کتاب پلیس لندن

کتاب پلیس لندن نوشته‌ی آرتور کانن دویل با ترجمه‌ی عبدالحسین‌میرزا قاجار و بازنویسی و ویرایش محمدجواد احمدی‌نیا روایتی است از نخستین مواجهه‌ی خوانندگان فارسی‌زبان با شرلوک هولمز. خانه فرهنگ و هنر مان آن را منتشر کرده است و متن کنونی بر پایه‌ی چاپ سنگی/سربی قدیمی بازخوانی و ویرایش شده تا برای خوانندگان امروز قابل استفاده باشد. این کتاب در اصل ترجمه‌ی فارسی نسخه‌ی عربی رمان اتود در قرمز لاکی است؛ همان داستانی که برای نخستین‌بار شخصیت شرلوک هولمز و دکتر واتسن را به جهان معرفی کرده است. در مقدمه‌ها و پیشگفتارهای مفصل کتاب، هم روند ترجمه و انتشار این اثر در دوره‌ی قاجار شرح داده شده و هم جایگاه آن در تاریخ ترجمه و ادبیات پلیسی ایران بررسی شده است. متن داستان، با حفظ ساختار دو قسمتی و هفت‌فصلی هر قسمت، در کنار توضیحات و زیرنویس‌های ویرایشگر آمده تا هم حال‌وهوای نثر قاجاری حفظ شود و هم ابهام‌های زبانی برای خواننده‌ی امروز کمتر بماند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پلیس لندن

کتاب پلیس لندن با تمرکز بر رمان اتود در قرمز لاکی آرتور کانن دویل، هم یک داستان کارآگاهی کلاسیک است و هم سندی از تاریخ ترجمه در ایران. در پیشگفتار مفصل محمدجواد احمدی‌نیا، مسیر ورود چاپ، روزنامه، دارالترجمه و ترجمه‌ی آثار فرنگی به ایران مرور شده و جایگاه این ترجمه در امتداد همان جریان توضیح داده شده است. سپس زندگی و کارنامه‌ی عبدالحسین‌میرزا قاجار، مترجم اثر، معرفی شده؛ شاهزاده‌ای قاجاری که در دارالترجمه‌ی دولتی کار کرده و بعدها به یکی از مترجمان پرکار متون عربی و فرانسوی تبدیل شده است. فهرست طولانی آثار ترجمه‌شده‌ی او، از رمان‌های جرجی زیدان تا نمایشنامه‌ها و تاریخ‌ها، در همین بخش آمده و نشان می‌دهد پلیس لندن در دل چه شبکه‌ای از ترجمه و نشر شکل گرفته است. در ادامه، سرگذشت چاپ نخست کتاب در مطبعه‌ی خورشید، مشکلات حقوقی و تکثیر بی‌اجازه‌ی آثار، و ماجرای یافتن نسخه‌های ناقص و تکمیل آن‌ها از روی نسخه‌ی کتابخانه‌ی وزیری یزد روایت شده است. ویرایشگر توضیح داده که چگونه با مقابله‌ی متن قاجاری با ترجمه‌ی معاصر اتود در قرمز لاکی، نام‌ها را به شکل نزدیک‌تر به اصل انگلیسی تصحیح کرده و در عین حال صورت‌های قدیمی را در زیرنویس حفظ کرده است. کتاب پلیس لندن در بدنه‌ی اصلی خود، همان داستان دو قسمتی اتود در قرمز لاکی را در قالب نثر قاجاری بازمی‌آورد. ساختار کتاب شامل مقدمه‌ی مترجم عربی، مقدمه‌ی مترجم فارسی، پیشگفتار ویرایشگر معاصر و سپس «قسمت اول از روایت پلیس لندن» و «قسمت دویّم از روایت پلیس لندن» است که هرکدام ۷ فصل دارند؛ از جمله فصل‌هایی با عنوان‌هایی مانند «فصل اول: او کیست؟»، «فصل ششم: او چه کرد؟» و «فصل هفتم: روشنی در تاریکی». در قسمت اول، آشنایی دکتر واتسن با شرلوک هولمز، هم‌خانه‌شدن آن‌ها در کوچه‌ی بیکر و نخستین پرونده‌ی مشترکشان روایت شده است؛ پرونده‌ای که با نامه‌ی توبایس گرگسن از اسکاتلندیارد و کشف جسدی مرموز در خانه‌ای خالی در لاریستن گاردن آغاز می‌شود. در قسمت دوم، روایت به گذشته و قاره‌ی دیگر می‌رود و ریشه‌های جنایت و انگیزه‌های پنهان آن را در بستری تاریخی و جغرافیایی دیگر دنبال می‌کند. کتاب پلیس لندن علاوه‌بر داستان، با حاشیه‌نویسی‌ها، توضیح اصطلاحات، اشاره به تفاوت‌های نسخه‌ی عربی و انگلیسی و بازسازی فضای نشر قاجاری، برای خواننده‌ی امروز هم یک متن داستانی است و هم نوعی بازخوانی یک سند ادبی و فرهنگی به‌جا‌مانده از آن دوره.

خلاصه داستان پلیس لندن

هسته‌ی اصلی پلیس لندن همان داستان معروف اتود در قرمز لاکی است. روایت با دکتر واتسن آغاز می‌شود؛ پزشکی نظامی که پس از خدمت در هند و افغانستان، با بدنی رنجور و درآمدی اندک به لندن بازگشته و در جست‌وجوی اتاقی ارزان است. او از طریق دوستی قدیمی با شرلوک هولمز آشنا می‌شود؛ مردی با عادات عجیب، دانشی نامتعارف و شوقی افراطی به تجربه و اثبات. آن دو خانه‌ای در کوچه‌ی بیکر اجاره می‌کنند و واتسن، که بیکار و کنجکاو است، به‌تدریج می‌کوشد بفهمد هولمز دقیقا چه کار می‌کند و چرا دانشش در برخی حوزه‌ها عمیق و در برخی دیگر تقریبا صفر است. هولمز سرانجام خود را «پلیس تفتیش» معرفی می‌کند؛ کارآگاهی مستقل که پلیس رسمی لندن، از جمله گرگسن و لسترید، در پرونده‌های دشوار به او رجوع می‌کنند. کمی بعد، نامه‌ای از گرگسن می‌رسد: در خانه‌ای خالی در لاریستن گاردن، جسد مردی میانسال پیدا شده که نشانه‌ای از زخم بر بدنش نیست، اما خون بر کف اتاق و دیوارها دیده می‌شود. روی دیوار، با خون، کلمه‌ای ناقص نوشته شده است. هولمز و واتسن به محل می‌روند. هولمز پیش از ورود، با دقتی وسواس‌گونه حیاط، دیوارها، جای پاها و حتی جهت حرکت‌ها را بررسی می‌کند و درون خانه نیز به بو، کفش‌ها، وضعیت جسد و اشیای اطراف توجه می‌کند. او از همین جزئیات، به نکته‌هایی می‌رسد که از چشم گرگسن و لسترید پنهان مانده است؛ از جمله این‌که خون از مقتول نیست و قاتل باید زخمی یا درگیر شده باشد. در ادامه، با بررسی مدارک همراه مقتول، نام‌ها و نشانی‌هایی از آمریکا به‌دست می‌آید و پای شخصی به نام جوزف استنگرسن به میان کشیده می‌شود. تلگراف‌ها، پرس‌وجوها و رفت‌وآمدها آغاز می‌شود و هولمز، در حالی‌که پلیس رسمی درگیر فرضیه‌های نادرست است، آرام‌آرام طرحی از ماجرا در ذهن خود می‌سازد. بخش دوم کتاب، با تغییر صحنه به سرزمینی دور، پیشینه‌ی خصومت‌ها، عشق‌ها و ستم‌هایی را نشان می‌دهد که سال‌ها بعد در لندن به شکل این جنایت ظاهر شده است. در این روایت، انتقام، عدالت شخصی، ایمان مذهبی، مهاجرت و زندگی در سرزمین جدید در هم تنیده می‌شوند و خواننده می‌بیند که چگونه یک تصمیم در گذشته، زنجیره‌ای از رویدادها را رقم می‌زند که سرانجام به اتاق خالی لاریستن گاردن و جسد مرد ناشناس ختم می‌شود. در پایان، هولمز با کنار هم گذاشتن نشانه‌ها، قاتل را شناسایی می‌کند و برای واتسن توضیح می‌دهد که هر گام استدلالی‌اش بر کدام مشاهده‌ی ظریف استوار بوده است.

چرا باید کتاب پلیس لندن را بخوانیم؟

پلیس لندن از یک‌سو نخستین ترجمه‌ی شناخته‌شده از داستان‌های شرلوک هولمز به فارسی است و از سوی دیگر نمونه‌ای زنده از نثر و سلیقه‌ی ترجمه در دوره‌ی قاجار. خواندن آن امکان مقایسه‌ی مستقیم میان روایت کلاسیک کانن دویل و بازتاب آن در ذهن و زبان مترجمی ایرانی را فراهم می‌کند؛ مترجمی که از نسخه‌ی عربی کار کرده و در عین حال کوشیده است به متن اصلی وفادار بماند. در این کتاب می‌توان دید که چگونه مفاهیم جدیدی مانند پلیس تفتیش، کارآگاه خصوصی، علم استدلال و روش علمی در جامعه‌ای با ساختار فکری و زبانی دیگر ترجمه و بومی شده است. از زاویه‌ی داستانی، پلیس لندن نمونه‌ی روشن یک معمای جنایی کلاسیک است که بر مشاهده‌ی جزئیات، استدلال زنجیره‌ای و تضاد میان نگاه سطحی و نگاه دقیق بنا شده است. گفت‌وگوهای هولمز و واتسن درباره‌ی دانش مفید و بی‌فایده، حافظه، روش فکر کردن و نقش تجربه، فراتر از خود پرونده، نوعی بحث درباره‌ی شیوه‌ی شناخت جهان است. از زاویه‌ی تاریخی و فرهنگی، مقدمه‌ها و پیشگفتارها تصویری از تاریخ چاپ، ترجمه، مطبعه‌ها، حقوق نشر و سلیقه‌ی خوانندگان در ایران قاجاری به‌دست می‌دهند و نشان می‌دهند که چگونه یک رمان پلیسی اروپایی در شبکه‌ی مطبعه خورشید، کتابخانه خورشید، دارالترجمه و روزنامه‌ها جا گرفته است. برای کسانی که به تاریخ ادبیات پلیسی، تاریخ ترجمه یا دگرگونی زبان فارسی علاقه‌مند هستند، این کتاب فرصتی است برای دیدن همه‌ی این لایه‌ها در کنار هم.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن پلیس لندن به علاقه‌مندان شرلوک هولمز، پژوهشگران و دوست‌داران تاریخ ادبیات و ترجمه در ایران، کسانی که به ادبیات قاجار و نثر آن دوره توجه دارند و خوانندگان علاقه‌مند به رمان‌های معمایی کلاسیک پیشنهاد می‌شود.