کتاب توسعه اعضای هیات علمی

کتاب توسعه‌ اعضای هیأت علمی (راهبردهای بالندگی سرمایه انسانی دانشگاه‌ ها) نوشته‌ جواد پورکریمی، وکیل آژیده و امین هماینی دمیرچی است و نشر دانشگاه تهران آن را منتشر کرده است. این کتاب به‌صورت گام‌به‌گام به موضوع بالندگی و توانمندسازی اعضای هیئت علمی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی می‌پردازد و تلاش می‌کند تصویری جامع از سازمان، سرمایه‌های انسانی و شیوه‌های توسعه‌ی حرفه‌ای استادان ارائه کند. نویسندگان با ترکیب مباحث نظری مدیریت، آموزش عالی و توسعه‌ی منابع انسانی، از سطح مفاهیم پایه‌ای مانند انواع سازمان و سرمایه‌های سازمانی شروع کرده‌اند و به‌تدریج به مباحث تخصصی‌تری مانند الگوهای توسعه‌ی هیئت علمی، ساختار مراکز توسعه، برنامه‌های آموزشی، تجارب ملی و بین‌المللی و در نهایت موضوعات خاص مانند توسعه‌ی چندفرهنگی و نقش فناوری و هوش مصنوعی در توسعه‌ی اعضای هیئت علمی رسیده‌اند. ساختار کتاب شش‌بخشی و فصل‌بندی مفصل آن نشان می‌دهد که متن برای استفاده‌ی آموزشی، پژوهشی و سیاست‌گذاری در حوزه‌ی آموزش عالی طراحی شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب توسعه اعضای هیات علمی

کتاب توسعه‌ی اعضای هیئت علمی: راهبردهای بالندگی سرمایه انسانی دانشگاه‌‌ها، نوشته‌ جواد پورکریمی، وکیل آژیده و امین هماینی دمیرچی است. کتاب از مقدمه‌ای نظری درباره‌ی سازمان، مدیریت و سرمایه‌ی انسانی و شش بخش و بیست‌وپنج فصل تشکیل شده است. در بخش اول با عنوان سازمان؛ مدیریت و توسعه‌ی سرمایه‌ی انسانی سه فصل به مباحثی مانند تعریف سازمان، انواع سازمان (رسمی، غیررسمی، سنتی، سالم، خلاق، یادگیرنده، دانایی‌محور، چابک، ناب، هوشمند، اخلاق‌مدار، کارآفرین و کوانتومی) و انواع سرمایه‌های سازمانی اختصاص یافته است. در همین بخش، سرمایه‌های انسانی، فکری، دانشی، اجتماعی، عاطفی، روان‌شناختی، فرهنگی، اخلاقی و معنوی معرفی شده و جایگاه سرمایه‌ی انسانی در اقتصاد دانش‌محور و سازمان‌های آموزشی توضیح داده شده است.

نویسندگان در ادامه‌ی این بخش به تاریخچه‌ی مدیریت منابع انسانی، اهداف و کارکردهای آن، اصول و روش‌های آموزش کارکنان بزرگسال و مفهوم توسعه‌ی منابع انسانی می‌پردازند و ابعاد مختلف آن مانند هویت‌بخشی، هماهنگ‌سازی، موفقیت و انطباق را شرح می‌دهند. کتاب توسعه‌ اعضای هیئت علمی در بخش دوم به‌طور مستقیم وارد موضوع اصلی خود می‌شود. در این بخش، مفاهیم و تعاریف توسعه‌ی هیئت علمی، تاریخچه‌ی آن، اهمیت و ضرورت توسعه‌ی استادان، اصول حاکم بر برنامه‌های توسعه (مانند ارتباط درونی، فرایند میان‌کنشی پیوسته، مسئول‌بودن اعضای هیئت علمی، انعطاف‌پذیری، چندرشته‌ای‌بودن، مبتنی‌ بر نیاز بودن، رویکرد سیستمی و جامع، کارایی، رویکرد کنشی پژوهشی، کار تیمی، تجربه‌محوری، هدف‌محوری و توجه به ماهیت آموزش بزرگ‌سالان) تشریح شده است. سپس راهبردهای توسعه‌ی اعضای هیئت علمی در سطوح سنتی، درون‌دانشگاهی، حمایتی وزارتی/دولتی، مبتنی‌ بر ارزشیابی و بین‌دانشگاهی معرفی می‌شود.

در همین بخش، انواع ساختارهای مراکز توسعه‌ی هیأت علمی (فردی با گروه‌های مجزا، متمرکز، دپارتمانی، مستقل، هماهنگ‌کننده و مدیریت مرکزی) و روش‌های توسعه مانند کارگاه‌ها، سمینارها، فرصت‌های مطالعاتی، استاد مدعو، مشاوره، گرنت پژوهشی، تسهیل دسترسی به منابع علمی، جوایز آموزشی و پژوهشی، عضویت در انجمن‌های علمی و جماعت‌های حرفه‌ای توضیح داده شده است. بخش‌های بعدی کتاب به ساختار و برنامه‌های توسعه‌ی اعضای هیأت علمی، نمونه‌برنامه‌ها و کمیته‌های توسعه، تجارب بین‌المللی و ایرانی (از دانشگاه‌های معتبر جهان تا اسناد بالادستی و آیین‌نامه‌های دانشگاه تهران)، برنامه‌های توسعه‌ی آموزشی، رهبری و یادگیری، دانش معلمی، نقش هوش مصنوعی و فناوری در توسعه‌ی اعضای هیئت علمی و در نهایت موضوعات خاص مانند اعضای دارای شرایط ویژه، توسعه‌ی چندفرهنگی، فعالیت‌های اثربخش در دانشگاه‌های پژوهشی، آموزش الکترونیکی و آموزش عالی در دوران کرونا اختصاص یافته است.

خلاصه کتاب توسعه اعضای هیات علمی

کتاب توسعه‌ اعضای هیأت علمی با یک دغدغه‌ی محوری آغاز می‌شود: در دانشگاه‌های دانش‌محور، مهم‌ترین دارایی، سرمایه‌ی انسانی است و در میان آن، اعضای هیأت علمی جایگاهی مرکزی دارند. نویسندگان ابتدا نشان می‌دهند که چگونه در اقتصاد دانش‌محور، ارزش سازمان‌ها بیش از هر چیز از دانش، مهارت و توانمندی‌های انسانی تولید می‌شود و برآورد می‌کنند که بخش عمده‌ای از ارزش خلق‌شده در سازمان‌ها حاصل سرمایه‌گذاری بر منابع انسانی است. سپس این ایده را به دانشگاه‌ها تعمیم می‌دهند و توضیح می‌دهند که کارایی و اثربخشی دانشگاه‌ها به کیفیت کار اعضای هیأت علمی وابسته است و آموزش عالی عملاً با هیئت علمی تعریف می‌شود. در ادامه، کتاب با معرفی انواع سازمان و سرمایه‌های سازمانی، زمینه‌ی نظری لازم برای فهم توسعه‌ی اعضای هیئت علمی را فراهم می‌کند.

سازمان به‌عنوان سیستم عقلانی، طبیعی و باز، سازمان رسمی و غیررسمی، و طیفی از سازمان‌های سنتی تا چابک، ناب، هوشمند، اخلاق‌مدار و کارآفرین معرفی می‌شود تا نشان داده شود که هرچه سازمان‌ها به سمت الگوهای نوین حرکت می‌کنند، نگاه آن‌ها به انسان به‌عنوان سرمایه‌ی اصلی پررنگ‌تر می‌شود. سپس انواع سرمایه‌ها شامل سرمایه‌ی انسانی، فکری، دانشی، اجتماعی، عاطفی، روان‌شناختی، فرهنگی، اخلاقی و معنوی تعریف می‌شود و ارتباط آن‌ها با توسعه‌ی اعضای هیئت علمی توضیح داده می‌شود. سرمایه‌ی انسانی به‌عنوان مجموعه‌ی دانش، مهارت‌ها و شایستگی‌هایی که از طریق آموزش و تجربه شکل می‌گیرد، در مرکز این منظومه قرار می‌گیرد و توسعه‌ی آن به‌صورت فرایندی نظام‌مند، مداوم و راهبردی برای افزایش اثربخشی و نوآوری تبیین می‌شود.

در بخش‌های میانی، کتاب وارد مفهوم خاص توسعه‌ی اعضای هیئت‌علمی می‌شود. مفاهیم و تعاریف مختلف، تاریخچه‌ی شکل‌گیری این حوزه، اهمیت و ضرورت آن در شرایط گسترش علوم و فناوری‌های نوین (مانند هوش مصنوعی) و افزایش انتظارات از دانشگاه‌ها بررسی شده است. اصول حاکم بر برنامه‌های توسعه‌ی هیئت علمی، از ارتباط درونی و فرایند میان‌کنشی پیوسته تا چندرشته‌ای‌بودن، مبتنی‌ بر نیاز بودن، رویکرد سیستمی، کارایی، کار تیمی، تجربه‌محوری و توجه به ویژگی‌های آموزش بزرگ‌سالان، چارچوبی برای طراحی برنامه‌های توسعه ارائه می‌کند. سپس راهبردهای مختلف توسعه (سنتی، درون‌دانشگاهی، حمایتی دولتی، مبتنی‌بر ارزشیابی و بین‌دانشگاهی) و ساختارهای گوناگون مراکز توسعه‌ی هیئت علمی معرفی می‌شود و روش‌های متنوع توسعه مانند کارگاه‌ها، سمینارها، فرصت‌های مطالعاتی، استاد مدعو، مشاوره، گرنت، جوایز و انجمن‌های علمی تشریح می‌شود.

بخش‌های پایانی کتاب به دو محور مهم اختصاص دارد: نخست، تجارب ملی و بین‌المللی توسعه‌ی اعضای هیئت علمی در دانشگاه‌ها و مؤسسات مختلف جهان و ایران، از جمله دانشگاه‌های مطرح بین‌المللی و اسناد بالادستی و آیین‌نامه‌های مرتبط در کشور و دانشگاه تهران؛ دوم، طراحی و اجرای برنامه‌های توسعه‌ی آموزشی، رهبری، یادگیری، دانش معلمی، نقش هوش مصنوعی و فناوری در بهینه‌سازی پژوهش، ارتقای کیفیت تدریس، مدیریت زمان و توسعه‌ی مهارت‌های حرفه‌ای اعضای هیئت‌علمی. در فصل‌های پایانی، موضوعات خاص مانند توسعه‌ی اعضای دارای شرایط ویژه، توسعه‌ی چندفرهنگی، فعالیت‌های اثربخش در دانشگاه‌های پژوهشی، آموزش الکترونیکی و تجربه‌ی آموزش عالی در دوران کرونا بررسی می‌شود، تا تصویر نسبتاً کاملی از ابعاد مختلف توسعه‌ی اعضای هیئت علمی ارائه شود.

چرا باید کتاب توسعه اعضای هیات علمی را بخوانیم؟

خواننده در این کتاب می‌تواند هم چارچوب مفهومی و هم نمونه‌های عینی و کاربردی را در کنار هم ببیند. در این کتاب، توسعه‌ی اعضای هیئت علمی صرفاً به‌معنای برگزاری چند دوره‌ی آموزشی دیده نشده است، بلکه به‌عنوان فرایندی پیوسته، چندسطحی و مبتنی‌ بر اصولی مانند رویکرد سیستمی، مشارکت، تجربه‌محوری، کار تیمی و توجه به ویژگی‌های بزرگ‌سالان تحلیل شده است. برای کسانی که درگیر طراحی آیین‌نامه‌ها، برنامه‌های توسعه‌ی آموزشی، مراکز توسعه‌ی اعضای هیئت علمی یا پژوهش در حوزه‌ی آموزش عالی هستند، این کتاب مجموعه‌ای از مفاهیم، الگوها، پرسش‌ها و گزینه‌های برنامه‌ریزی را در یک متن واحد گرد آورده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری در رشته‌های مدیریت دولتی، مدیریت منابع انسانی، مدیریت آموزشی، آموزش و بهسازی منابع انسانی، آموزش عالی و رشته‌های نزدیک پیشنهاد می‌شود. همچنین به مدیران دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشی-پژوهشی، معاونان آموزشی و پژوهشی، مسئولان و کارشناسان مراکز توسعه‌ی هیئت علمی، طراحان برنامه‌های آموزشی استادان و پژوهشگران حوزه‌ی آموزش عالی توصیه می‌شود که برای برنامه‌ریزی و تحلیل توسعه‌ی اعضای هیئت علمی از آن استفاده کنند.