کتاب توسعه اعضای هیات علمی

کتاب توسعه‌ی اعضای هیأت علمی (راهبردهای بالندگی سرمایه انسانی دانشگاه‌ها) نوشته‌ی جواد پورکریمی، وکیل آژیده و امین هماینی دمیرچی است و نشر دانشگاه تهران آن را منتشر کرده است. این کتاب به‌صورت گام‌به‌گام به موضوع بالندگی و توانمندسازی اعضای هیأت علمی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی می‌پردازد و تلاش می‌کند تصویری جامع از سازمان، سرمایه‌های انسانی و شیوه‌های توسعه‌ی حرفه‌ای استادان ارائه کند. نویسندگان با ترکیب مباحث نظری مدیریت، آموزش عالی و توسعه‌ی منابع انسانی، از سطح مفاهیم پایه‌ای مانند انواع سازمان و سرمایه‌های سازمانی شروع کرده‌اند و به‌تدریج به مباحث تخصصی‌تری مانند الگوهای توسعه‌ی هیأت علمی، ساختار مراکز توسعه، برنامه‌های آموزشی، تجارب ملی و بین‌المللی و در نهایت موضوعات خاص مانند توسعه‌ی چندفرهنگی و نقش فناوری و هوش مصنوعی در توسعه‌ی اعضای هیأت علمی رسیده‌اند. ساختار کتاب شش‌بخشی و فصل‌بندی مفصل آن نشان می‌دهد که متن برای استفاده‌ی آموزشی، پژوهشی و سیاست‌گذاری در حوزه‌ی آموزش عالی طراحی شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب توسعه اعضای هیات علمی

کتاب توسعه‌ی اعضای هیأت علمی با تمرکز بر نقش اعضای هیأت علمی به‌عنوان مهم‌ترین سرمایه‌ی دانشگاه‌ها، از مقدمه‌ای نظری درباره‌ی سازمان، مدیریت و سرمایه‌ی انسانی آغاز می‌شود و در شش بخش و بیست‌وپنج فصل پیش می‌رود. در بخش اول با عنوان «سازمان؛ مدیریت و توسعه‌ی سرمایه‌ی انسانی» سه فصل به مباحثی مانند تعریف سازمان، انواع سازمان (رسمی، غیررسمی، سنتی، سالم، خلاق، یادگیرنده، دانایی‌محور، چابک، ناب، هوشمند، اخلاق‌مدار، کارآفرین و کوانتومی) و انواع سرمایه‌های سازمانی اختصاص یافته است. در همین بخش، سرمایه‌های انسانی، فکری، دانشی، اجتماعی، عاطفی، روان‌شناختی، فرهنگی، اخلاقی و معنوی معرفی شده و جایگاه سرمایه‌ی انسانی در اقتصاد دانش‌محور و سازمان‌های آموزشی توضیح داده شده است. نویسندگان در ادامه‌ی این بخش به تاریخچه‌ی مدیریت منابع انسانی، اهداف و کارکردهای آن، اصول و روش‌های آموزش کارکنان بزرگسال و مفهوم توسعه‌ی منابع انسانی می‌پردازند و ابعاد مختلف آن مانند هویت‌بخشی، هماهنگ‌سازی، موفقیت و انطباق را شرح می‌دهند. کتاب توسعه‌ی اعضای هیأت علمی در بخش دوم به‌طور مستقیم وارد موضوع اصلی خود یعنی توسعه‌ی اعضای هیأت علمی می‌شود. در این بخش، مفاهیم و تعاریف توسعه‌ی هیأت علمی، تاریخچه‌ی آن، اهمیت و ضرورت توسعه‌ی استادان، اصول حاکم بر برنامه‌های توسعه (مانند ارتباط درونی، فرایند میان‌کنشی پیوسته، مسئول‌بودن اعضای هیأت علمی، انعطاف‌پذیری، چندرشته‌ای‌بودن، مبتنی‌بر نیاز بودن، رویکرد سیستمی و جامع، کارایی، رویکرد کنشی پژوهشی، کار تیمی، تجربه‌محوری، هدف‌محوری و توجه به ماهیت آموزش بزرگسالان) تشریح شده است. سپس راهبردهای توسعه‌ی اعضای هیأت علمی در سطوح سنتی، درون‌دانشگاهی، حمایتی وزارتی/دولتی، مبتنی‌بر ارزشیابی و بین‌دانشگاهی معرفی می‌شود. در همین بخش، انواع ساختارهای مراکز توسعه‌ی هیأت علمی (فردی با گروه‌های مجزا، متمرکز، دپارتمانی، مستقل، هماهنگ‌کننده و مدیریت مرکزی) و روش‌های توسعه مانند کارگاه‌ها، سمینارها، فرصت‌های مطالعاتی، استاد مدعو، مشاوره، گرنت پژوهشی، تسهیل دسترسی به منابع علمی، جوایز آموزشی و پژوهشی، عضویت در انجمن‌های علمی و جماعت‌های حرفه‌ای توضیح داده شده است. بخش‌های بعدی کتاب به ساختار و برنامه‌های توسعه‌ی اعضای هیأت علمی، نمونه‌برنامه‌ها و کمیته‌های توسعه، تجارب بین‌المللی و ایرانی (از دانشگاه‌های معتبر جهان تا اسناد بالادستی و آیین‌نامه‌های دانشگاه تهران)، برنامه‌های توسعه‌ی آموزشی، رهبری و یادگیری، دانش معلمی، نقش هوش مصنوعی و فناوری در توسعه‌ی اعضای هیأت علمی و در نهایت موضوعات خاص مانند اعضای دارای شرایط ویژه، توسعه‌ی چندفرهنگی، فعالیت‌های اثربخش در دانشگاه‌های پژوهشی، آموزش الکترونیکی و آموزش عالی در دوران کرونا اختصاص یافته است.

خلاصه کتاب توسعه اعضای هیات علمی

متن کتاب توسعه‌ی اعضای هیأت علمی از یک دغدغه‌ی محوری آغاز می‌شود: در دانشگاه‌های دانش‌محور، مهم‌ترین دارایی، سرمایه‌ی انسانی است و در میان آن، اعضای هیأت علمی جایگاهی مرکزی دارند. نویسندگان ابتدا نشان می‌دهند که چگونه در اقتصاد دانش‌محور، ارزش سازمان‌ها بیش از هر چیز از دانش، مهارت و توانمندی‌های انسانی تولید می‌شود و برآورد می‌کنند که بخش عمده‌ای از ارزش خلق‌شده در سازمان‌ها حاصل سرمایه‌گذاری بر منابع انسانی است. سپس این ایده را به دانشگاه‌ها تعمیم می‌دهند و توضیح می‌دهند که کارایی و اثربخشی دانشگاه‌ها به کیفیت کار اعضای هیأت علمی وابسته است و آموزش عالی عملاً با هیأت علمی تعریف می‌شود. در ادامه، کتاب با معرفی انواع سازمان و سرمایه‌های سازمانی، زمینه‌ی نظری لازم برای فهم توسعه‌ی اعضای هیأت علمی را فراهم می‌کند. سازمان به‌عنوان سیستم عقلانی، طبیعی و باز، سازمان رسمی و غیررسمی، و طیفی از سازمان‌های سنتی تا چابک، ناب، هوشمند، اخلاق‌مدار و کارآفرین معرفی می‌شود تا نشان داده شود که هرچه سازمان‌ها به سمت الگوهای نوین حرکت می‌کنند، نگاه آن‌ها به انسان به‌عنوان سرمایه‌ی اصلی پررنگ‌تر می‌شود. سپس انواع سرمایه‌ها شامل سرمایه‌ی انسانی، فکری، دانشی، اجتماعی، عاطفی، روان‌شناختی، فرهنگی، اخلاقی و معنوی تعریف می‌شود و ارتباط آن‌ها با توسعه‌ی اعضای هیأت علمی توضیح داده می‌شود. سرمایه‌ی انسانی به‌عنوان مجموعه‌ی دانش، مهارت‌ها و شایستگی‌هایی که از طریق آموزش و تجربه شکل می‌گیرد، در مرکز این منظومه قرار می‌گیرد و توسعه‌ی آن به‌صورت فرایندی نظام‌مند، مداوم و راهبردی برای افزایش اثربخشی و نوآوری تبیین می‌شود. در بخش‌های میانی، کتاب وارد مفهوم خاص «توسعه‌ی اعضای هیأت علمی» می‌شود. مفاهیم و تعاریف مختلف، تاریخچه‌ی شکل‌گیری این حوزه، اهمیت و ضرورت آن در شرایط گسترش علوم و فناوری‌های نوین (مانند هوش مصنوعی) و افزایش انتظارات از دانشگاه‌ها بررسی شده است. اصول حاکم بر برنامه‌های توسعه‌ی هیأت علمی، از ارتباط درونی و فرایند میان‌کنشی پیوسته تا چندرشته‌ای‌بودن، مبتنی‌بر نیاز بودن، رویکرد سیستمی، کارایی، کار تیمی، تجربه‌محوری و توجه به ویژگی‌های آموزش بزرگسالان، چارچوبی برای طراحی برنامه‌های توسعه ارائه می‌کند. سپس راهبردهای مختلف توسعه (سنتی، درون‌دانشگاهی، حمایتی دولتی، مبتنی‌بر ارزشیابی و بین‌دانشگاهی) و ساختارهای گوناگون مراکز توسعه‌ی هیأت علمی معرفی می‌شود و روش‌های متنوع توسعه مانند کارگاه‌ها، سمینارها، فرصت‌های مطالعاتی، استاد مدعو، مشاوره، گرنت، جوایز و انجمن‌های علمی تشریح می‌شود. بخش‌های پایانی کتاب به دو محور مهم اختصاص دارد: نخست، تجارب ملی و بین‌المللی توسعه‌ی اعضای هیأت علمی در دانشگاه‌ها و مؤسسات مختلف جهان و ایران، از جمله دانشگاه‌های مطرح بین‌المللی و اسناد بالادستی و آیین‌نامه‌های مرتبط در کشور و دانشگاه تهران؛ دوم، طراحی و اجرای برنامه‌های توسعه‌ی آموزشی، رهبری، یادگیری، دانش معلمی، نقش هوش مصنوعی و فناوری در بهینه‌سازی پژوهش، ارتقای کیفیت تدریس، مدیریت زمان و توسعه‌ی مهارت‌های حرفه‌ای اعضای هیأت علمی. در فصل‌های پایانی، موضوعات خاص مانند توسعه‌ی اعضای دارای شرایط ویژه، توسعه‌ی چندفرهنگی، فعالیت‌های اثربخش در دانشگاه‌های پژوهشی، آموزش الکترونیکی و تجربه‌ی آموزش عالی در دوران کرونا بررسی می‌شود تا تصویر نسبتاً کاملی از ابعاد مختلف توسعه‌ی اعضای هیأت علمی ارائه شود.

چرا باید کتاب توسعه اعضای هیات علمی را بخوانیم؟

کتاب توسعه‌ی اعضای هیأت علمی مجموعه‌ای منسجم از مباحث نظری، الگوها، راهبردها و نمونه‌برنامه‌ها درباره‌ی بالندگی سرمایه‌ی انسانی دانشگاه‌ها فراهم کرده است. متن از سطح مفاهیم پایه‌ای سازمان و سرمایه‌ی انسانی شروع می‌کند و به‌تدریج به طراحی ساختارها و برنامه‌های مشخص برای توسعه‌ی اعضای هیأت علمی می‌رسد؛ بنابراین خواننده می‌تواند هم چارچوب مفهومی و هم نمونه‌های عینی و کاربردی را در کنار هم ببیند. در این کتاب، توسعه‌ی اعضای هیأت علمی صرفاً به‌معنای برگزاری چند دوره‌ی آموزشی دیده نشده است، بلکه به‌عنوان فرایندی پیوسته، چندسطحی و مبتنی‌بر اصولی مانند رویکرد سیستمی، مشارکت، تجربه‌محوری، کار تیمی و توجه به ویژگی‌های بزرگسالان تحلیل شده است. معرفی انواع سرمایه‌های سازمانی و پیوند آن‌ها با نقش اعضای هیأت علمی، نگاه گسترده‌تری به توسعه‌ی استادان ارائه می‌کند که فراتر از مهارت‌های تدریس یا پژوهش است و ابعاد عاطفی، روان‌شناختی، فرهنگی و اخلاقی را نیز دربرمی‌گیرد. بخش‌های مربوط به تجارب بین‌المللی و ملی، امکان مقایسه‌ی وضعیت و سیاست‌های توسعه‌ی اعضای هیأت علمی در دانشگاه‌های مختلف را فراهم کرده است و فصل‌های مرتبط با هوش مصنوعی، فناوری، آموزش الکترونیکی و دوران کرونا نشان می‌دهد که متن به تحولات جدید در آموزش عالی توجه کرده است. برای کسانی که درگیر طراحی آیین‌نامه‌ها، برنامه‌های توسعه‌ی آموزشی، مراکز توسعه‌ی هیأت علمی یا پژوهش در حوزه‌ی آموزش عالی هستند، این کتاب مجموعه‌ای از مفاهیم، الگوها، پرسش‌ها و گزینه‌های برنامه‌ریزی را در یک متن واحد گرد آورده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری در رشته‌های مدیریت دولتی، مدیریت منابع انسانی، مدیریت آموزشی، آموزش و بهسازی منابع انسانی، آموزش عالی و رشته‌های نزدیک پیشنهاد می‌شود. همچنین به مدیران دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشی-پژوهشی، معاونان آموزشی و پژوهشی، مسئولان و کارشناسان مراکز توسعه‌ی هیأت علمی، طراحان برنامه‌های آموزشی استادان و پژوهشگران حوزه‌ی آموزش عالی توصیه می‌شود که برای برنامه‌ریزی و تحلیل توسعه‌ی اعضای هیأت علمی از آن استفاده کنند.