و ۲۱ میلادی به او ببخشند.

ویترین آثار مکتوب تیک نات هان کتاب‌هایی نظیر «قدرت سکوت»، «نیلوفر و مرداب»، «آشتی با خود»، «نه مرگ، نه ترس»، «راه‌ورسم نشستن»، «راه‌ورسم تمرکز» و «هنر زندگی کردن» را در خود جای داده است.

جوایز و افتخارات نویسنده

جایزه‌ی صلح و آزادی صلح در زمین (Pacem in Terris) در میان افتخارات مذهبی و اجتماعی جهان اعتبار ویژه‌ای دارد؛ نشانی که اعطای آن از سال ۱۹۶۴ و به یادبود بخش‌نامه‌ی پاپ ژان بیست‌وسوم پایه‌گذاری شد. این نشان افتخار در سال ۲۰۱۵ به پاس دهه‌ها تکاپوی بی‌وقفه در مسیر گسترش صلح، سازش و رفتارهای مسالمت‌آمیز به تیک نات هان تعلق گرفت. معیار اهدای این جایزه، تقدیر از گام‌های اثربخش کسانی است که بدون مرزبندی‌های عقیدتی در راه استقرار عدالت و آرامش در پهنه‌ی گیتی تلاش می‌کنند.

نظر افراد و مجله‌های مشهور درباره نویسنده

مارتین لوتر کینگ در معرفی تیک نات هان برای نامزدی در جایزه‌ی صلح نوبل او را انسانی مقدس دانست؛ زیرا او را فروتن و دیندار توصیف کرد؛ دانشمندی با توانایی فکری بسیار عظیم که اگر اندیشه‌هایش برای صلح به کار گرفته شود، بنایی از هم‌گرایی دینی، برادری جهانی و انسانیت بنا خواهد شد.

همچنین دالایی لاما شیوه‌ی پیوندزدن آرامش درونی به صلح فراگیر جهانی را از دستاوردهای تیک نات هان می‌دانست. سوگیال رینپوچه کلام او را آمیخته به نوای بودا قلمداد کرد و ضمیمه‌ی ادبی نشریه‌ی تایمز عنوان یکی از پدران جنبش ذهن‌آگاهی را به تیک نات هان اختصاص داد. 

چه نسخه‌های دیگری از کتاب هنر زندگی کردن منتشر شده است؟

کتاب حاضر به‌همت مترجمان و نشرهای گوناگون روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این اثر را نشان می‌دهد:

- هنر زندگی کردن ترجمه‌ی حسین آرانی، نشر آرنیا، ‏‫۱۴۰۴.‬

- هنر زندگی کردن ترجمه‌ی الهام داوری، نشر سیراب‏‫، ۱۴۰۴.‬

- هنر زندگی‌ کردن: آرامش ناب و آزادی، اینجا و حالا ترجمه‌ی غلامحسین علی مازندرانی، انتشارات آرایان‏‫، ‏‫۱۴۰۴.‬‬

- هنر دلبستگی و زندگی‌کردن ترجمه‌ی تبسم موسوی، نشر نسیم قلم،‏‫‬‏ ‏‫۱۴۰۲.‬

بخشی از کتاب هنر زندگی کردن

«یک روایت قدیمی چینی دربارهٔ مردی روستایی به نام آقای لی وجود دارد که زندگی‌اش وابسته به اسبش بود. روزی اسبش فرار کرد و همهٔ همسایه‌ها به حال او دلسوزی می‌کردند: «چه بدشانسی‌ای! چه مصیبتی!» اما آقای لی نگران نشد و تنها گفت: «خواهیم دید، خواهیم دید.»

چند روز بعد، اسب او بازگشت و چند اسب وحشی دیگر را نیز با خود آورد. آقای لی و خانواده‌اش ناگهان ثروتمند شدند. روستاییان با هیجان گفتند: «چه خوش‌اقبال هستی!» آقای لی پاسخ داد: «خواهیم دید، خواهیم دید.» تا اینکه روزی، تنها پسرش هنگام تربیت یکی از آن اسب‌های وحشی از اسب افتاد و پایش شکست. همسایه‌ها دوباره گفتند: «چه بدبختی‌ای!» آقای لی بازهم تنها گفت: «خواهیم دید، خواهیم دید.»»